Celem samoczynnego wlaczania i wy¬ laczania sprzegla proponowano juz, umie¬ szczac elektrycznie lub pneumatycznie dzialajaca pednie posrednia, wywolujac przymusowe jej dzialanie przy uruchomie¬ niu dzwigni do wlaczania biegów. Dziala¬ nie pedni posredniej nie bylo w znanych konstrukcjach nalezycie wyzyskane, ponie¬ waz przy zwolnieniu dzwigni do wlaczania biegów pednia ta byla przymusowo wyla¬ czana, wskutek czego sprzeglo pod dziala¬ niem swej sprezyny wstecznej zostawalo znowu wlaczane.Proponowano juz takze uruchomianie sprzegla uzaleznic od regulatora odsrodko¬ wego, przy jednoczesnem stosowaniu pedni posredniej, azeby sprzeglo bylo juz wla¬ czone przed osiagnieciem przez silnik okre¬ slonej liczby obrotów i odwrotnie, azeby sprzeglo wylaczalo sie samoczynnie, skoro tylko silnik osiagnal ponownie dolna grani¬ ce szybkosci, odpowiadajaca nastawieniu odnosnego regulatora odsrodkowego.Oddzielne stosowanie tych znanych srodków nie moglo jednak uczynic zbednem uruchomiania sprzegla przez kierowce. Przy rozrzadzie sprzegla zapomoca dzwigni do wlaczania biegów kierowca zgodnie z tech--nika jazdy iyi zmuszony sprzegle rozlaczac tuz przed zatrzymaniem, podczas gdy przy uzalaznidfci sprzegla od regulatora od* srodkowego rozlaczanie sprzegla b^lo ko¬ nieczne przy wlaczaniu pedni jak równiez po i przed jej wlaczeniem.Wynalazek ma na celu umozliwienie sa¬ moczynnego uruchomiania sprzegla w ta¬ kim stopniu, azeby calkowicie odpadala koniecznosc obslugi sprzegla przez szofera oraz azeby sprzeglo wylaczalo sie scisle w tym samym czasie, w jakim czyni to kazdy biegly szofer.Wedlug wynalazku uzyskuje sie to wskutek tego, ze sprzeglo, przy zastosowa¬ niu dowolnego rodzaju pedni posredniej, zostaje uruchomiane z jednej strony zapo- moca urzadzen przy dzwigni do wlaczania biegów, zas z drugiej strony przez urzadze¬ nie, zaczynajace dzialac przy pewnej do¬ wolnie ustalonej dolnej granicy szybkosci silnika. Najlepiej jest poddac je w taki sposób wplywowi noznej dzwigni do wla¬ czania gazu, by nie dzialalo przy urucho¬ mianiu tej dzwigni gazowej.Poza tern wynalazek dotyczy urzadze¬ nia dlawiacego polaczonego z powyzej wspomnianem urzadzeniem sprzegajacem.Dlawienie odnosi sie do mniej lub wiecej twardego wlaczania sprzegla z jednej stro¬ ny przy ruszaniu, z drugiej zas przy zmia¬ nie biegów, i tak przy rusizaniu sprzeglo win¬ no chWytac powoli i miekko, przy wlacza¬ niu zas biegów przeciwnie — szybko i ostro.Dalsze znamiona wynalazku staja sie zrozumiale z ponizszego opisu i zalaczone¬ go rysunku, na którym przedstawiono kilka jego postaci wykonania.Fig. 1 i 2 przedstawiaja urzadzenie sprzegajace, uruchomiane zapomoca zmniejszonego cisnienia, którego zawór ste¬ rujacy uruchomiany jest mechanicznie, wzglednie elektromagnetycznie, fig. 3—7 — inne postacie wykonania urzadzenia sprzegajacego uruchomianego zapomoca zmniejszonego cisnienia z elektromagnes tycznem uruchomianiem zaworu sterujace¬ go, fig. 8 przedstawia urzadzenie sprzega¬ jace, uruchomiane zapomoca zmniejszone¬ go cisnienia z elektromagnetycznie urucho¬ mianym zaworem sterujacym i z nastawial- nem urzadzeniem dlawiacem, fig. 9 — wi¬ dok boczny urzadzenia wedlug fig. 8 z me- chanicznem oddzialywaniem urzadzenia na¬ stawiajacego zawór dlawiacy, fig. 10 — widok boczny urzadzenia wedlug fig. 9 z elektromagnetycznem uruchomianiem za¬ woru dlawiacego i fig. 11 —urzadzenie sprzegajace uruchomiane zapomoca cisnie¬ nia z elektromagnetycznem uruchomianiem zaworu sterujacego w polaczeniu z inna postacia wykonania urzadzenia dlawiacego.Wedlug konstrukcji przedstawionej na fig. 1 dzwignia sprzegajaca / utrzymywana jest w polozeniu odpowiadajacem wlacza¬ niu zapomoca sprezyny 2. Sprzeglo wyla¬ cza sie przestawiajac dzwignie 1 w kierun¬ ku strzalki, zapomoca ciegla linkowego lub lancuchowego 3. Cieglo linkowe lub lan¬ cuchowe 3 przymocowane jest do krazka 5, osadzonego na walku 6 tloka 8 ulozysko- wanego wahadlowo w cylindrze 7, przy- czem krazek 5 obraca sie wraz z tlokiem 8.Cylinder 7 jest podzielony tlokiem 8 na dwie komory 9 i 10. Komora 9 laczy sie z powietrzem atmosiferycznem poprzez na¬ sadke U, zas komora 10 jest polaczona przewodem 12 z oslona 13 zaworu. Na pra¬ wo i na lewo od miejsca przylaczenia prze¬ wodu 12 do tej oslony znajduja sie gniazda zaworowe 14, wskutek czego przewód 12 przy otwartym zaworze 15 laczy sie z at¬ mosfera przez nasadke 16, zas przy otwar¬ tym zaworze 17 — z przewodem 18. Prze¬ wód 18 prowadzi do rury 19 zasilanej pali¬ wem i do miejsca, znajdujacego sie miedzy klapa dlawiaca 20 i gaznikiem 21. Klape zaworowa 20 uruchomia sie pedalem 24 do gazu za posrednictwem: ukladu drazków 22 i 23.W polozeniu przedstawionem na rysun¬ ku zawór 15 jest zamkniety, zawór zas 17 - 2 -otwarty, wskutek czego zmniejszone cisnie¬ nie wytwarzane w przewodzie 19 zapomo- ca silnika zostaje przekazywane do komo¬ ry 10 cylindra 7 i powoduje wychylanie sie tloka 8 w kierunku wskazanym strzalka 25 i ruch, pedalu sprzegajacego 1 w kierunku strzalki 4 uzyskiwany za posrednictwem krazka linkowego 5 i ciegla linkowego 3.Zawory 15 i 17 polaczone sa ze soba sztywno zapomoca drazka suwakowego 26 z dzwignia 27 ulozyskowana wahadlowo i zajmuja polozenie przedstawione na rysun¬ ku wskutek wychylania sie tej dzwigni 27 w kierunku wskazanym strzalka 28. Dzwi¬ gnia 27 polaczona jest przez drazki 29, 30 oraz linke Bowden'a 31 z dzwignia 32 mo¬ gaca sie wahac na górnym koncu dzwigni 33, sluzacej do wlaczania pedni w taki sposób, ze przy przycisnieciu dzwigni 32 do dzwigni wlaczajacej 33, dzwignia 27 wychyla sie w kierunku oznaczonym strzal¬ ka 28 i doprowadza przytem zawory 15 i 17 do polozenia przedstawionego na rysun¬ ku. Do zaworu 17 przymocowane jest cie¬ glo lancuchowe lub linkowe 34, na którego przednim koncu umieszczony jest zabierak 35. O zabierak ten zaczepia haczykowaty lacznik 36, polaczony cieglem linkowem 37 z drazkiem suwakowym 38 regulatora od¬ srodkowego 39. Regulator 39, jest przed¬ stawiony na rysunku w najnizszem poloze¬ niu. Trzon 40 regulatora jest napedzany od walu 42 wentylatora zapomoca kól zebatych 41. Zawory 15, 17 sa pociagane w lewo za¬ pomoca ciegla linkowego 34 i zabieraka 35 przeciw dzialaniu umieszczonej w oslonie zaworu sprezyny 43, przylegajacej do nie¬ ruchomego oporka 44.Azeby dzwignia 27 nie brala udzialu w ruchu zaworów 15 i 17 w lewo, uskutecznia¬ nym zapomoca ciegla linkowego 37, drazek suwakowy 26 jest przerwany.Haczykowaty lacznik 36 jest na dole otwarty, wskutek czego hakowata dzwignia 45, której wolny koniec ypolaczony jest przegubowo z drazkiem suwakowym 23 ze- spolji drazków, moze byc doprowadzana do zabieraka 35.Wyzej opisane urzadzenie pracuje w nastepujacy sposób.Na zalaczonym rysunku przedstawione sa wszystkie czesci skladowe urzadzenia w polozeniu, jakie zajmuja przy jalowym bie¬ gu silnika. Regulator 39, polaczony z wa¬ lem wentylatora obraca sie przytem ze sto¬ sunkowo nieznaczna liczba obrotów. Regu¬ lator jest tak nastawiony, ze przy tej licz¬ bie obrotów biegu jalowego zaczyna sie nie¬ znacznie poruszac, wskutek czego cieglo linkowe 37 zostaje zapomoca drazka suwa¬ kowego 38 napiete, zas zawory 15 i 17 zo¬ staja zatrzymane w polozeniu przedstawio- nem na rysunku. Pedal sprzegajacy 1 zo¬ staje zatem pociagniety w kierunku strzal¬ ki na skutek dzialania zmniejszonego ci¬ snienia panujacego w komorze 10. Teraz mozna zapomoca dzwigni wlaczajacej 33 bez obawy wlaczac pednie wozu. Celem zwiekszenia szybkosci wozu otwiera sie kla¬ pe dlawiaca 20 zapomoca pedalu do gazu.Uruchomia sie przytem jednoczesnie hako¬ wata dzwignie 45, która naciska na zabie¬ rak 35, powodujac zamkniecie zaworu 17 a otwarcie zaworu 15. Na skutek tego pedal sprzegajacy 1 zostaje cofniety pod dziala¬ niem sprezyny do polozenia wlaczenia.Przy przelaczaniu na inny bieg naciska sie na dzwignie 32, znajdujaca sie przy dzwi¬ gni 33 do wlaczania biegów. Dzwignia 27 zostaje wskutek tego wychylona w kierun¬ ku wskazanym strzalka 28, zawory zas 15 i 17 zostana doprowadzone za posrednic¬ twem drazka suwakowego 26 zpowrotem do polozenia przedstawionego na rysunku, w którem pedalem sprzeglowym wylacza sie sprzeglo. Po dokonanem przelaczeniu zawory 15 i 17 powracaja do swego poloze¬ nia, skoro tylko dzwignia 32 znajdujaca sie przy dzwigni 33 zostanie zwolniona.Jest zrozumialem, ze dzwignia 45 przy uruchomianiu pedalu gazowego1 24 prze¬ ciwdziala wplywom regulatora na zawory < — 3 —zynujacy styk 67. Wskutek tego obwódpra- du cewki 48 stanowi wylacznik 55, przewód 53, rdzen magnesowy 62, styk 67 i dzwignia 27, to jest zostanie wzbudzony prad w rdze¬ niu magnesowym 47 i wychyli dzwignie 27 w kierunku wskazanym strzalka 28. Sprze¬ glo zostanie wtedy wylaczone. Przy wy¬ chyleniu sie dzwigni 27 polaczenie ze sty¬ kiem 66 ustaje, wskutek czego .przez cewke 63 prad przeplywac nie bedzie.Przyrzad wedlug fig. 4 jest odmiana wykonania przyrzadu wedlug fig. 3, gdyz tutaj obwód pradu cewki 48 zamykany jest nie bezposrednio przez wylacznik 32, znaj¬ dujacy sie na dzwigni do wlaczania biegów, lecz za posrednictwem cewki sterujacej 63.Przewód 68, prowadzacy od baterj i 50, jest rozgaleziony na dwa 69 i 70. Przewód 70 polaczony jest przez wylacznik 55, stero¬ wany zapomoca pedalu do gazu 24, a prze¬ wód 71 ii 72 przez cewke 48. Przewód 69 prowadzi do równolegle ze soba polaczo¬ nych styków 73 i 74 dzwigni 33 do wlacza¬ nia biegów. Styki te sa odizolowane p.d dzwigni 33. Przy przycisnieciu dzwigni 32 do dzwigni 33 do wlaczania biegów styki 73, 74 przylegaja do styków 75 i 76. Do styku 75 przylaczony jest przewód 77 po¬ laczony przewodem 72 z cewka 48, nato¬ miast do styku 76 — przewód 78, który la¬ czy sie z przewodem 64 i zwiera wylacznik kontrolny 61.Sposób pracy urzadzenia wedlug fig. 4 pod wzgledem uruchomiania zaworów ste¬ rujacych zapomoca wylacznika kontrolne¬ go 61, odpowiada sposobowi pracy urza¬ dzenia przedstawionego na fig. 3. Dlatego tez rozpatrywanie tego dzialania mozna o- graniczyc do przypadków, kiedy dzwignia 32 przycisnieta jest do dzwigni 33, co za¬ chodzi przymusowo przy wlaczaniu biegów.Kontakty 75 i 76 stykaja sie wówczas z kontaktami 73 i 74, wskutek czego obwód pradu cewki sterujacej zostaje zamkniety z jednej strony przez przewód 68, 69, styki 74, 76, przewody 78 i 64, zas z drugiej stro¬ ny przez przewód 65, styk 66 i dzwignie 27.Prad w rdzeniu 62 wzbudza sie wtedy- i przyciaga sprezynowy styk 67. Powoduje to zwarcie obwodu pradu cewki 48 z jed¬ nej strony przez przewody 68, 69, styki 73, 75, przewody 77, 72, z drugiej zas —- przez przewód 79, rdzen 62, styk 67 i dzwignie 27. Dzwignia 27 wychyla sie wówczas w kierunku wskazanym strzalka 28 i sprzeglo zostaje wylaczone.Przyklad wykonania wynalazku przed¬ stawiony na fig. 5 rózni sie od urzadzenia wedlug fig. 4 tern, ze zamiast wylacznika odsrodkowego zastosowane jest urzadzenie wylacznikowe, przez które przeplywa prad z pradnicy instalacji oswietleniowej. To u- rzadzenie wylacznikowe sklada sie z nie¬ ruchomego styku 79, magnesu 80 oraz ru¬ chomego ogniwa stykowego 81, znajdujace¬ go sie pod dzialaniem sprezyny pociagowej 82 i ulozyskowanego wahadlowo w lozysku 83. Do przelacznika 79, który zaleca sie wykonac w postaci elektromagnesu, przy¬ laczony jest przewód 53. Magnes 80 jest wlaczony do przewodu 85, prowadzacego od pradnicy instalacji oswietleniowej 84 do baterji 50. Magnes ten jest tak obliczony by przyciagal ogniwo 81 pomimo dzialania sprezyny 82 skoro tylko zostaje osiagniete natezenie pradu, odpowiadajace pozadanej dolnej granicy szybkosci. Sprezyna 82 jest wykonana w ten sposób, ze jej naprezenie moze byc dowolnie zmieniane.Sposób pracy urzadzenia wedlug fig. 5 odpowiada sposobowi pracy urzadzenia wedlug fig. 2. Poniewaz prad pradnicy in¬ stalacji oswietleniowej zwieksza sie przy zwiekszajacej sie szybkosci silnika, przeto sila wywierana przez magnes 80 na ogniwo 81 takze odpowiednio bedzie sie zwieksza¬ la i przy pewnej liczbie obrotów silnika be¬ dzie w stanie przezwyciezyc sile pociago¬ wa sprezyny 82 a ewentualnie i sile pocia¬ gowa przelacznika 79, wykonanego w po¬ staci magnesu. Polaczenie przewodu 53 z masa (lozysko wahadlowe 83) przez ogni- -— 6 —wo Sl umozliwione zostaje ponownie do¬ piero wtedy, gdy ilosc obrotów silnika, wzglednie prad z pradnicy instalacji oswie¬ tleniowej, na tyle sie zmniejszy, ze sile ma¬ gnesu 80 sprezyna 81 przezwyciezy.Jest zrozumialem, ze w urzadzeniu we¬ dlug fig. 5 moga byc sterowane przyrzady wzglednie uklady polaczen, uzyte w urza¬ dzeniach przedstawionych na fig. 3 i 4.Zamiast systemu elektromagnetycznego dzialajacego na skutek wzbudzenia pradu przez pradnice oswietleniowa mozna zasto¬ sowac równiez np. amperomierz, w którym na drodze wykonywanej przez wskazówke styki wlaczane sa w ten sposób, ze obwód pradu cewki 48 zamyka sie z chwila gdy natezenie pradu, wskazywane przez wska¬ zówke amperomierza osiagnelo nastawio¬ na najnizsza granice dolna.Przyklady wykonania wynalazku przed¬ stawione na fig. 6 i 7 oparte sa na tej zasa¬ dzie, ze zmniejszone cisnienie wytworzone przez silnik znajduje sie w scisle okreslo¬ nym stosunku db liczby obrotów silnika, w szczególnosci zas cisnienie maleje wraz -z malejaca liczba obrotów. Zjawisko to jest wyzyskane w niniejszym wynalazku.Wedlug fig. 6 nasadki 12a i 16a, które lacza komore 9 z silnikiem, wzglednie z po¬ wietrzem atmosferycznem, wykonane sa ja¬ ko gniazda dla zaworów 17a i 15a, przymo¬ cowanych w ten sposób do dzwigni 87, u- lozyskowanej wahadlowo w lozysku 86, ze przy zamknieciu jednego zaworu drugi po¬ zostaje zawsze otwarty.Nasadka 16a stanowi jednoczesnie rdzen elektromagnesu, wyposazonego w dwie cewki 48a i 48b. Obie cewki sa pola¬ czone wspólnym przewodem 88 i wylacz¬ nikiem 49 z baterja 50. Wolny koniec cew¬ ki 48a polaczony jest z jednej strony prze¬ wodami 51, 53 ze stykiem 55 umieszczo¬ nym na pedale do gazu 24 zas z drugiej stro¬ ny koniec ten polaczony jest przewodem 51 ze stykiem 52, odizolowanym na raczce 32 dzwigni 33 do wlaczania biegów. Wolny koniec cewki 48b polaczony jest przewodem Sta ze stykiem 52a, umieszczonym na racz¬ ce 32.Urzadzenie dziala w sposób nastepujacy.Skoro tylko wylacznik 49 zostanie za¬ mkniety, prad plynie od baterji 50 przez cewke 48a, przewody 51 i 53 do wylaczni¬ ka 55. Nasadka lóa, sluzaca jako rdzen-'ma¬ gnetyczny, przyciaga zawór 15a, otwiera¬ jac jednoczesnie zawór 17a, wskutek czego zmniejszone cisnienie dziala na tlok 8 i wy¬ chyla go w kierunku wskazanym strzalka 45.Jezeli teraz dzieki uruchomieniu peda¬ lu do gazu 24 doprowadza sie paliwo, to wylacznik 55 otwiera sie, a tern samem ob¬ wód pradu cewki 48a przerywa sie. Zawory 15a i 17a wracaja do (polozenia przedsta¬ wionego na rysunku, zai sprzeglo wylacza sie.Przy przelaczaniu na^ nastepny szybszy bieg sprzeglo rozlacza sie znowu, poniewaz obwód pradu obu cewek 48a i 48b zamyka sie stykami' 52, 52a. Zawór 15a zamyka sie wtedy, zas zawór 17a otwiera, czyli sprze¬ glo wylacza sie. Przy zwolnieniu raczki 32 obwód pradu obu cewek 48a i 48b zostaje znowu otwarty, zas zawory powracaja 'zpo- wrotem do polozenia przedstawionego na rysunku.Przy odhamowaniu wozu i zamknieciu doplywu gazu wylacznik 55 zostaje za¬ mkniety, wskutek czego przez cewke 48a przeplywa prad. Cewka 48a jest tak obli¬ czona, ze moze ssanie silnika, dzialajace na zawór 17a, przezwyciezyc dopiero wte¬ dy, gdy to podcisnienie zmniejszy sie do wartosci, odpowiadajacej szybkosci wozii tuz przed zatrzymaniem.Z powyzszego wynika, ze przy zamyka¬ niu wylacznika 55, zawory 15a i 17a pozo¬ staja dotad w polozeniu przedstawionem na rysunku az szybkosc wozu zmniejszy sie do pozadanej wielkosci.Jest korzystnem, aby granica, przy któ¬ rej cewka 48a moze przelaczac zawory - 7 —iSni 17u, bytfa nastawi&lna. Mozna to usku¬ tecznic w bardzo prosty sposób zapomoca umieszczenia przy zaworach sprezyny o zmiennem najpieciu lub zapomoca efektyw¬ nej zmiany ilosci zwojów cewki 48a, wzglednie przez przesuwne umieszczenie cewki albo przez przesuwne ulozyskowanie calego elektromagnesu wzgledem zaworu 15a.Urzadzenie wedlug fig. 7 rózni sie od urzadzenia, przedstawionego na fig. 6 tern, ze do przewodu 53a, prowadzacego do wy¬ lacznika 55 wlaczony jest opornik zmienny 89, który najlepiej jest wykonac w postaci rozrusznika i umiescic przy siedzeniu szo¬ fera. Opornik ten pozwala sile magnesu 16a, 48, dzialajaca przy zamknietym wy¬ laczniku 55 tak ograniczyc, azeby sila ta przezwyciezala dzialanie zmniejszonego cisnienia dopiero wtedy, gdy silnik obraca sie z nieznaczna iloscia obrotów.Zapomoca zmiany wielkosci oporu 89 mozna nastawiac granice, przy której cew¬ ka 48 jest w stanie przelaczac zawory przy zwolnieniu pedalu do gazu 24. To od¬ dzialywanie na granice szybkosci celem wylaczania sprzegla moze byc zmieniane nawet zapomoca zwierania opornika 89, wskutek czego przelaczanie zaworów 15a, 17a, wzgledbie wlaczanie sprzegla nastepu¬ je zawsze przy zwolnionym pedale 24. Od¬ powiada to w pewnych przypadkach jalo¬ wemu biegowi wozu.Przyklady wykonania wynalazku przed¬ stawione ma fig. 8 — 11 dotycza urzadzen sprzegajacych, które przy ruszaniu wozu wlaczaja sprzeglo miekko, a przy zmianie biegów ostro.W urzadzeniu wedlug fig. 8 nasadka // wykonana jest w postaci kulowego zaworu wstecznego zamykanego z zewnatrz, a jego kulka 9Q przy otwartym zaworze podparta jest zapomoca trzpienia 91, przymocowane¬ go nastawialnie do dzwigni 93, osadzonej wahadlowo w lozysku 92. Trzpien 91 jest ustawiony w ten sposób, ze w polozeniu przedstawionem na rysunku, pozostawia tylko nieznaczny przekrój wylotowy zawo¬ ru, natomiast w innych polozeniach gra¬ nicznych dzwigni 93 zawór jest szeroko o- twarty. Nasadka wylotowa 16a, otoczona cewka 48a polaczona jest przewodem 51 z przewodami odgaleziemiowemi 51', 53', prowadzacemi do cewek 94 i 95. Cewki te w polaczeniu z rdzeniami 96 i 97, umie- szczonemi na dnie cylindra 7, tworza elek¬ tromagnesy, które, jak to przedstawia ry¬ sunek, leza naprzeciw konców dzwigni 93 i przechylaja te ostatnia w jedno lub dru¬ gie jej skrajne polozenie.Wolny koniec cewki 94 polaczony jest zapomoca przewodu 51" ze stykiem 52, znajdujacym sie na raczce 32 dzwigni 33 sluzacej do wlaczania biegów. Wolny zas koniec cewki 95 polaczony jest przewodem 53 z nieruchomym kontaktem 54 wylaczni¬ ka odsrodkowego. W urzadzeniu wedlug fig. 8, podobnie jak iw powyzej opJsanych postaciach wykonania wynalazku, w prze¬ wodzie 53 umieszczony jest wylacznik 55, polaczony z pedalem do gazu 24.Z chwila zamkniecia wylacznika 49 za¬ myka sie równiez obwód cewek 48a i 95, poniewaz rtyki 54 i 60 wylacznika odsrod¬ kowego przywieraja do siebie, wylacznik zas 55 jest zamkniety. Powoduje to zajecie przez dzwignie 93 polozenia przedstawio¬ nego na rysunku.Jezeli teraz do silnika doprowadzone zostanie paliwo na skutek uruchomienia pe¬ dalu do gazu 24, to wylacznik 55 otwiera sie przymusowo, a tern samem przerywa sie obwód pradu cewek 48a i 95. Powoduje to otwarcie zaworu 15a i zamkniecie zaworu 17a pod dzialaniem cisnienia atmosferycz¬ nego, wskutek czego tlok 8 powraca do po¬ lozenia przedstawionego na rysunku. Zwia¬ zane z tern wlaczenie sprzegla odbywa sie lagodnie (miekko), poniewaz wskutek cal¬ kowitego lub prawie calkowitego zamknie¬ cia zaworu 90 powietrze zawarte w komorze 10 moze tylko powoli z niej uchodzic. — 8 —Przy przelaczaniu na nastepny wiekszy bieg tsprzegla ponownie rozlacza sie, ponie¬ waz obwód pradtl cewki 48<* laozy sie z me* sa zapomoea styku 52. Zapomoga tego pra¬ du wzbudza sie prad w cewce 94, wskutek czego dzwignia 93 przechyla sie i styka z rdzeniem 96. Zawór W zostaje przytem podniesiony aaporooca trapienia 91, wsku¬ tek czego otwór wylotowy odpowiednio sie zwiekszy- Przy zwolnieniu raczki 32 obwód pradu cewek 48a i 94 przerywa sie, wskutek cze¬ go komora 9 ponownie laczy sie a powie* trzem atmosieryeznem, a sprzeglo wlacza sie, To wlaczenie sprzegla odbywa sie szyb- ko, poniewaz zawór 90 jest szeroko otwarty.Azeby dzwignia 93 mogla utrzymac sie w obu iskrejnyeh jej polozeniach oraz, aze¬ by wyplywajace powielrze nie moglo od* dzialywae na jej polozenie, zaopatruje W ja w narzad hamujacy, najlepiej w spre¬ zyne cierna, utrudniajaca przechylanie sie dzwigni 93. Ta sprezyna przymocowana jest w ten sposób do dzwigni 93, ze przyle¬ ga do nieruchomej powierzchni i przy prze¬ stawianiu dzwigni efeiera aie o te po¬ wierzchnie, dzieki któremu to tarciu uty¬ skuje me pozadane hamowanie dzwigni 93 Dalszy eposób dzialania je^t zrozumialy na podstawie powyzszego opisu.Jest oczywi$iem, ze opisane i przedsta¬ wione na rysunku urzadzenie dlawiace mo¬ ze byc równiez umieszczone i po stronie rohoez*i cylindra 7 a wtedy rozrzadza równiez doplywem powietrza zewnetrznego do komory 9 podeste ruchu wlaczajacego sprzeglo, Fig, 9 przedstawia w widoku bocznym cylinder roboczy 7, uwidoczniony na iig. 7t prayezem przyrzad nastawniezy 91, 93 jest obrócony o.W wzgledem widoku; przed¬ stawionego na iig7« Do dwuramie&nej dzwigni 93 przymo* cowany je^t sprezynujacy wspornik 9$. którego koniec zachodzi na droge ruchu za~ biereka 99* przymocowanego do krazka 5* Krazek 5 osadzony jest tak jak to uwidocz¬ nia fig- 7, Ba walku 6 tloka 8, bierze zatem udzial w ruchach tego tloka, Przy wlacza* niu sprzegla krazek 5 obraca sie w kierun¬ ku oznaczonym strzalka 100.Zabierak 99 umocowany jest w takim punkoie krazka 5, ze uderza o wspornik 98 w chwili zetkniecia sie ogniw sprzegla, wy¬ chyla wtedy wspornik 9fi do góry w kierun¬ ku oznaczonym strzalka 101, wskutek cze¬ go dwwamienna dzwignia 93 dochodzi do polozenia skrajnego, w którem kulka zawo¬ rowa 91 jest podniesiona dosc wysoko po¬ nad swem gniazdem, za* przekrój po¬ przeczny otworu zaworu wylotowego // jest duzy. W chwili zetkniecia sie ogniw sprzegla dlawienie ruchu tloka 8 nagle sie zmniejsza wzglednie zwieksza, wskutek cze¬ go ogniwa sprzegla szybko i mocno zacze¬ piaja o siebie.Urzadzenie nastawnicze 91, 93 w osia- gnietem obecnie skrajuem polozeniu pozo¬ staje do czasu ponownego uruchomienia wylacznika odsrodkowego przedstawionego na fig. 7, który doprowadza urzadzenie na¬ stawnicze do .polozenia skrajnego, przed¬ stawionego na rysunku, zapoanoca wzbu¬ dzania magneau 95* W postaci wykonania wynalazku przed¬ stawionej na fig. 10 przymocowany je$t do dzwigni 93 wspornik 9&a9 którego koniec lezy naprzeciw magnesu 102. Obwodem pradu magnesu 102 rozrzadza sie zapomo- ca przelacznika, skladajacego sie z nieru¬ chomego sityku 103 oraz styku 99a, umie¬ szczonego na krazku 5, Jako zródlo pradu stosuje sie baterje 50 wozu. Biegun stykowy 99<* przymocowany jest w takiem miejscu krazka 5, aby z chwila zetkniecia eie ogniw sprzegla przylegal do bieguna stykowego 103, Magnes 102 po wzbudzeniu przyciaga wspornik 99a i przychyla tern samem dwu- ramienna dzwignie 93 do drugiego p^oze- nia skrajnego* przy którem kulka 90 otwie¬ ra szeroko zawór.Celem przymocowania zabieraka wzgledu m 9 r~nie bieguna kulkowego 99 (fig. 9) do kraz- fea 5, zaopatruje sie go w szczeline, dzieki czemu zabierak, wzglednie biegun stykowy moze byc dokladnie nastawiony i urcioeowa- ny w pozadanem polozeniu.Odnosnie do wykonania urzadzenia we¬ dlug fig. 10 nalezy zaznaczyc, ze magnes 94 jest w tym przypadku zbedny i moze byc zastapiony magnesem 102, poniewaz przy koncu przebiegu wlaczania sprzegla •ptzy ruszaniu wozu dzwignia 93 przecho¬ dzi do polozenia skrajnego, w którem za¬ wór 90 jest szeroko otwarty oraz pozostaje w tern polozeniu az do czasu ponownego u- ruchomienia wylacznika odsrodkowego, przedstawionego na fig. 8.Fig. 11 przedstawia inna postac wyko¬ nania urzadzenia dlawiacego; przyczem za¬ lozono tutaj, ze urzadzenie sprzegajace u- ruchomiane jest zapomoca sprezonego po¬ wietrza i ze dlawienie przy sprzeganiu podczas rozruchu wozu uskutecznia sie za¬ pomoca zmniejszania poprzecznego prze¬ kroju otworu wylotowego. Nalezy jednak zaznaczyc, ze uklad wedlug fig. 11 moze byc równiez stosowany i przy uzyciu innych srodków do uruchomiania urzadzenia sprzegajacego, a zwlaszcza przy uzyciu do tego celu powietrza o zmniejszonem cisnie¬ niu.Ogólnie biorac, uklad wedlug fig. 11 od- powiada powyzej opisanym przykladom wykonania wynalazku, ponizej wiec omó¬ wione sa tylko szczególne znamiona tego u- rzadzenia.Powietrze sprezone doprowadza sie do cylindra 7 przez nasadke 12, która moze byc zamykana zapomoca zaworu 17b. Wy¬ plyw srodka tloczonego z cylindra 7 moze sie odbywac przez dwa zawory 15b i 15c.Sterowanie zaworów 17b, 15b i 15c jest przymusowe i odbywa sie na drodze elek¬ tromagnetycznej.Od baterji 50 poprowadzony jest prze¬ wód 88, polaczony z cewka 48b, laczaca sie z cewka 48c, a nastepnie i z cewka 103.Przewód SI, prowadzacy ód c&wki lói po¬ siada dwa odgalezienia 511 i 531. Przewód 511 prowadzi pbiprzez magnes 94a i prze¬ wód 51" do styku 52 umieszczonego na raczce 32 dzwigni 33, sluzacej do wlacza¬ nia biegów.Przewód 531 polaczony jest zapomoca elektromagnesu 95a i przewodu 53 z wy¬ lacznikiem 61 pradnicy instalacji oswietle¬ niowej. Do przewodu 53 wlaczony jest wy¬ lacznik 55, polaczony z pedalem do gazu 24.Od przewodu 88 odgaleziony jest prze¬ wód 104) polaczony z cewka 105. Wolny koniec cewki 105 polaczony jest przewo¬ dem 106 z-jezyczkiem stykowym 98a, przy¬ mocowanym w sposób odizolowany do dwu- ramiennej dzwigni 93a, ulozyskowanej wa¬ hadlowo naprzeciw magnesów 94a i 95a.Ten jezyczek 98a wspólpracuje z przelacz¬ nikiem slizgowym 107 polaczonym przewo¬ dem 108 z odizolowanym przelacznikiem slizgowym 109. Przelacznik slizgowy 109 wspólpracuje z sankami 110, poruszanemi pedlalem sprzegajacym 1 za posrednictwem ukladu drazków 111.Przedstawiony uklad polaczen uwidocz¬ nia poszczególne czesci urzadzenia w po¬ lozeniach, jakie te czesci zajmuja przy sil¬ niku uruchomionym na postoju. Wylaczniki 55 i 61 sa wtedy zamkniete, wskutek cze¬ go obwód pradti cewek 48b, 4Sc, 103 i 95a jest zamkniety. Zawór 17c jest otwarty, natomiast zawory 15b i 15c zamkniete, dwuramienna zas dzwignia 93a, wskutek zamkniecia kontaktów 98a, 107, zajmuje polozenie przedstawione na rysunku. Przy doprowadzeniu sprezonego powietrza do cylindra 7, tlok 8 porusza sie do polozenia I i sprzeglo zostaje wylaczone.Przy nastepnem uruchomianiu dzwigni 33, sluzacej do wlaczania biegów, styki 52 zwieraja sie, wskutek czego wzbudza sie prad w magnesie 94a. Magnes ten nie jest jednak w stanie oddzialywac na dwura¬ mienna dzwignie 93a, poniewaz magnes 95a, zostaje równiez wzbudzony. Po wla- -, 10 —'czeniu/pierwszego biegu zwalnia sie znowu raczke 32 dzwigni 33, wskutek czego prze¬ rywa sieobwódpradu magnesu 94a.Przy uruchomieniu pedalu do gazu 24 otwiera sie wylacznik 55 a zaraz po nim i wylacznik 61, wskutek czego przez cewki 48b; 95b, 105 i 95a prad nie przeplywa.Wskutek tego zawór 17c pod dzialaniem sprezonego powietrza zamyka sie, otwiera¬ jac jednoczesnie zawory 15b i 15c, przez które moze uchodzic sprezone powietrze zawarte w cylidrze 7, sprzeglo zostaje za¬ tem wlaczone.Podczas tego ruchu wlaczajacego sprze¬ gla nastepuje zetkniecie sie polaczonych z masa sanek 110 z przelacznikiem slizgo¬ wym 709, którego dlugosc jest tak obliczo^ na, ze tlok 8 dochodzi wtedy do polozenia II, zas sprzeglo znajduje sie wtedy tuz przed momentem zaczepienia, gdy sanki 110 stykaja sie z przelacznikiem slizgowym 109, natomiast tlok 8 dochodzi do poloze¬ nia III, znajdujacego sie tuz przed poloze¬ niem koncowem IV, gdy sanki 110 odsuwa¬ ja sie od przelacznika slizgowego 109.Dopóki stykaja sie sanki 110 z przelacz¬ nikiem 109 obwód pradu cewki 105 jest za¬ mkniety przez przewody 88, 104, cewke 105, przewód 106, styki 98a, 107 i przewód 108, .wskutek czego zawór 15c zostaje do¬ prowadzony do swego polozenia zamknie¬ cia, powietrze zas sprezone, zawarte w cy¬ lindrze 7 moze uchodzic tylko przez zawór 15b. Powoduje to opóznianie ruchu tloka w prawo oraz odpowiednie dlawienie wlacza¬ nia sprzegla.Poczatek oraz koniec dlawienia mozna wyznaczyc zapomoca odpowiedniego u- ksztaltowania przelacznika slizgowego 109, wielkosc zas tego dlawienia mozna o- kreslic zapomoca zmiany przekroju otwo¬ ru wylotowego zaworu 15b.Zmienianie wylotowego przekroju za¬ woru 15b umozliwia sie w prosty sposób za¬ pomoca umieszczenia sruby nastawniczej w wylotowej nasadce zaworu.Dalszy sposób dzialania urzadzenia jest zrozumialy na podstawie opisu dziala¬ nia postaci wykonania przedstawionej na fig. 8.Urzadzenie wedlug wynalazku mozna uproscic, sprzegajac zawór 15b z zaworem 17b mechanicznie w taki sposób, azeby przy zamykaniu zaworu 17b — zawór 756 otwieral sie i odwrotnie. W tym przypadku zaworu 15b nie potrzeba zaopatrywac w o- sobna cewke.Nalezy jeszcze zaznaczyc, ze jezeli za¬ wór 15c umieszczony zostanie po przeciw¬ nej stronie cylindra 7, przyczem bedzie wy¬ wierany wplyw ha doplyw powietrza atmo¬ sferycznego do tego cylindra, to zawór 15b, sluzacy do podtrzymywania zaworu 15c, jest zbedny, jezeli zalezy na tern, aiby za¬ wór 15c nie byl zamykany calkowicie przy zamykaniu obwodu pradu cewki 105, lecz tylko dlawiony. Jest korzystnem aby dla¬ wienie to moglo byc regulowane. W tym przypadku mozna równiez nie stosowac cewki magnetycznej 103. PL