Znanem jest przy rozmaitych sposo¬ bach podnoszenia plynów, przy których zastosowuje sie kilka komór podnoszacych, odprowadzanie powietrza z wypróznio nych komór napowrót do sprezarki, aby w ten sposób wykorzystac jeszcze zawarta w tern powietrzu preznosc. Nastepnie zna¬ nem jest zbieranie plynów, jak np. wód sciekowych lub mulowatego materjalu w stosunkowo wysokich zbiornikach z braku dostatecznej powierzchni podstawowej, skad potem podnosi sie materjal przy po¬ mocy sprezonego powietrza i kilku komór podnoszacych do wyzej polozonych zbior¬ ników. Przytem traci sie z reguly wyso¬ kosc slupa plynu w dzialajacym tylko ja¬ ko zbiornik oddawczy" rezerwuarze zbior¬ czym, a cala wysokosc, do jakiej plyn ma byc podniesiony, musi zostac pokonana.Przyczyna tego jest to, ze dotychczas ko¬ mory podnoszace, umieszczone nizej w ce¬ lu samoczynnego doplywu plynu, po ich wypróznieniu lacza sie z powietrzem atmo- sferycznem, chociaz, jak juz na poczatku wspomniano, takze juz znanem jest przy innych urzadzeniach podnoszacych odpro¬ wadzanie powietrza z wypróznionych ko¬ mór z ta preznoscia, jaka ona ma, napo¬ wrót do sprezarki.Wiadomem jest takze, ze przy dwu- lub kilkokomorowych lewarach na wode i mul, które sie naprzemian napelniaja i wypróz¬ niaja, zastosowuje sie stawidla w tym ce¬ lu, aby podnoszenie plynów odbywalo sie samoczynnie, stawidla te zas sa poruszane plywakami, umieszczonemi w komorach podnoszacych. Przytem pojawia sie ta niedogodnosc, ze skoro komora, która masie napelnic, napelni sie; zanim komora, ma¬ jaca sie wypróznic, wyprózni sie, wtedy plyn doplywa przewodem ciagle, a wre¬ szcie wejdzie w droge stawidlu pomocni¬ czemu. Przy podnoszeniu czystego plynu nie oznaczaloby to w ostatecznosci zbyt wielkiego niebezpieczenstwa. Natomiast niebezpieczenstwo grozi, jezeli chodzi o podnoszenie mulu, gdyz zatyka on dro;i powietrzne stawidla pomocniczego i nie funkcjonowanie calego urzadzenia do pod¬ noszenia jest aieuniknionem.Przy wspomnianych tu sposobach i urza¬ dzeniach do podnoszenia plynów nie jest mozebnem dostosowanie wydajnosci u- rzadzenia podnoszacego do. spotrzebowa-. nia plynu, poniewaz przynalezna do tego sprezarka powietrza dostarcza ciagle te sama ilosc powietrza w jednostce czasu, chociaz znanem jest zmniejszanie ilosci ob¬ rotów sprezarki powietrza np. przy nape¬ dzie elektromotorem, w którym to razie granice, w jakich da sie iloscpowietrza zmie¬ niac, sa bardzo ciasne. Znanem jest takze przerywanie dostarczania powietrza przez sprezarke, czesciowo przez wylaczenie jed¬ nego zaworu ssacego, lub calkowicie przez otwarcie zaworu ssacego. Zastosowanie takiego urzadzenia jest jednak tern uwa¬ runkowane, ze zanim sie ilosc powietrza da zmienic, musi przedtem zostac przekro¬ czone pewne najwyzsze cisnienie. Tego nie mozna jednak zastosowac przy urza¬ dzeniach do podnoszenia plynów zapomoca powietrza sprezonego, gdyz moze wlasnie przy najwyzszem cisnieniu najwieksza ilosc pfynu bedzie musiala byc podnoszona, a przeciwnie przy najnizszem cisnieniu podnoszenie plynu wzglednie mulu bedzie musialo byc przerwanem.Niniejszy wynalazek ma na celu usunie¬ cie wad przy dotychczas znanych sposo¬ bach i urzadzeniach, a w szczególnosci wy¬ korzystanie wysokosci slupa plynu w zbior¬ niku zbiorczym wzglednie oddawczym np. przy urzadzeniach, gdzie materjal, który ma byc podnoszony, zbiera sie w wysokich rezerwuarach, skad go sie wyzej podnosi przy pomocy komór podnoszacych; wyso¬ kosc slupa plynu ma byc mianowicie uzyta do wstepnego sprezenia powietrza z wy¬ próznionej komory, zanim je.sprezarka do¬ prowadzi do takiej preznosci, jakiej wyma¬ ga podnoszenie plynu i zanim dostanie sie ono do komory, która ma byc wyprózniona.W przewód, którym doplywa do komór podnoszacych plyn lub mul, ma byc wla¬ czony narzad zaporowy, który ma byc sterowany wzglednie uruchomiany plywa¬ kami, znajdujacemi sie w komorach pod¬ noszacych, za posrednictwem jakiego srod¬ ka cisnacego, jak powietrze sprezone lub scisniona woda, albo tez elektrycznego pra¬ du, i przytem w ten sposób, zeby zamykal samoczynnie doplyw, skoro komora, która sie ma napelnic, bedzie pelna, i otwie¬ ral go znów samoczynnie*, skoro komo¬ ra, która sie ma wypróznic, bedzie prózna. Przytem narzady stawidlowe, poruszane plywakami, a nastawiajace za¬ suwe w przewodzie doplywowym, moga nastawiac równoczesnie urzadzenia naped- ne glównego stawidla, laczacego komory podnoszace ze sprezarka.Aby wydajnosc urzadzenia podnoszace¬ go dostosowac do zapotrzebowania plynu, maja byc jedna lub obie strony cylindra sprezarki powietrznej samoczynnie wla¬ czane i wylaczane przy pomocy sily po¬ mocniczej, dzialajacej na jego zawory i sterowanej lub dajacej sie sterowac stanem plynu w zbiorniku oddawczym, t. j. wla¬ czanie i wylaczanie czesci lub calej spre¬ zarki powietrznej nie ma byc zaleznem od pewnego najwiekszego lub najmniejszego cisnienia sprezonego powietrza, lecz od stanu plynu w zbiorniku oddawczym, któ¬ ry sam znów moze byc zaleznym od wiel¬ kosci doplywu albo odplywu. Poniewaz jednak stan plynu jako taki nie powinien — 2 —dlatego wprost na zawory oddzialywac, gdyz kazda jego zmiana wywoluje niepew¬ ny ruch zaworów i wskutek tego drganie tychze, co w dalszym ciagu powoduje za¬ burzenia ruchu i nieekonomiczne dzialanie urzadzenia, wiec w mysl wynalazku obiera sie taka sile pomocnicza, która ze swej strony w danym momencie dziala na za¬ wory i zostaje wlaczona plywakiem w zbiorniku oddawczym.Na rysunku fig. 1 przedstawia schemat urzadzenia do podnoszenia plynu, które wykonane jest w mysl wynalazku. Wszyst¬ kie niepotrzebne rzeczy sa tutaj pominie¬ te, aby ulatwic zrozumienie wynalazku.W figurze tej 12 oznacza rezerwuar zbiorczy .czyli oddawczy, .13 zbiornik, do którego sie podnosi plyn, 14 doplyw do komór podnoszacych / i //, który moze równiez i u dolu sie znajdowac, a 15 prze¬ wód tloczny, przez który wylewa sie ma- terjal podnoszony do zbiornika 13. 16 i 17 oznaczaja wlaczone w przewód tloczny, zas 18 i 19 wlaczone w przewód doplywowy narzady zaporowe. Oczywiscie obie pary narzadów zaporowych 16 i 77, wzglednie 18 i 19 mozna zastapic z kazdej strony jednym tylko narzadem. 20 jest sprezarka, 21 glówne stawidlo, zas 22 i 23 przewody miedzy stawidlem, a komorami podnosza¬ cemu Jezeli np. komora / wypróznila sie, a // napelnila, to wtedy otwieraja sie zawory 18 i 17, zas 19 i 16 zamykaja sie. Nastepnie nastawia sie stawidlo glówne w ten sposób, ze przewód 22 laczy sie ze strona ssAca, przewód zas 23 ze strona tloczaca sprezar¬ ki. Matrjal plynie z 12 do komory /, na¬ pelnia ja i spreza pozostale w niej od po¬ przedniego okresu powietrze do takiego stopnia, który odpowiada mniej wiecej ci¬ snieniu slupa plynu h\ podczas gdy po¬ wietrze sprezone, plynace ze "sprezarki, Uziala na^maSerjairza^rTy w komorze TTTtloczy ~go do 13. Przytem sprezarka musi tylko takie cisnienie wytwarzac, któ¬ re odpowiada róznicy miedzy h1 i h2.Fig. 2 do 4 przedstawiaja urzadzenie ko¬ mór podnoszacych wraz z narzadem zapo¬ rowym, wlaczonym w przewód doplywo¬ wy, jako tez plywaki, znajdujace sie w ko¬ morach, stawidla pomocnicze, urzadzenie, poruszajace glówne stawidlo, i samo stawi¬ dlo glówne, i to schematycznie i w róznych polozeniach roboczych. Fig. 5 przedstawia urzadzenie napedne dla stawidla glównego w takiem wykonaniu, które sie zbliza do wykonania praktycznego. Zarówno prze¬ wód doplywowy jak i odplywowy jest u- widoczniony tylko czesciowo i urwany dla lepszego przegladu.W kazdej komorze podnoszacej znajduje sie plywak 24 wzglednie 25, dzialajacy przy pomocy preta 26 na odpowiedni uklad dzwigniowy 27, który nastawia stawidla pomocnicze 28 do 31. Oczywiscie mozna takze zlaczyc po dwa narzady sterujace 28 i 29 wzglednie 30 i 31 w jeden. Tylko dla wiekszej wyrazistosci sa te narzady nary¬ sowane osobno i obok siebie, aby lepiej u- widocznic umieszczenie kanalów i ich po¬ laczenie z przewodami 32 jest kociel tlocz¬ ny na ten srodek, który cisnieniem swem przedstawia glówne stawidlo 21, a 33 ozna¬ cza urzadzenie napedne dla niego. 20 jest sprezarka powietrza. Wbudowany w do¬ plywowy przewód 14 narzad zaporowy 34 jest , uruchomiany urzadzeniem naped- nem 35.Aby przeniesc zwrotny ruch tloka urza¬ dzenia napednego 33 na glówne stawidlo, na wypadek, jezeli ma ono ksztalt suwaka obrotowego . mozna obrac urzadzenie wedlug fig. 5. Przedstawiony na fig. 2 do 4 tlok napedny wyrysowany jest tylko sche¬ matycznie, moze on takze miec ksztalt podwójnego tloka 34, jak to wskazuje fig. 5. Trzon 35 tloka polaczony jest z dzwignia 36 kola zapadkowego 37 z umieszczona na dzwigni zapadka 38. Samo kolo zapadko- — 3we osadzone jest na stale na osi glównego stawidla, tak, ze zwrotny ruch tloka 34 powoduje obracanie sie naprzód glównego stawidla z przerwami,» a mianowicie ta- kieini, jakich potrzeba do polaczenia ze so¬ ba przewodów w zadany sposób.Przyjawszy, ze komora / jest prózna i ma sie napelnic, zas komora // jest wlasnie pelna i ma byc wyprózniona, to poszczegól¬ ne narzady sterujace, jako tez narzad za¬ porowy w przewodzie doplywowym zaj¬ muja przytem polozenie, uwidocznione, na fig. 2.Srodek tloczacy plynie ze sprezarki 20 przewodem 40 do komory podnoszacej II, cisnie na zawarty w niej plyn i wytlacza go przewodem 15 nazewnatrz. Strona ssa¬ ca sprezarki jest polaczona przewodami 41, 42 z komora podnoszaca /, tak, ze plyn moze sie do niej dostac przewodem 14.Z kotla tlocznego 32 dostaje sie srodek tlo¬ czacy przewodami 43, 44, 45 i przez sta- widlo 30 do lewej czesci urzadzenia na¬ pednego 33, podczas gdy prawa czesc te¬ goz polaczona jest z powietrzem atmosfe- rycznem przewodem 46 i stawidlem 28.Górna czesc urzadzenia napednego 35 polaczona jest z powietrzem atmosferycz¬ nem przewodem 47, stawidlem 29, przewo¬ dem 48 i stawidlem 31, podczas gdy dolna przestrzen urzadzenia napednego polaczo¬ na jest z kotlem tlocznym 32 zapomoca przewodu 49, stawidla 31 i przewodu 43.Narzad zaporowy 34 musi wiec znajdowac sie w polozeniu otwartem, co rzeczywiscie ma miejsce.Jezeli np. komora / napelni sie, zanim sie komora // wyprózni, powstaje obraz we¬ dlug fig. 3. Ze stawidlem 28 do 31 tylko stawidla 30 i 31 zmienily swe polozenie, ob¬ róciwszy sie w prawo. Lewa strona przy¬ rzadu napednego 33 polaczona jest z po¬ wietrzem atmosferycznem za posrednic¬ twem przewodu 45 i stawidla 30. Prawa strona jest tak samo jak przedtem polaczo¬ na z powietrzem atmosferycznem zapomo¬ ca przewodu .46 i stawidla 28. W polozeniu przyrzadu napednego 33 nie zmienilo sie wiec nic, a wskutek tego pozostalo takze i glówne stawidlo 21 w swem polozeniu.Dolna strona przyrzadu napednego 35 dla zapory 34 jest polaczona z powietrzem at¬ mosferycznem zapomocA przewodu 49, sta¬ widla 31, przewodu 50 i stawidla 29, pod¬ czas gdy górna strona tegoz przyrzadu polaczona jest z kotlem tlocznym zapomo¬ ca przewodu 47, stawidla 29, przewodu 48, stawidla 31 i przewodu 43. Skutkiem tego jest poruszenie sie zapory 34 wdól i za¬ mkniecie przewodu doplywowego 14.Skoro wreszcie po napelnieniu komory / komora // sie wypróznila, powstaje obraz wedlug fig. 4. Stawidla 28, 29 zmienily swe polozenie, obróciwszy sie wr lewo, podczas gdy stawidla 30 i 31 zachowaly swe poloze¬ nie wedlug fig. 3. Lewa strona przyrzadu napednego 33 polaczona jest z powietrzem atmosferycznem zapomoca przewodu 45 i stawidla 30 tak, jak nr7edtem. Prawa strona polaczyla sie przewodem 46, sta¬ widlem 28 i przewodem 51 z kotlem tlocz¬ nym i posunela sie wskutek tego na lewo.Wynikiem tego jest posuniecie naprzód sta¬ widla glównego 21, tak, ze teraz srodek tloczacy, plynacy ze sprezarki 20, prze¬ wodem 42, dziala na komore l, a przewo¬ dami 41, 40 zostaje oddessany z komory //. Ale takze wzgledem zapory 34 nasta¬ pila zmiana, gdyz górna strona przyrzadu napednego 35 polaczona jest przewodem 47 i stawidlem 29 z powietrzem atmosferycz¬ nem, podczas gdy dolna strona polaczyla sie przewodem 49. stawidlem 31, przewo¬ dem 50, stawidlem 29 i przewodem 52 z kotlem tlocznym. Wynikiem tego jest o- twarcie sie zapory 34, przez co plyn moze sie dostac do komory //.Urzadzenie do wylaczania jednej lub obu stron sprezarki uwidocznione, jest na fig. 6 do 11.Do zbiornika oddawczego 13 na fig. 6 wylewa sie, jak juz wspomniano, podnie¬ siony plyn rura 15. Odplyw z tego zbior¬ nika nastepuje przez rure 53. Skoro przez rure 15 doplywa wieksza ilosc, niz przez rure 53 moze odplynac, to wtedy zwier¬ ciadlo plynu a podnosi sie coraz bardziej, az dosiegnie wysokosci a1. Przy stanie plynu a1 wydajnosc sprezarki winna sie obnizyc do polowy i dzieje sie to w ten spo¬ sób, ze wylacza sie jedna strone jego tlo¬ ka z pracy dostarczania swiezego powie¬ trza sprezonego. Jezeli pomimo tego do¬ plyw przez rure 15 jeszcze jest wiekszy, niz odplyw przez rure 53, to zwierciadlo plynu podniesie sie w zbiorniku az do a2.Przy tym stanie plynu w zbiorniku musi takze i druga strona sprezarki powietrznej zostac wylaczona, wskutek czego dostar¬ czanie powietrza sprezonego calkowicie u- staje i podnoszenie plynu calkowicie sie przerywa. Az dopiero gdy zwierciadlo plynu w rezerwuarze obnizy sie z a2 do «\ zostaje znowu jedna strona sprezarki po¬ wietrznej wlaczona; sprezarka pracuje za¬ tem jednostronnie i puszcza powtórnie w ruch urzadzenie do podnoszenia plynu," przyczem pracuje ono tylko z polowa swej wydajnosci. Jezeli zwierciadlo plynu po¬ mimo doprowadzania swiezego plynu rura 15 dalej sie obniza i dosiega poziomu a, wtedy wlacza sie takze i druga strone sprezarki powietrznej, i podnoszenie plynu odbywa sie z pelna wydajnoscia.Wlaczanie i wylaczanie jednej lub dru¬ giej strony tloka, moze odbywac sie zapo- moca dowolnych urzadzen nawrotczych, np. dwóch kurków 54, 55. Kanaly obu tych kurków sa tak rozmieszczone, ze wne¬ trze cylindrów 56, 57 (fig. 6 i 7) moze zo¬ stac naprzemian laczone z kotlem 58, na¬ pelnionym sprezonem powietrzem, lub tez z powietrzem atmosferycznem. Skoro np. wnetrze cylindra 56 lub 57 zostanie pola¬ czone z kotlem tlocznym 58, tlok 59 wzglednie 60 posuwa sie naprzód i zatrzy¬ muje przez to zawór 61 wzglednie 62, któ¬ ry moze byc wlasnie zaworem ssacym sprezarki.Jezeli sie jednak kurek stawidlowy w ten sposób ustawi, ze wnetrze cylindra 56 wzglednie 57 polaczy sie z powietrzem atmosferycznem, to wtedy tlok 59 wzgled¬ nie 60 pod dzialaniem sprezyny 63 wraca do swego pierwotnego polozenia, a przez to oswobadza sie znowu zawór 61 wzglednie 62. Wskutek zatrzymania zaworów przery¬ wa sie dostarczanie powietrza po odpowied¬ niej stronie tloka i naodwrót, po oswobo¬ dzeniu zaworów, zaczyna sie znowu do¬ starczanie powietrza sprezonego.Urochomianie stawidel 54, 55 moze od- nie 65 za posrednictwem przesuwajacego sie tam i nazad ciegna 66, posiadajacego na jednym koncu plywak 67, na drugim zas obciazonego ciezarem 68. Ruchy ciegna wywoluje w znany sposób podnoszenie sie i opadanie zwierciadla plynu w zbiorniku 13.Przyjawszy, ze przy uwidocznionym na rysunku przykladzie wykonania plywak doszedl z polozenia a2 do polozenia a1, wtedy stawidla 54, 55 zajma wskutek prze¬ stawienia sie ciegna 66 polozenie wedlug fig. 8. 55 przerwalo przytem polaczenie z 58, uskutecznilo zas polaczenie z przewo¬ dem 69, uchodzacym wolno nazewnatrz, tak, ze tlok 60 jest odciazony i moze sie zamknac, a przez to zawór ssacy moze znowu dzialac, podczas gdy 54 jeszcze cia¬ gle utrzymuje polaczenie miedzy 56 i 58.Dopiero wtedy, skoro plywak 67 dosiegnie poziomu a, przerwie sie polaczenie miedzy 543. 58, a 56 polaczy sie z 70, polaczenie miedzy 57 i 69 zostanie jednak utrzymane.Odtad odbywa sie sprezanie powietrza w calej pelni.W uwidocznionym na rysunku przykla¬ dzie wykonania wedlug fig. 9, 10 i 11 sta- — 5 —widio 54 wzglednie 55 moze miec ksztalt kurka trójdrogowego i jego nastawianie moze sie w ten sposób odbywac, ze ciegli) 66 moze byc zaopatrzone w chwytacz wzglednie opornik 71, zas stawidlo 54 wzglednie 55 w dzwignie widelkowa 72 wzglednie 73. Jezeli plywak wzniesie sie do góry wskutek podniesienia sie zwier¬ ciadla plynu z poziomu a do poziomu a1 wzglednie a2, wtedy opornik 71 wejdzie w widelki dzwigni 72, a stawidlo 54 przestawi sie tak, ze np. najprzód wylaczy sie zawór 61. Przy dalszym ruchu plywaka z pozio¬ mu a1 do a2 przestawi sie takze stawidlo 55 wskutek przestawienia sie dzwigni 73 w polozenie, kropkowane na rysunku. Je¬ zeli zwierciadlo plynu opada, odbywa sie ten sam przebieg w kierunku przeciwnym.Aby przestawianie kurków wzglednie sta- widel odbywalo sie nagle, kazda dzwignie widelkowa mozna w mysl fig. 11 zaopa¬ trzyc w ciezary, które naprzód zrównowa¬ zone, przy dalszym ruchu dzwigni widel¬ kowej 72 wdól, nagle na lewo lub na prawo przewazaja i przechylaja sie.Na drodze opornika 71 mozna takze u- miescic wylaczniki elektrycznego napedu pomp, które to wylaczniki równiez zapo¬ moca podobnych dzwigni widelkowych 75 i w danym razie przy pomocy takichze cie¬ zarów tak beda nastawiane, ze naprzód zo¬ stanie przerwany przewód motoru /, a po przestawieniu stawidla 55 przewód motoru //. Jezeli wiec plywak 67 osiagnie poziom as, to wtedy podnoszenie plynu mogloby ustac takze przez zatrzymanie sprezarki, mogloby jednak znowu zaczac sie samo¬ czynnie i to stopniowo, skoro plywak po¬ woli z polozenia 4 bedzie schodzil wdól.Jasnem jest teraz, ze zapomoca takiego stawidla 54 lub 55 obie strony .sprezarki mozna równoczesnie wylaczac i wreszcie, ze stawidla kurkowe mozna zastapic takze innemi narzadami stawidlowemi, jak np. suwakami lub t. p. urzadzeniami. PL