Wynalazek niniejszy dotyczy pierscienia odrzutowego do maznic osi, zwlaszcza osi pojazdów kolejowych, zastosowanego w celu zapobiegania wydostawaniu sie oleju naizewnatrz po powierzchni osi, obracajacej sie w (hiaznicy.Znane sa urzadzenia, sluzace do tegoz samego celu, które, w razie zastosowania ich do osi o prawie stalej szybkosci obroto¬ wej, obracajacych sie w lozyskach stalych, wykazaly zadowalajace wyniki. Rozwiaza¬ nie tegoz zadania jesit (zupelnie inne w przypadkach, w których chodzi o osie, obra¬ cajace sie w lozyskach ruchomych, jak np. osie pojazdów kolejowych, narazone na tfzialanie rozmaitych natezen, powodowa¬ nych np. przez uderzenia, posuwy osi w kierunku podluznym wskutek luzu miedzy czopem osi a panewka, przechylanie sie osi i dzialanie sily odsrodkowej podczas jazdy po lukach. Z drugiej strony zas waly i osie pojazdów kolejowych obracaja sie ze zmien¬ na sizybkoscia.Dotychczas urzadzeniom, nadajacym sie najlepiej do {zastosowania w maznicach osi pojazdów kolejowych oraz zapobiegajacym uchodzeniu smaru nazewnatrz po po¬ wierzchni osi, nadawano postac pojedyn¬ czej lub podwójnej panewki, zaopatrzonej na obwodzie w niektórych przypadkach w pierscieniowe zlobki, by zapobiec przedo¬ stawaniu sie oleju na strone zewnetrzna pa¬ newki. Zauwazono jednak, ze przy szybko¬ sciach obrotowych, przy których dzialaniesily odsrodkowej nie wystarcza do oderwa¬ ni czastek smaru od pierscienia panewki, *¦ Smar .rozplywa $je (powoli ponad obwodem panewki, uchodzac nazewnatrz po zewnetrz¬ nej sitronie panewki i po powierzchni osi.Wynalazek niniejszy ma na celu usu¬ niecie wyzej wymienionych niedogodnosci.Pierscien odrzutowy wedlug wynalazku sklada sie co najmniej z jednej pary kraz¬ ków, polaczonych na stale z watem, przy- czem brzegi krazków wzglednie ich krawe¬ dzie sa oddalone od siebie tak, ze miedzy tema krazkami wytwarza sie otwarta zgóry pierscieniowa komora, czyli zbiorniczek smaru, przyczem rozstep brzegów obydwu 'krazków i glebokosc komory miedzy kraz¬ kami sa dobrane w ten sposób, i'z pierscien smaru, znajdujacy sie w tej kamorze rozry¬ wa sie pod dzialaniem sily odsrodkowej i to w plaszczyznie, mieszczacej sie miedzy brzegami obydwu krazków, której polozenie wzgledem tychze brzegów moze byc ustalo¬ ne zapomoca odpowiedniego nastawienia tych krazków.Rysunek przedstawial kilka przykladów wykonania przedmiotu wynalazku.Fig. 1 przedstawia w przekroju cze¬ sciowy widok maznicy do osi pojazdów ko¬ lejowych, wyposazanej w jedna z odmian wykonania pierscienia odrzutowego; fig. 2 i 3 przedstawiaja podobne maznice z od¬ miennie wykonanemi pierscieniami odrzu- towemi, a fig. 4 — jeden ze szczególów, u- widioczmionych na fig. 1, w powiekszeniu.Wl celu lepszego zrozumienia mysli prze¬ wodniej wynalazku wskazane jest opisac blizej wyniki praktycznych doswiadczen, dokonanych z przedmiotem wynalazku ni- toiejszego.Krazek, umocowany na osi, odrzuca smar przy wszystkich szybkosciach obroto¬ wych, przy których stfla odsrodkowa prze¬ zwycieza sile, z jaka czastki smaru przy¬ wieraja db metalu, na scianki maznicy, o- (taczajacej krazek. Ze scianek tych smar zo¬ staje zapomoca odpowiednich kanalów do¬ prowadzony zpowrotem do zbiornika oleju w maznicy tak, ze do zapobiezenia ucho¬ dzeniu smaru .po powierzchni osi, obracaja¬ cej sie ciagle z wielka szybkoscia, wystar¬ czy jeden krazek, umocowany na tej osi.Przy mniejszych szybkosciach obroto¬ wych osi nastepuje chwila, w której sila, z jaka czastki smaru przywieraja do me¬ dalu, jest wieksza od sily odsrodkowej; •wówczas smar przywiera do krazka, przy¬ czem tylko nadmiar smaru j*est odrzucany pod katem, zaleznym od szybkosci obroto¬ wej. Smar gromadzi sie wiec na obwodzie krazka, a wskutek swego ciezaru i przy¬ czepnosci dazy, zwlaszcza wówczas, gdy szybkosc obrotowa osi zmniejsza sie, do przedostawania na powierzchnie krazka, najwiecej oddalona od panewki, w celu wy¬ dostania sie z maznicy nazewnatrz.Jesli na osi zostanie umocowany drugi krazek, w pewnej odleglosci od pierwsze¬ go, a odleglosc ta bedzie za wielka, to nie osiagnie sie zadnego ulepszenia dzialania zespolu krazków, poniewaz smar oplywa w wyzej opisany sposób pierwszy krazek, przedostaje sie na powierzchnie osi miedzy krazkami a nastepnie w ten sam sposób wy¬ dostaje sie poza drugi krazek.Jezeli zas dwa krazki zostana osadzone na osi za blisko siebie, to nie osiagnie sie równiez zadnego ulepszenia, poniewaz dzia¬ lanie sily przyczepnosci jest w tym przy¬ padku zbyt wielkie; wskutek tego prze¬ strzen, mieszczaca sie miedzy obydwoma krazkami, jest zawsze pelna smaru, z (Wy¬ jatkiem przypadku bardzo wielkiej szybko¬ sci obrotowej osi. Obydwa krazki dzialaja lacznie zatem tak samo, jak dzialalby je¬ den tylko krazek. ' Jezeli odleglosc miedzy brzegami oby¬ dwu krazków odpowiada mniej wiecej odle¬ glosci sredniej miedzy wyzej opisanemi odleglosciami skrajnemi, to komora, mie¬ szczaca sie miedzy krazkami, napelnia sie smarem, a w chwili, iw której pierscien sma¬ ru zostaje zamkniety, rozrywa sie jego — 2 —wanstwa zewnetrzna i smar jesl odrzucany nastepnie zapomoca sily odsrodkowej. Ma to miejsce tylko wtedy, gdy srednice kraz¬ ków sa o tyle (wieksze od srednicy osi, ze pierscien smaru jesit dostatecznie oddalony od osi. Tern samem unika sie dzialania sily przyczepnosci smaru do powierzchni osi, Takiem umieszczeniem krazków mozna nawet przy mniejszych szybkosciach obro¬ towych zapobiec wydostawaniu sie smaru na druga strone pierscienia, odwrócona od panewki, gdyz przestrzen miedzy obydwo¬ ma krazkami nigdy nie wypelnia sie calko¬ wicie, poniewaz smar zostaje zawsze od¬ rzucony w plaszczyznie, mieszczacej sie miedzy krazkami. Tern samem staje sie nie- tnozliwem, by smar gromadzil sie na brze¬ gach krazków.Wyzej opisane rozwiazanie zadania te¬ go posiada równiez te zalete, ze mozna za¬ stosowac krazki, wytloczone odpowiednio z blachy. Wystarczy, by jeden z krazków zo¬ stal np. nasadzony na os pod cisnieniem lub w inny sposób odpowiedni na niej umoco¬ wany, podczas gdy drugi krazek moze byc przymocowany do pierwszego przez nito¬ wanie, lutowanie, spawanie lub w inny spo¬ sób. Rozumie sie, ze mozna obydwa krazki przymocowac do osi kazdy zosobna, W niektórych przypadkach jest korzyst¬ ne nadac krazkowi, umieszczonemu najbli¬ zej panewki, ksztalt miseczki, zachodzacej swa krawedzia na koniec panewki. Z dru¬ giej strony mozna wykonac jeden lub drugi krazek lub obydwa (co najmniej czescio¬ wo) w (postaci stozka. Niezbedna odleglosc miedzy brzegami obu krazków oraz naj¬ mniejsza glebokosc komory, mieszczacej sie miedzy niemi, mozna matematycznie obliczyc, lecz obliczenia te moga dotyczyc tylko jednego rodzaju smaru o pewnych wlasciwosciach oraz pewnej tylko, równiez oznaczonej zgóry temperatury i metalu pewnego rodzaju. Zwykle doswiadczenia jednak pozwalaja na szybkie ustalenie od¬ powiedniej odleglosci miedzy krazkami i glebokosci komory miedzy niemi w kazdym poszczególnym przypadku.Wedlug fig. 1 krazek D, umieszczony najblizej panewki, posiada wieksza sredni¬ ce, niz ustawiony dalej ód niej krazek E.Krazek D jest na osi umocowany sztywno, a krazek E osadzony jeisft na krazku D. W tej odmianie wykonania wynalazku krazek D jest zaopatrzony w tulejke 10, sluzaca do umocowywania krazka D na osi. Czesc 12 krazka jest odgieta prostopadle do tulejki, a czesc 14, tworzaca przedluzenie czesci 12, jest odgieta ku panewce B tak, iz zachodzi ponad koniec panewki. Czesc 14 krazka jest zaopatrzona w brzeg 16, mieszczacy sie w plaszczyznie równoleglej do czesci 12 krazka. Krazek E jest plaski i osadzony na tulejce 10 krazka Z, Krazek ten jest w odpowiedni sposób przymocowany do cze¬ sci 12 krazka D. Z drugiej zas strony kra¬ zek E posiada mniejsza srednice, niz kra¬ zek D, a wiskutek wyzej wspomnianej po¬ chylosci czesci 14 krazka D tworzy sie mie¬ dzy obydwoma krazkami przestrzen pier¬ scieniowa 18, w której gromadzi sie smar i z której smar ten jest odrzucany nastepnie w sposób wyzej opisany.Ta odmiana wykonania wynalazku po¬ siada te znamienna zalete, ze zapobiega przejsciu smaru poza pierscien odrzutowy i to przy kazdej obrotowej szybkosci osi, a nawet podczas postoju. Zjawiska, zacho¬ dzace przytem, wyjasnia fig, 4.Jesli os C obraca sie z wielka szybko¬ scia i (smar dostaje sie do miseczki D, to zostaje on zapomoca sily odsrodkowej od¬ rzucony na brzeg 16, a z niego — promie¬ niowo ku sciankom maznicy, jak to zazna¬ czono na rysunku przerywanemi linjami przy punkcie x. Gdy szybkosc obrotowa osi zmniejsza sie, dochodzi w koncu do tego, ze wskutek przyczepnosci smaru do metalu oraz wskutek ciezaru wlasnego ol-6j odrywa sie z trudnoscia od brzegu 16 tak, iz na tym brzegu wytwarza sie zgrubiona war¬ stwa pierscieniowa smaru, rozrywajaca sie — 3 —tylko -wówczas, gdy grubosc jej zwiekszy sie do pewnej wartosci, przyczem krople o- leju zostaja odrzucone tak, jak to przedsta¬ wiono przerywanemu linjami w punkcie y.Jesli szybkosc obrotowa osi zmniejsza sie w dalszym ciagu, to ciezar oleju prze¬ zwycieza sile odsrodkowa, dzialajaca na niego, i smar, zgromadzony na górnej po¬ wierzchni brzegu 16, splywa po obu stro¬ nach tego brzegu nadól. Czesc splywa zpo- wrotem do wnetrza miseczki D, czesc zas splywa do przestrzeni 18. Gdy w tej ostat¬ niej nagromadzi sie dostateczna ilosc sma¬ ru, wówczas warstwa zewnetrzna tak po- wsftalego pierscienia smaru rozrywa sie, a odrzucanie smaru zachodzi wskutek dziala¬ nia przyczepnosci wpobiizu brzegu 16, jak przedstawiono kropkowanemi linjami przy punkcie z.Miejsca na obwodzie pierscienia od¬ rzutowego, w których odbywa sie odrzu¬ canie, oznaczone na fig. 4 literami x, y, z, sa zalezne od obrotowej iszybkosci osi C i od lepkosci smaru.Jezeli ruch obrotowy osi zupeliniie u- staje, to smar, znajdujacy sie w miseczce D oraz w przestrzeni 18 splywia z kraz¬ ka w punkcie u. Przy uwzglednieniu lep¬ kosci smaru pochylosc czesci 14 oraz srednica krazka E musza byc dobrane tak, aby smar, znajdujacy sie w przestrzeni 18t wskutek wspólnego dzialania przy¬ czepnosci i ciezaru wlasnego splywal w miejscu 25 bez przedostawania sie na ze¬ wnetrzna powierzchnie obwodowa kraz¬ ka E.Poniewaz olej nie dochodzi nigdy do wewnetrznego brzegu krazka E, nie moze wiec przedostac sie na os C, a odwrotna strona pierscienia odrzutowego pozostaje zawsze sucha.Poniewaz koniec panewki jest zaslo¬ niety wnetrzem miseczki D, to ta odmiana wykonania moze byc zastosowana w maz- nicach, w których niema zbyt duzo miejsca, co stanowi równiez jedna z zalet wyna¬ lazku. Jezeli krazek E jest osadzony blisko otworu z umieszczonym w nim odpylaczem, to unika sie splywania oleju do tegoz otwo¬ ru. W niektórych przypadkach tulejka 10 jest zbyteczna, a pierscien odrzutowy moze byc umieszczony na odpowiednim wyste¬ pie osi C.Doswiadczenie wykazalo, ze najlepsze wyniki wogóle osiaga sie wtedy, gdy czesc 14 pierscienia odrzutowego jest wzgledem osi obrotu pochylona o kat, wynoszacy oko¬ lo 20°.Odmiana wedlug fig. 2 malo rózni sie od odmiany, przedstawionej na fig. 1. W tej odmianie wykonania wynalazku kra¬ zek D jest plaski i w odpowiedni sposób przymocowany do czesci 20 krazka E.Czesc ta wystaje wzgledem tulei 22, osa¬ dzonej na osi C pod katem prostym. Kra¬ zek E posiada ukosna wzgledem krazka D czesc 24, dzieki czemu miedzy obydwoma krazkami wytwarza sie przestrzen pier¬ scieniowa, czyli komora, w której groma¬ dzi sie smar, odrzucany z niej nastepnie w sposób opisany powyzej. W tej odmianie wykonania krazek D posiada wieksza sred¬ nice, niz krazek E.Odmiana wykonania wedlug fig. 3 jest podobna do odmian, uwidocznionych na fig. 1 i 2, Utworzona jest ona z krazka D, sko¬ jarzonego z krazkiem E. Krazek D jest za¬ opatrzony w tulejke 10 i posiada czesc 12, wystajaca prostopadle wzgledem tulejki, podczas gdy krazek E jest osadzony na tu¬ lejce 10 krazka D oraz jest zamocowany w odpowiedni sposób w pewnym odstepie od czesci 12 krazka D. W ten sposób miedzy o- bydwoma krazkami równiez wytwarza sie pierscieniowa przestrzen czyli komora 18, w której gromadzi sie smar, odrzucany z niej nastepnie w opisany powyzej sposób.W tej odmianie wykonania krazek D rów¬ niez posiada wieksza srednice, niz kra¬ zek E.We wszystkich opisanych odmianach wy¬ konania smar splywa, gdy os przestaje ob- - 4 —* racac sie, z pierscieniowej przestrzeni, mie¬ szczacej sie miedzy obydwoma krazkami, nazewnatrz i scieka do dolnej czesci mazni- cy. Wskutek przyczepnosci smar scieka z krawedzi krazka o wiekszej srednicy, w tym przypadku krazka, osadzonego blizej pa¬ newki, wskutek czego w razie ponownego wprawienia osi w ruch obrotowy, na krawe¬ dzi krazka o mniejszej srednicy niema wca¬ le smaru. Smar nie ma tern samem sposob¬ nosci wydostania sie na odwrotna strone krazka zewnetrznego, by splynac nastepnie na os. PL