PL15412B1 - Sposób wytwarzania papieru, utrwalonego zapomoca zasadowych srodków wiazacych. - Google Patents

Description

Wynalazek niniejszy dotyczy udoskona¬ lenia sposobu wytwarzania papieru, utrwa¬ lonego zapomoca zasadowych srodków wia¬ zacych, to jest zasadowych srodków wypel¬ niajacych.Dotychczas wyrabiano niewielka tylko ilosc papieru przewaznie nieklejonego, z zastosowaniem zasadowych srodków wiaza¬ cych np. bibulke papierosowa, tak zwany papier chinski i t. d. Gdy próbowano jed¬ nak zastosowac zasadowe srodki wypel¬ niajace czyli wiazace przy wyrabianiu pa¬ pieru nieklejonego np, papieru na ksiazki lub wydawnictwa perjodyczne, wytwarza¬ nego w olbrzymich ilosciach na szybkobiez¬ nych wspólczesnych maszynach papierni¬ czych, to w wielu przypadkach natrafiono na trudnosci, ujawniajace sie zwlaszcza w pogorszeniu sie pracy maszyny papierni¬ czej, powodowanem przez zaklejanie sie oczek bebna sitowego, nadmierne burzenie sie i wytwarzanie sie pecherzy, przyklejanie sie do walców maszyny i i d. Szczególnie ciez- kiemi okazaly sie warunki pracy wtedy, gdy *) Wlascicielka patentu oswiadczyla, ze wynalazca jest Harold Robert Rafton.próbowano zastosowac zasadowi srodki £jyiazage n$zv przerabianiu starego papieru, np. starego papieiru V wywabiona zen far¬ ba drukarska. Wskutek trudnosci powyz¬ szych zastosowanie zasadowych srodków wiazacych przy wytwarzaniu papieru nie- klejonego bylo znacznie ograniczone, jak zaznaczono powyzej, a srodki te nie znala¬ zly szerszego rozpowszechnienia w prze¬ mysle papierniczym- Aczkolwiek w literaturze fachowej po¬ dawano pewne wzmianki, dotyczace uzywa¬ nia zasadowych srodków wiazacych przy wytwarzaniu papierti klejonego, to w prze¬ mysle papierniczym oddawna znano juz te okolicznosc, ze dotychczas nie bylo zada¬ walajacego sposobu praktycznego zastoso¬ wania tych srodków. Wyjatek stanowi nie¬ dawno wynaleziony sposób, stanowiacy przedmiot patentu Nr 14021. Wiadomo po¬ wszechnie, ze znany i stosowany zwykle srodek utrwalajacy, mianowicie kalafonja, osadzona alunem, nie nadaje sie do tego ce¬ lu, poniewaz w masie papierowej zasadowy srodek wiazacy rozklada wprowadzony nadmiar alunu, niezbedny do glansowania papieru, oraz dziala na osadzona alunem kalafonje, poniewaz osad ten posiada zwy¬ kle odczyn kwasny. Przebieg utrwalania i klejenia papieru zostaje w ten sposób znacznie pogonszony, a w pewnych przy¬ padkach nawet uniemozliwiony, poniewaz otrzymywana mieszanina wlókien wykazu¬ je odczyn zasadowy.Doswiadczenie wykazalo, ze przyczyne wadliwego przebiegu wyrobu papieru za¬ równo klejonego jak i nieklejonego stanowi przewaznie w pewnych przypadkach ta o- kolicznosc, ze mieszanina wlókien nie po¬ siada odczynu kwasnego, ani nawet obo¬ jetnego.Szybkosc zobojetniania kwasowosci czy¬ li odczynu kwasnego zapomoca zasadowe¬ go srodka wiazacego zalezy, jak wykazalo doswiadczenie, zarówno od dlugosci okresu czasu, w ciagu którego zasadowy srodek wiazacy styka sie z kwasnym skladnikiem lub kwasnemi skladnikami mieszaniny wló¬ kien masy papierowej, jak i od dokladnego zmieszania tych czynników ze soba. Jeze¬ li np. zasadowy srodek wiazacy zostaje zmieszany w mieszarce z alunem lub osa¬ dem kalafonji zapomoca alunu, przyczem koncentracja masy papierowej odpowiada zawartosci okolo 5 % cial stalych, to kwaso¬ wosc masy zmniejsza sie gwaltownie tak, iz osiaga sie wreszcie odczyn zasadowy. Je¬ zeli zas w tychze samych warunkach zmie¬ szania, zawartosc cial stalych w masie pa¬ pierowej jest znacznie mniejsza od 5%, to jak wykazalo doswiadczenie, osiaga sie ten¬ ze wynik ostateczny, lecz znacznie wol¬ niej.Wynalazek niniejszy polega wobec po¬ wyzszego na dodawaniu zasadowego srod¬ ka wiazacego lub czynnika kwasnego (np. alunu) lub obu naraz do mieszaniny wló¬ kien masy papierowej w warunkach sprzy¬ jajacych zmniejszeniu okresu czasu wza¬ jemnego reagowania na siebie tych skladni¬ ków lub zmniejszeniu dokladnosci ich zmie¬ szania, wzglednie zmniejszenia obu tych czynników jednoczesnie. W ten sposób ze¬ tkniecie sie tych skladników ze soba czyni sie mniej szkodliwem, niz w razie zmiesza¬ nia zasadowego srodka wiazacego z kwa¬ snemi skladnikami masy papierowej w mie¬ szarce przed przepuszczeniem masy przez wstepna skrzynke maszyny papierniczej, Jezeli bliskie stykanie sie zasadowego srodka wiazacemi ze skladnikami miesza¬ niny wlókien masy papierowej zostanie znacznie utrudnione, np. przez rozciencze¬ nie, to mozna osiagnac pozadany wynik w postaci kwasnego lub ostatecznie obojetne¬ go odczynu masy i utrzymywac go nawet w ciagu dluzszego okresu czasu, co najmniej wystarczajacego do przepuszczenia masy przez maszyne, przerabiajaca mase te na pasmo masy papierowej; Aczkólirielc moz- - 2- ,na przyjac w praktyce, ze rozpuszczalne za¬ sady i rozpuszczalne kwasy dzialaja na siebie w roztworze momentalnie, to powyz¬ sze wyniki mozna objasnie niewatpliwie tern, ze reakcja zasadowego srodka wiaza¬ cego, bedacego zasadniczo czynnikiem nie¬ rozpuszczalnym, na kwasne skladniki masy papierowej wymaga znacznie dluzszego o- kresu czasu. Wskutek tego kwasne skladni¬ ki te moga chwilowo znajdowac sie w pew¬ nym nadmiarze w cieczy, otaczajacej czast¬ ki zasadowego srodka wiazacego. Jezeli kwasny skladnik masy stanowi osad kala- fonji, stracany zapomoca alunu, to osad ten równiez jest nierozpuszczalnym skladni¬ kiem, wobec czego bedzie reagowal na za¬ sadowy srodek wiazacy jeszcze wolniej, niz to mialoby miejsce w razie zastosowania rozpuszczalnego skladnika kwasnego np. alunu.Jest oczywiste, ze wszelkie zabiegi, któ¬ re beda mialy na celu zmniejszenie szyb¬ kosci reakcji pomiedzy skladnikami kwa- snemi masy i zasadowym srodkiem wiaza¬ cym, beda sprzyjaly osiagnieciu pozadanych wyników. Najwazniejszemi zabiegami pod tym wzgledem sa: skrócenie okresu czasu stykania sie kwasnych skladników masy z zasadowym srodkiem wiazacym oraz zmniej¬ szenie bliskosci tego stykania sie przez roz¬ cienczanie oraz zmniejszenie szybkosci, a wiec i dokladnosci zmieszania tych skladni¬ ków ze soba.Uzywane w opisie niniejszym okreslenie „zjawisko kwasnego lub co najmniej obo¬ jetnego odczynu masy" oznacza, ze ciecz, w której ciala stale mieszaniny wlókien masy papierowej znajduja sie w stanie zawiesi¬ ny, posiada odczyn kwasny lub obojetny, lub tez posiadala odczyn kwasny lub obo¬ jetny bardzo niedlugo przed dodaniem srodka wiazacego, wzglednie ze skladnik kwasny zostal dodany do cieczy tej niedlu¬ go przed dodaniem do niej tego zasadowe¬ go srodka wiazacego, Z powyzszego opisu i rozwazania wyni¬ ka, ze ceche znamienna wynalazku niniej¬ szego stanowi chwilowa obecnosc lub wy¬ nik chwilowej obecnosci skladnika kwasne¬ go w mieszaninie wlóknistej masy papiero¬ wej, zawierajacej znaczny nadmiar (obli¬ czony stechjometrycznie) zasadowego srod¬ ka wiazacego. Powyzszy wynik moze byc osiagniety przez takie dobranie warunków reakcji, aby zmniejszyc dlugosc okresu cza¬ su stykania sie ze soba w mieszaninie sklad¬ ników, które nie moga znajdowac sie obok siebie w stanie równowagi chemicznej lub zmniejszyc bliskosc stykania sie tych skladników lub tez zmniejszyc oba te czyn¬ niki jednoczesnie.Zastosowanie wynalazku niniejszego u- mozliwia przerabianie nieklejonego zasad¬ niczo papieru, utrwalanego zapomoca zasa¬ dowego srodka wiazacego, w taki sposób, aby uniknac wszelkich trudnosci i niedo¬ kladnosci w pracy maszyny papierniczej, a oprócz tego przerabianie klejonego papieru w taki sposób, aby otrzymac nalezycie utnwalony produkt gotowy.Przy zastosowaniu wynalazku w prakty¬ ce, nalezy (kierowac sie ta zasada, ze nale¬ zy wstrzymywac sie z dodawaniem do mie¬ szaniny wlókien masy papierowej zarówno skladników kwasnych jak i zasadowego srodka wiazacego lub obu tych skladników az do chwili, nieco tylko poprzedzajacej chwile doprowadzania masy papierowej do maszyny papierniczej. Zamiast dodawania wszystkich tych skladników w mieszarce, jak to zwykle bywa, moment dodawania ich najwlasciwiej jest obrac tak, aby istnia¬ la jak najmniejsza moznosc bliskiego ze¬ tkniecia sie ze soba skladników masy lub tak, aby stykanie sie to moglo miec miejsce w ciagu jak najkrótszego okresu czasu, wzglednie tak, aby uczynic zadosc obu tym warunkom naraz. Takiem miejscem doda¬ wania moze byc np. mieszarka maszyny pa¬ pierniczej lub tez skladniki powyzsze moga — 3 —byc dodawane do mieszaniny wlókien nie¬ zwlocznie po wyjsciu jej z tej mieszarki* Mieszarke maszyny papierniczej cechuje to, ze masa papierowa jest w niej znacznie rozcienczona az do takiego w przyblizeniu stanu, w jakim zostaje nastepnie doprowa¬ dzana do urzadzenia, zamieniajacego ja w pasmo masy papierowej.Przy zastosowaniu wynalazku w prak¬ tyce skladniki kwasne lub zasadowy srodek wiazacy lub tez oba lacznie moga wiec byc dodawane do masy w mieszarce lub do wody, sluzacej do rozcienczania masy w mieszarce lub w dowolnej chwili w ciagu o- kresu czasu, uplywajacego pomiedzy wyj¬ sciem masy z mieszarki i doprowadzeniem jej do urzadzenia, zamieniajacego go w pa¬ smo masy papierowej, wreszcie skladniki te moga byc dodawane w pewnych przy¬ padkach wtedy, gdy masa znajduje sie w urzadzeniu, zamieniajacem ja w pasmo.Skladniki kwasne masy lub zasadowy sro¬ dek wiazacy lub oba te skladniki lacznie moga nawet byc dodawane do mieszaniny wlókien wtedy, gdy mieszanina ta jest sto¬ sunkowo gesta, z tern zastrzezeniem jed¬ nak, aby okres czasu, w ciagu którego mie¬ szanina pozostaje w tym stanie, byl bardzo krótki, lecz lepiej jest, jak to zaznaczono juz powyzej, dodawac skladniki te w mie¬ szarce maszyny papierniczej lub po wyj¬ sciu mieszaniny z tej mieszarki, poniewaz w tym okresie czasu mieszanina znajduje sie, bardzo krótko coprawda, w stanie znaczne¬ go rozcienczenia. Okres ten moze byc na¬ zwany okresem rozcienczenia masy w pro¬ cesie wyrobu papieru. Mieszanie gestej ma¬ sy papierowej czyli, znajdujacej sie w sta¬ nie znacznego stezenia, jest szkodliwe, po¬ niewaz zwieksza mozliwosc bliskiego ze¬ tkniecia sie skladników kwasnych z zasado¬ wym srodkiem wiazacym; zjawiska tego u- nika sie przy zastosowaniu wynalazku ni¬ niejszego.Doswiadczenie wykazalo, ze mieszanie masy, znajdujacej sie w stanie znacznego rozcienczenia, równiez jest nieco szkodli¬ we, jednak w znacznie mniejszym stopniu, niz mieszanie masy gestej. Doswiadczenie wykazalo równiez, ze mieszanie, któremu w normalnych warunkach ulega masa papie¬ rowa w drodze z mieszarki maszyny papier¬ niczej do urzadzenia, zamieniajacego ja w pasmo masy papierowej, nie jest tak silne, aby wplynac szkodliwie na stan masy, któ¬ ry ma byc utrzymany, lecz jest z drugiej strony dosc silne, aby umozliwic dokladne wmieszanie skladników dodawanych do mieszaniny wlókien.Jak zaznaczono powyzej, przy wytwa¬ rzaniu papieru postepuje sie zwykle w ten sposób, ze wszystkie skladniki, podlegajace zmieszaniu, to jest materjal wlóknisty, sro¬ dek wiazacy, alun, spoiwo (zywice), barw¬ niki i t. d., dodaje sie w mieszarce, podczas gdy wedlug wynalazku niniejszego z doda¬ waniem skladników kwasnych lub zasado¬ wych srodków wiazacych lub tez obu tych rodzajów skladników, nalezy wstrzymac sie az do doprowadzania masy do stanu roz¬ cienczonego.Ponizej przytoczono kilka przykladów postepowania wedlug wynalazku, ujetych w postaci tabeli.W przykladach ponizszych, podanych w tabelach, skladniki dodawane, o ile sa do¬ dawane do rozcienczonej masy papiero¬ wej, najlepiej jest wprowadzac w.posta¬ ci strumieni roztworów wodnych lub za¬ wiesin, np. alun i klej moga byc wprowa¬ dzane w postaci roztworów, podczas gdy za¬ sadowy srodek wiazacy w postaci zawiesin w wodzie. Dogodnem stezeniem roztworu alunu wzglednie zywicy (kalafonji) przy dodawaniu ich do rozcienczonej masy, jest stezenie odpowiadajace rozpuszczeniu 2 kg na 1 litr, podczas gdy zasadowy srodek wia¬ zacy dogodnie jest wprowadzac w postaci zawiesin, otrzymywanych przez zmieszanie 3 kg tego srodka z 1 litrem wody. - 4 -A. Wytwarzanie nieklejónego zasadniczo papieru.Przyklad 1. 2, 3.Materjaly dodawane w mieszarce Materjal wlóknisty Zasadowy srodek wiazacy Materjal wlóknisty*) Alun Materjal wlóknisty Materjaly dodawane"do rozcienczonej masy Alun Zasadowy srodek wiazacy Alun i Jezeli pozadane jest jednak uzycie tego rodzaju odpadków, to odpadki powinny byc przerobione calkowicie osobno i wpro¬ wadzane do masy równiez osobnym strumie¬ niem w mieszarce maszyny papierniczej.Powyzsze dotyczy równiez wszelkich innych odpadków, np. osadu na drutach tnacych, jezeli odpadki te zawieraja zasadowy sro¬ dek wiazacy.W powyzszych przykladach moze byc wytwarzany papier, utrwalany w dowol¬ nym wiekszym lub mniejszym stopniu, wo¬ bec czego ilosc dodawanego zasadowego srodka wiazacego powinna byc dostosowy¬ wana odpowiednio do rodzaju wytwarza¬ nego papieru. Przy wytwarzaniu papieru, utrwalanego w sposób powyzszy, nie wyra¬ bia sie zwykle papieru, zawierajacego mniej niz 5—1% srodka wiazacego, lecz górna granica tej ilosci nie jest tak scisle okreslona i mozna dodawac srodek wiaza¬ cy w ilosci dochodzacej do 30—40% lub nawet wiecej, w zaleznosci od ogólnej wagi wyrabianego papieru. Dodatek alunu, wyno¬ szacy od 1 do 3% (obliczony w stosunku suchego alunu do calkowitej wagi gotowego produktu), wystarcza zwykle do zapewnie¬ nia nalezytego biegu maszyny papierniczej, lecz ilosc ta moze byc zmieniana dowolnie w zaleznosci od warunków pracy.B. Wytwarzanie papieru klejonego.Przy wytwarzaniu papieru klejonego, u- zasadowy srodek wiazacy. trwalanego zapomoca zasadowego srodka wiazacego skladniki tego srodka, np. kala- fonja, stracana jak zwykle zapomoca alu¬ nu w mieszarce, ulega znacznym zmianom, lub zostaje rozlozona calkowicie, jak to za¬ znaczono powyzej, przez zetkniecie sie jej z zasadowym srodkiem wiazacym. Doswiad¬ czenie wykazalo jednak, ze dodanie na¬ stepnie w mysl wynalazku niniejszego pew¬ nej ilosci skladnika kwasnego, np. alunu, powoduje odrodzenie sie wlasnosci roz¬ lozonej poprzednio kalafonji straconej, przyczem te odrodzone wlasnosci osadu ka¬ lafonji zostaja zachowane w mieszaninie masy papierowej w ciagu dostatecznie dlu¬ giego okresu czasu, jezeli dodawanie alunu do masy zostanie uskutecznione w mieszar¬ ce maszyny papierniczej lub tuz po wyjsciu masy z tej mieszarki. Doswiadczenie wyka¬ zalo równiez, ze nawet w razie dodania ka¬ lafonji do materjalu wlóknistego w mie¬ szarce wstepnej, zywica ta niekoniecznie musi byc stracona w tej mieszarce, lecz mo¬ ze byc stracana dopiero po doprowadzeniu masy do stanu rozcienczonego. Na podsta¬ wie licznych jednak doswiadczen mozna stwierdzic, ze w wiekszosci przypadków le¬ piej jest przypuszczalnie stracac zywice w mieszarce i odradzac jej wlasnosci, czyli regenerowac ja ponownie po doprowadze¬ niu masy do stanu rozcienczonego, niz stra¬ cac ja dopiero po doprowadzeniu masy pa- *) Materjal wlóknisty w tym przykladzie nie powinien zawierac zasadowego srodka wiaza cego, to jest nie powinien zawierac odpadków, otrzymywanych z maszyny papierniczej, wyrabiajacej papier, utrwalany zapomoca zasadowego srodkawiazacego. ' — 5 —pietrowej do tego stanu, aczkolwiek ten o- masy do stanu rozcienczonego, zamiast do¬ statni sposób postepowania nadaje sie naj¬ zupelniej do zastosowania w praktyce i mo¬ ze byc irówniez stosowany. Odmiane tego postepowania stanowi dodawanie zasado¬ wego srodka wiazacego po doprowadzaniu dawania tego srodka w mieszarce wstepnej.Ponizej podane sa przyklady postepo¬ wania wedlug wynalazku przy wytwarza¬ niu papieru klejonego.Przyklad 4.Materjaly dodawane w mieszarce wstepnej Materjal wlóknisty Zywica (klej).Alun Zasadowy srodek wiazacy.Materjaly dodawane do rozcienczonej masy papierowej Alun. 5.Materjal wlóknisty Zywica Zasadowy srodek wiazacy.Alun. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12.Materjal wlóknisty Zasadowy srodek wiazacy.Materjal wlóknisty.Zasadowy srodek wiazacy.Materjal wlóknisty.*) Zywica Alun.Materjal wlóknisty.*) Alun.Materjal wlóknisty Zywica.Materjal wlóknisty.Materjal wlóknisty.Zywica Alun Zywica stracona zapomoca alunu.**) Zasadowy srodek wiazacy Zywica.Zasadowy srodek wiazacy Alun Zasadowy srodek wiazacy.Zywica.Alun Zasadowy srodek wiazacy Zywica stracona zapomoca alunu. **) Zasadowy srodek wiazacy.*) Patrz odnosna uwage przy tabeli A.**) To spoiwo najlepiej Jest przygotowywac przez mieszanie zywicy (kleju) z alunem w osob¬ nym zbiorniku i nastepnie dodawanie do osadu, najlepiej w postaci zawiesin w wodzie, nieprzerwa¬ nym strumieniem w mieszarce maszyny papierniczej. Wskazane jest uzywanie pewnego nadmiaru alunu przy stracaniu zywicy (kleju). Poniewaz duze klaczki straconej zywicy nie mieszaja sie równomiernie z mieszanina wlókien masy papierowe), pozadane jest osadzac zywice (klej) na specjalnym materjale, któryby rozdzielil nastepnie zywice równomiernie w calej masie mieszaniny wlókien, do tego celu moze byc uzyta niewielka ilosc materjalu wlóknistego lub tez zywica moze byc osadzana na mialko rozdrob¬ nionym lub koloidalnym materjale, np. glinie, wzglednie w obecnosci materjalu koloidalnego, np. krochmalu, dzieki czemu otrzymuje sie osad zywicy w stanie bardzo znacznego rozdrobnienia. Przy zastosowaniu kazdego ze sposobów opisanych powyzej, osad straconej zywicy moze byc przed uzy¬ ciem przepuszczony przez maszyne rozdrabniajaca, np. mlynek do koloidów, w celu osiagniecia jesz¬ cze wiekszego rozdrobnienia tego osadu. - 6 — wiek nie jest to niezbedne, dodawac zywi¬ ce (klej) ormz srodek stracajacy ja do mie¬ szarki wstepnej przed dodawaniem zasado¬ wego srodka wiazacego.W (przykladach 8 i 9 w razie konieczno¬ sci wprowadzenia do mieszarki wstepnej pewnej ilosci odpadków papierowych, za¬ wierajacych zasadowy srodek wiazacy, nalezy dodawac pewna dodatkowa ilosc alunu do masy papierowej po jej rozcien¬ czeniu.Odmiaae przykladu 8 stanowi sposób nastepujacy: dodaje sie zywice i alun do mieszaniny wlókien w pierwszej mieszarce wstepnej, rozdrabia sie „odpadki", w dru¬ giej mieszarce wstepnej, czyli mlynku, przy- czem do tego drugiego mlynka moze byc wprowadzony zasadowy srodek wiazacy, poczem mieszanin.e otrzymana z drugiej mieszarki, czyli mlynka, dodaje sie do mie¬ szaniny, wychodzacej z pierwszej mieszar¬ ki, wreszcie wprowadza sie w razie potrze¬ by dodatkowa ilosc alunu. Kazda z miesza¬ nin powyzszych moze byc przed polacze¬ niem jej z druga mieszanina poddana od¬ powiedniemu zabiegowi rafinowania, np. jofldanizacJL Dalszem rozwinieciem tego sposobu jest doprowadzanie do mieszarki maszyny papiernicznej zupelnie niezaleznie jedna od drugiej mieszaniny nieklejonej, czyli otrzymywanej z drugiej mieszarki wstepnej, czyli mlynka, do którego wpro¬ wadzane sa odpadki, oraz mieszaniny kle¬ jonej, doprowadzanej do mieszarki ma¬ szyny papierniczej bez dodawania do tej mieszaniny odpadków. Doswiadczenie wy¬ kazalo, ze tym sposobem mozna wyraibiac papier najzupelniej zadawalajacy pod wzgledem swego gatunku z materjalii wlók¬ nistego, którego czesc tylko zostala podda¬ na zabiegowi osadzenia na nim zywicy (kleju).Co sie .dotyczy ilosci skladników, stoso¬ wanych w pffzytfedadi powy^sziych, te za¬ wartosc srodka wiazacego w papierze kle¬ jonym nie przekracza zwykle K)--45%, a zasadowy srodek wiazacy moze byc u£yiy przytem w odpowiedniej ilosci, aby otrzy¬ mac pozadana zawartosc tego srodka *y pa¬ pierze gotowym- Jednak wyrabiano juz z pomyslnym wynikiem papier o znaczcie wiekszej zawartosci srodka wiazacego, przy- czem zasadowy srodek wiazacy moze byc, fezeli to okaze sie pozadanem, ^prowadza¬ ny w ilosci, wystarczajacej do wyrobu pa¬ pieru zawierajacego 25% lub nawet wiecej srodka wiazacego.Ilosc zywicy (klej,u), niezbedna do po¬ wyzszego celu, jest w przyblizeniu stosowanej przy klejeniu zwyklego papie¬ ru, utrwalanego zapomoca gliny, to Jest wy¬ nosi od 1 no 3%, przeliczoaay wagi zywicy suchej do wagi gotowego pa¬ pieru, przyczem ilosc ta wystarcza w wiek¬ szosci przypadków, z -wyjatkiem przykladów 7 i 12, w których dodawana fest uprzednio stracona juz zywica (klej); w tych przy¬ padkach doswiadczenie twykazalo, ze nalezy stosowac o l1^ do 2 razy wieksza ilosc zy¬ wicy (kleju), niz w przykladach pozosta¬ lych.Co do uzywanej ilosci alunu, to zwykle w procesie klejenia papieru stosuje sie ilosc alunu, równoznaczna pólt^arakrotaiej wadze uzytej do klejenia zywicy. S/tosun.ek ten w pewnych przypadkach #nio#liwia równiez otrzymywarnie pomyslnych wyni¬ ków przy zastosowaniu wynalazku niniej¬ szego, lecz w wiekszosci przypadków, oka¬ zalo sie pozadanem ozywac nieco wiecej alunu, np. ilosc, równa w przyblizeniu po¬ dwójnej wadze Uzytej zywioy, a w pewnych przypadkach moze okazac sie piezbectaem w celu osiagniecia pomyslnych zycie znacznie wiekszej nawet ilosci alunu.W przypadkach, analogicznych ^przykla¬ dom 4 i 5, iw którycia alun jest dodawany zarówno w mieszarce wstepnej, Gzyfli mlyn¬ ku, oraz po roscrieóozeniu masy popie-rowej, nalezy zwykle stosowac nieco wiek¬ sza ilosc alunu, niz w innych przypadkach, lecz ilosc alunu dodawana do rozcienczo¬ nej masy powinna miescic sie w granicach, podanych powyzej, przyczem pewna ilotsc alunu, niezbedna tylko do stracenia zywicy (kleju) bez wytwarzania nadmiaru kwaso¬ wosci, wystarczy dodac do mieszarki wstep¬ nej.W pewnych przypadkach zaleca sie, na¬ wet przy wyrobie naklejonego zasadniczo papieru, wcielic do mieszaniny wlókien bar¬ dzo mala ilosc kleju (spoiwa), np. spoiwa zywicowego, np, w ilosci % do xfa% (obli¬ czonej w stosunku wagi suchej zywicy do calkowitej wagi papieru gotowego). Zabieg powyzszy nie nadaje zasadniczo papierowi charakteru papieru klejonego, lecz w pew¬ nych przypadkach umozliwia wytworzenie lepszych warunków pracy maszyny papier¬ niczej. Jest oczywiste, ze kazdy z przykla¬ dów 4—12 moze byc stosowany przy wy¬ robie nieklejonego zasadniczo papieru z tak mala zawartoscia spoiwa zywicowego, w ce¬ lu wytwarzania lepszych warunków pracy maszyny papierniczej. W tych przypadkach ilosc uzytego alunu powinna byc odpowied¬ nio wieksza od ilosci stosowanej w przy¬ kladach 1—3, aby wystarczyla dodatkowo do stracenia malej ilosci spoiwa zywicowe¬ go, zawartego w masie papierowej.W patencie Nr 14021 wzmiankowanym powyzej, opisany jest sposób wyrobu papie¬ ru klejonego, utrwalanego zapomoca wegla¬ nów, jako srodków wiazacych (to jest zasa¬ dowych srodków wiazacych), przy zastoso¬ waniu emulsji parafinowej. W sposobie tym, emulsja parafinowa (dogodnie jest sto¬ sowac emulsje kalafonji i parafiny), oraz materjal wlóknisty sa wprowadzane do mie¬ szarki wstepnej, poczem dodaje sie zasado¬ wy srodek wiazacy np. weglan wapnia, a nastepnie, jezeli to okaze sie pozadane, — alun lub tez najpierw dodaje sie alun a na¬ stepnie weglan wapnia. W pierwszym przy¬ kladzie emulsja parafinowa jest stracana w postaci klaczków zapomoca weglanu wap¬ nia, w celu utworzenia zlozonego zwiazku weglanu wapnia i parafiny, który zapobie¬ ga dzialaniu srodka wiazacego na stracone spoiwo, co mialoby miejsce w odwrotnym przypadku; podczas gdy w drugim przy¬ kladzie zespól parafiny z osadem kalafonji straconym zapomoca alunu, zabezpiecza ten osad od dzialania zasadowego weglanu wapnia. Doswiadczenie wykazalo jednak, ze nawet w razie uzycia parafiny, reakcja pomiedzy weglanem jako srodkiem wiaza¬ cym (napelniajacym) a osadem kalafonji, straconym zapomoca alunu, nie zostaje wy¬ laczona calkowicie, lecz raczej tylko zaha¬ mowana.Z powyzszego jest oczywiste, ze stopien wyposazenia papieru w spoiwo (klej) przy zastosowaniu emulsji parafinowej zostanie przypuszczalnie zwiekszony w razie zasto¬ sowania przytem wynalazku niniejszego.Stwierdzono, ze sizczególnie dogódnem jest wprowadzanie alunu do rozcienczonej ma¬ sy papierowej w mieszarce maszyny papier¬ niczej w celu regenerowania czyli odrodze¬ nia rozlozonego do pewnago stopnia osadu zywicy (kalafonji), znajdujacego sie w ma¬ sie, wytworzonej sposobem wedlug wzmian¬ kowanego patentu. Jest równiez jasne, ze kazdy ze sposobów, opisanych w przykla¬ dach 4—12, moze byc stosowany lacznie ze sposobem, stanowiacym przedmiot powyz¬ szego patentu, to jest emulsja kalafonji i parafiny moze stanowic wylacznie lub cze¬ sciowo skladnik „zywice" (klej), podany w tych przykladach, przyczem osiaga sie za¬ sadnicze udoskonalenie zabiegu klejenia pa¬ pieru w porównaniu ze sposobami znanemi.W emulsjach parafinowych, stosowanych we wzmiankowanym poprzednio sposobie, podano jako czynnik, dogodny do wytwa¬ rzania emulsji parafinowej, swoistego ro¬ dzaju mydlo, np. osad straconej kalafonji.Jezeli jako czynnik stracajacy uzyty zosta- — 8 — Vje alun, to czynnik ten straca równiez i pa¬ rafine z emulsji. Istnieja jednak inne rodza¬ je emulsji parafinowej (wzglednie emulsje materjalów, na które równiez nie dzialaja zasadniczo zasadowe srodki wiazace), któ¬ re reaguja nieco inaczej/ Emulsja parafinowa moze byc np. wy¬ tworzona przy zastosowaniu nierozpuszczal¬ nego czynnika, ulatwiajacego wytwarzanie sie emulsji, np. gliny lub zasadowego srod¬ ka wiazacego. W takiej emulsji, zarówno jak i w emulsji, opisanej ponizej, cienka blon- ka lub warstewka czynnika, powodujacego tworzenia sie emulsji, otacza poszczególne, czasteczki parafiny, która stanowi rozpro¬ szona faze emulsji. W podobny sposób e- muJlsja, która mozna nazwac emulsja zasad¬ niczo niestracalna, to jest emulsja, której nie stracaja zwykle srodki chemiczne lub mechaniczne, stosowane przy wyrobie pa¬ pieru, moze byc otrzymana przez tworzenie emulsji z parafiny w polaczeniu z pewnemi zywicami, zwlaszcza zas guma arabska lub guma ,,ghatti", z dodaniem takiego mate- rjalu, jak dekstryna, lub bez dodawania te¬ go materjalu. Doswiadczenie wykazalo, ze w celu osadzenia takiej emulsji na wlók¬ nach masy, nalezy w tych przypadkach, w których alun nie straca emulsji, uzyc dwóch materjalów, stracajacych sie wzajemnie np. straconego osadu kalafonji i alunu.Jezeli wiec jedna z opisanych powyzej emulsyj zostaje zawieszana w mieszarce wstepnej czyli mlynku z osadem straconej kalafonji i zostanie dodany nastepnie alun, to czasteczki, zawieszone w emulsji, zosta¬ ja osadzone na wlóknach masy wskutek od¬ powiedniego dzialania przyciagajacego osa¬ du straconej kalafonji, zwiazanego z alu¬ nem.Doswiadczenie wykazalo jednak, ze w takim osadzie czasteczki parafiny znajduja sie w takim stanie, iz nie sa zabezpieczo¬ ne nalezycie, jak to ma miejsce przy osa¬ dzaniu emulsyj parafiny i kalafonji, daja¬ cych sie stracac zapomoca alunu. W przy¬ kladzie niniejszym osad straconej kalafo¬ nji, zwiazany z alunem, otacza czasteczki parafiny, powleczone blonka czynnika, po¬ wodujacego tworzenie sie emulsji, zamiast tego, aby czastki osadu powyzszego byly scisle zwiazane z czasteczkami parafiny.Takie jednak osady straconej kalafonji i a- lunu ulegaja z latwoscia rozkladowi przy zetknieciu sie z zasadowym srodkiem wia¬ zacym w taki sam sposób, jak i zwykle o- sady straconej kalafonji z alunem. Tego ro¬ dzaju osady moga byc jedmak stosowane z pomyslnym wynikiem lacznie z opisanemi powyzej emulsjami parafinowemi do kleje¬ nia papieru, utrwalanego zapomoca zasa¬ dowego srodka wiazacego przy zastosowa¬ niu zabiegów, stanowiacych przedmiot wy¬ nalazku niniejszego, przez dodawanie np. alunu lub zasadowego srodka wiazacego lub obu tych czynników do rozcienczonej masy papierowej, przyczem alun jest doda¬ wany badz w celu regeneracji osadu stra¬ conej kalafonji i alunu, zawierajacego roz¬ proszone czasteczki parafiny, badz tez w celu stracania osadu kalafonji, w zaleznosci od tego, czy alun byl juz poprzednio doda¬ ny w mieszarce wstepnej, czy tez nie zostal dodany uprzednio.Z powyzszego wynika, ze kazdy ze spo¬ sobów, ujetych poprzednio w przykladach 4—12, moze byc stosowany przy uzyciu te¬ go rodzaju emulsyj parafinowych, to znaczy, ze osad kalafonji lacznie z taka emulsja pa¬ rafinowa moze stanowic w calosci lub cze¬ sciowo skladnik, nazwany w przykladach tych ,,zywica".Jak wykazalo doswiadczenie, do nale¬ zytego utrwalenia i klejenia papieru nie jest konieczne stosowac w postaci wzmian¬ kowanego powyzej osadu straconej kalafo¬ nji z alunem, przyciagajacego czasteczki pa¬ rafiny, znaczniejszej ilosci osadu straconej kalafonji, któraby dzialala jako srodek, slu¬ zacy do utrwalania i klejenia papieru; po- - 9 —niewaz osad ten moze byc uzyty w opisa¬ nej powyzej postaci w ilosci niewystarcza¬ jacej do utrwalania i klejenia papieru za¬ pomoca niego ze wzgledu na to, ze w tym przypadku parafina oczywiscie dziala wy¬ lacznie jako taki srodek. Jezeli to okaze sie jednak pozadanem, to mozna uzyc wiek¬ szej ilosci osadu straconej kalafonji lub in¬ nej zywicy. Ilosci uzytych skladników po¬ wyzszych moga byc uzaleznione w pewnych przypadkach od cen rynkowych parafiny i kalafonji. W celu nalezytego utrwalenia pa¬ pieru nalezy uzyc lacznie takie ilosci para¬ finy i kalafonji, odpowiadajace lacznie ilo¬ sci kalafonji, której trzeba byloby uzyc do utrwalenia papieru bez zastosowania para¬ finy.Wynalazek niniejszy moze byc zastoso¬ wany równiez i do rozmaitych innych ce¬ lów. W pewnych okolicznosciach np. bywa pozadanem wprowadzenie do masy papie¬ rowej jako skladnika krzemianu sodu lub podobnego materjalu. Powyzsze uskutecz¬ nia sie zwykle przez stracanie krzemianu sodu zapomoca alunu. Oisad stracony moze posiadac skla;d blizej nieokreslony, lecz w celu uproszczenia rozwazan, mozna przy¬ jac, iz bedzie to krzemian glinu. Osad krze¬ mianu glinu ulega dzialaniu zasadowego srodka wiazacego, czyli wypelniajacego, po¬ dobnie jak i osad straconej kalafonji z alu¬ nem. Osad ten moze byc wprowadzony do masy papierowej w charakterze jej czesci skladowej równiez i przy zastosowaniu roz¬ maitych innych sposobów, opisanych powy¬ zej. Jezeli np. w przykladach 4—12 za¬ miast zywicy (kleju) uzyc krzemian sodu, to krzemian ten moze byc wprowadzony ja¬ ko czesc skladowa nieklejonego zasadniczo papieru w postaci nierozlozonego zasadni¬ czo osadu krzemianu glinu. Jezeli pozadane jest wprowadzenie tego skladnika do papie¬ ru klejonego, to krzemian sodu moze byc wprowadzony dodatkowo lacznie z klejem (zywica), wyszczególnionym w tych przy¬ kladach. W kazdym oczywiscie razie nalezy wprowadzic specjalnie pewien nadmiar alu¬ nu, sluzacy do stracenia osadu krzemianu sodu, niezaleznie od ilosci alunu, wprowa¬ dzanej do masy papierowej w innych ce¬ lach. Zamiast krzemianu sodu lub lacznie z nim mozna wprowadzic równiez glinian sodu.W niektórych przypadkach okazuje sie pozadanem zmniejszyc nieco zasadowosc srodka .wiazacego, czyli wypelniajacego.Dodanie pewnej niewielkiej ilosci skladni¬ ka kwasnego, np. alunu, w ilosci wynosza¬ cej w przyblizeniu 4% ilosci zasadowego srodka wiazacego, tuz przed wprowadza¬ niem zasadowego srodka wiazacego do roz¬ cienczonej masy papierowej, umozliwia znaczne obnizenie chwilowe zasadowosci (wspólczynnika „p H") srodka wiazacego (to jest wspólczynnika „p H" cieczy macie¬ rzystej zawiesin) i umozliwia nawet nada¬ nie chwilowo cieczy tej odczynu kwasnego, co jest wielce korzystne, jak to wynika z dy¬ skusji powyzszej, przy wytwarzaniu papie¬ ru, wypelnianego czyli utrwalanego zapomo¬ ca zasadowego srodka wiazacego.Mozna równiez utworzyc chwilowo na czasteczkach zasadowego srodka wiazace¬ go, tuz przed wprowadzeniem go do rozcien¬ czonej masy papierowej, powloke ochronna z osadu np. osadu kalafonji, straconej zapo¬ moca alunu, przyczem okazalo sie, ze uzy¬ cie takiego zasadowego srodka wiazacego, wyposazonego chwilowo w powloke ochron¬ na, jest bardzo korzystne przy wytwarzaniu papieru, wypelnianego tego rodzaju srod¬ kiem wiazacym. Do tego celu wystarcza do¬ datek 2% w przyblizeniu kalafonji, straco¬ nej 4% alunem (w przyblizeniu waga suchej kalafonji i suchego alunu na wage suchego zasadowego srodka wiazacego).Odpowiednim sposobem traktowania za¬ sadowego srodka wiazacego czyli wypelnia¬ jacego alunem lub osadem kalafonji, straco¬ nej zapomoca alunu, jest nieprzerwane mie- — 10 — kszanie strumienia rozcienczonych zawiesin zasadowego srodka wiazacego z alunem lub jednoczesnie z alunem i osadem kalafonj i lub innej zywicy, straconej zapomoca alunu, przyczem oba ostatnio wymienione skladni¬ ki sa stosowane w postaci roztworów roz¬ cienczonych tuz przed wprowadzaniem za¬ sadowego srodka wiazacego do rozcienczo¬ nej" masy papierowej.Nalezy zaznaczyc, ze przyklady zastoso¬ wania wynalazku niniejszego w praktyce sa podane powyzej jedynie w celu wyjasnienia wynalazku, lecz bynajmniej go nie ograni¬ czaja. Jest równiez oczywiste, ze rozmaite przyklady przytoczone powyzej, moga byc stosowane zarówno osobno jak i lacznie z jednym lub kilkoma innemi iz przykladów powyzszych. Ponadto wynalazek nie jest o- graniczony zadnemi wywodami teoretyczne- mi, zamieszczonemi w opisie wynalazku ni¬ niejszego.Wyraz „papier" jest uzyty w opisie wy¬ nalazku niniejszego w szerokiem tego wyra¬ zu znaczeniu i obejmuje wszelkie gatunki wyrobów tego rodzaju zarówno co do ich wagi jak i grubosci, z tern zastrzezeniem, ze wyroby powyzsze zawieraja jako sklad¬ nik zasadniczy znaczna ilosc obrobionego wlókna, przyczem wyroby te powinny da¬ wac sie wytwarzac zapomoca maszyn Four- drinier'a, maszynach bebnowych oraz wszel¬ kich innych maszynach odpowiednich.Zamiast alunu mozna uzywac innych skladników kwasnych lub soli metali, jak np, kwasu siarkowego, dwusiarczanu sodu, soli cynku lub innych soli glinu, a w pew¬ nych przypadkach bardzo korzystne jest za¬ stosowanie mieszaniny kilku materjalów powyzszych, np. mieszaniny alunu z kwa¬ sem siarkowym, wlaszcza w razie dodawa¬ nia jej do rozcienczonej masy papierowej.Doswiadczenie wykazalo jednak, ze zasto¬ sowanie alunu (to jest alunu papierniczego czyli siarczanu glinu) daje i reguly najbar¬ dziej zadawalajace wyniki.Jako srodek, uzywany zwykle do kleje¬ nia papieru, najtansza i najlepsza jest ka- lafonja, lecz wszelki inny odpowiedni sro¬ dek tego rodzaju moze byc stosowany do klejenia papieru, zwlaszcza srodki, które na podobienstwo kalafonji daja sie stracac'za¬ pomoca kwasnych czynników stracajacych.Wyraz „kalafonja", uzyty w opisie wy¬ nalazku niniejszego, oznacza nietylko natu¬ ralna kalafonje i jej pochodne, lecz równiez i sztuczna kalafonje oraz jej pochodne.Nazwa „zasadowy srodek wiazacy, czy¬ li wypelniajacy" oznacza zasadniczo srodek, nierozpuszczalny w wodzie, który w razie sklócenia go z dopiero co gotowana woda destylowana w ciagu np. jednej godziny, na¬ da wodzie wspólczynnik zasadowosci (pH) wiekszy o 0,7, to jest nada jej pewien od¬ czyn zasadowy. Z pomiedzy zasadowych srodków wiazacych, czyli wypelniajacych tego rodzaju mozna wymienic weglan wap¬ nia, którego jedna z postaci stanowi mulek wapienny, otrzymywany przy prazeniu, zlo¬ zony zwiazek weglanu wapnia i zasadowe¬ go weglanu magnezu, zlozony zwiazek we¬ glanu wapnia i wodorotlenku magnezu oraz wszelkie inne nierozpuszczalne w wodzie o- bojetne lub zasadowe weglany metali ziem alkalicznych (która to grupa obejmuje w danym przypadku równiez i magnez) wzglednie zwiazki, sole podwójne lub mie¬ szaniny mechaniczne tych materjalów z jed¬ nym lub kilkoma innemi materjalami, nie- rozpuszczalnemi w wodzie, lecz rospuszcza- jacemi sie w kwasach. Nalezy zaznaczyc, ze kazdy ze srodków utrwalajacych, czyli wy¬ pelniajacych, niekoniecznie musi posiadac wszystkie czastki jednakowej wielkosci; równiez i rozmiary przecietne czastek roz¬ maitych srodków powyzszych niekoniecznie musza byc jednakowe; niektóro srodki utrwalajace, czyli wypelniajace, opisane po¬ wyzej, moga posiadac stosunkowo grube ziarno, podczas gdy inne sa wiecej rozdrob¬ nione, niektóre zas sa rozdrobnione tak, iz - 11 -moina o nich powiedziecie sa zblizane swa budowa do budowy koloidów lub ze znajdu¬ ja sie w stanie rozdrobnienia koloidalnego.Korzysci rynkowe zastosowania wyna¬ lazku niniejszego stanowi równiez i to, ze wynalazek czyni ijiozliwem szersze zastoso¬ wanie srodków, wzmiankowanych powyzej, co w wyniku tego, iz niektóre srodki powyz¬ sze sa „odpadkami" innych procesów prze¬ myslowych, inne zas sa bardzo tanie, znacz¬ nie zmniejsza koszty fabrykacji w porówna¬ niu z kosztami fabrykacji, opartej na stoso¬ waniu niealkalicznych srodków utrwalaja¬ cych, czyli wiazacych, np. gliny, tak szeroko stosowanej obecnie. PL

Claims (13)

1. Z a s t r zezenia patentów e. 1. Sposób wytwarzania papieru klejo¬ nego lub nieklej omego, utrwalanego czyli wypelnianego zapomoca zasadowych srod¬ ków wiazacych, czyli wypelniajacych, zna¬ mienny tern, ze dodawanie zasadowego srod¬ ka wiazacego, czyli wypelniajacego, lub skladnika kwasnego (np, soli metalu, jak np. alunu) lub obu tych skladników do mie¬ szaniny masy papierowej jest uskutecznia¬ ne w warunkach sprzyjajacych zmniejsze¬ niu do minimum okresu czasu stykania sie lub scislosci tego stykania sie wzglednie obu tych czynników lacznie w odniesieniu do stykania sie poszczególnych skladników mie¬ szaniny ze soba, wskutek czego to stykanie sie skladników masy jest mniej szkodliwe, niz w przypadku zmieszania zasadowego srodka wiazacego, czyli napelniajacego i skladnika kwasnego masy papierowej przed przejsciem masy przez mieszarke maszyny papierniczej.

2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tern, ze dodawanie badz skladnika kwasne¬ go, badz zasadowego srodka wiazacego, badz obydwóch skladników do masy papierowej odbywa sie w chwili puszczenia masy na maszyne papiernicza.

3. Sposób wedlug zastrz, 2, znamienny tein, ze dodawanie zasadowego srodka wia¬ zacego lub skladnika kwasnego lub obu tych skladników uskutecznia sie wtedy, gdy ma- sa papierowa znajduje sie w stanie najwiek¬ szego rozcienczenia w mieszarce maszyny papierniczej lub tez po wyjsciu masy z tej mieszarki.

4. Sposób wedlug zastrz. 1—-3, zna¬ mienny tern, ze dodaje sie zasadowy srodek wiazacy o chwilowo znizonym wspólczyn¬ nikiem p H, lub wyposazony chwilowo w powloke ochronna.

5. Sposób wedlug zastrz. 1—4, zna¬ mienny tern, ze jako srodek wiazacy stosuje sie weglan wapnia lub zwiazek weglanu wapnia i magnezu, np. zwiazek weglanu wapnia z wodorotlenkiem magnezu.

6. Sposób wedlug zastrz. 5 w zastoso¬ waniu do wyrobu papieru, zawierajacego spoiwo, znamienny tem, ze spoiwo (klej) sklada sie co najmniej w czesci z parafiny lub innego materjalu, nieulegajacego zasad¬ niczo dzialaniu zasadowego srodka wiaza¬ cego, czyli wypelniajacego, i znajdujacego sie juz uprzednio w stanie emulsji.

7. Sposób wedlug zastrz. 1—6, zna¬ mienny tem, ze spoiwo (klej) jest dodawa¬ ne do mieszaniny masy papierowej, gdy masa ta jest zgeszczona lub rozcienczona.

8. Sposób wedlug zastrz, 1—7, zna¬ mienny tem, ze osadzanie spoiwa (zywicy) jest uskuteczniane w warunkach, sprzyjaja¬ cych zmniejszeniu sie do minimum zetknie¬ cia sie skladników masy ze soba.

9. Sposób wedlug zastrz. 1—6, zna¬ mienny tem, ze spoiwo (zywica) jest stra¬ cane w mieszarce wstepnej, a nastepnie re¬ generowane w rozcienczonej masie.

10. Sposób wedlug zastrz. 1—9, przy którym stosowane sa jako jeden ze skladni¬ ków odpadki, zawierajace zasadowy srodek wiazacy, znamienny tem, ze odpadki sa roz¬ drabniane osobno i doprowadzane do glów¬ nej masy w mieszarce maszynypapierniczej. — 12 — vli.

11. Sposób wedlug zastrz. 10, znamien¬ ny tern, ze mieszaniny klejona i nieklejona sa preparowane osobno, przyczem do mie¬ szaniny nieklejonej sa dodawane wszelkie odpadki, poczem obie mieszaniny sa laczo¬ ne ze soba w mieszarce maszyny papierni¬ czej.

12. , Sposób wedlug zastrz. 4, znamien¬ ny tern, ze na czastkach zasadowego srodka wiazacego przed dodawaniem go do masy jest wytwarzany chwilowo osad ochronny, np. kalafonji, straconej zapomoca alunu.

13. Sposób wedlug zastrz. 1—12, zna¬ mienny tern, ze stosuje sie dodatkowo krze¬ mian sodu lub glinian sodu lub oba te czyn¬ niki, przyczem skladniki te sa dodawane do masy badz zgeszczonej, badz rozcienczo¬ nej. Raffold International Corporation. Zastepca: L Myszczynski, rzecznik patentowy. Druk L. Boguslawskiego i Ski, Warszawa. PL