Wynalazek dotyczy busoli do statków lotniczych, okretów i podobnych zastoso¬ wan, która polega wedlug wynalazku na takiem wykonaniu i takiem ulepszeniu róznych urzadzen wyrówinywujacych, ze wyrównywanie to osiaga sie szybko i do¬ godnie, przyczepi regulowanie takiej bu¬ soli staje sie nadzwyczaj prosta czynno¬ scia.Zalaczony rysunek uwidocznia przy¬ klad wykonania busoli wedlug wynalazku, przyczem fig. 1 przedstawia pionowy prze¬ krój osiowy kompasu, fig. 2 — kompas w widoku ztylu widziany z miejsca znajdo¬ wania sie pilota w przypadku umieszcze¬ nia tej busoli na samolocie, przyczem prze¬ krój wedlug fig. 1 jest wykonany wzdluz linji X — X1 fig. 2, fig. 3 przedstawia cze¬ sciowy przekrój kompasu poprzez szybe zewnetrzna, fig. 4 — przekrój pionowy wspornika kompasu, zas fig. 5 — urzadze¬ nie magnesowe w busoli w przekroju osio¬ wym wzdluz linji Y — Ya fig. 1.Na rysunku przedstawiony jest tytulem przykladu kompas plynowy o przeciwnem ulozyskowaniu rózy kompasowej. Panewka1 rózy keinpasGWfcj Wywiera na znajduja¬ cy sie nad nia czop 2, nacisk, równy nad¬ wyzce wyporu w stosunku do jej wladnego ciezaru. Czop 2 przysrubowany jest gór¬ nym swym koncem do kotka, który wkre¬ cony jest do pokrywy 21 kadluba 7 kompa¬ su, ulatwiajac w ten sposób ogladanie oraz wymiane lozyska rózy wiatrów, przyczem moze byc on zaopatrzony w urzadzenie do imieruchomiania tej rózy. Róza wiatrów sklada sie z plywaka 3, który posiada ksztalt wydrazonego pierscienia kolistego i zawie^ ra igly magnetyczne 4, 4'. Do dolnej czesci plywaka 3 przymocowany jgfct zapotiifofca sworzni srubowych 6, 6' pionbWy walec metalowy 5, który umieszczony jest wspól- srodkowo do plywaka i na którym namalo¬ wana jest podzialka lub róza wiatrów.Walcowa oslona 7 kompasu zaopatrzo¬ na jest na tylnej stronie swej scianki w stawiona tarcze szklana 8, szczelna na ciecze i umozliwiajaca odczytywanie kaz¬ dorazowego polozenia rózy w stosunku do wskazówki 9, która np. lezy w kierunku osi samolotu i sluzy jako punkt kierujacy.Urzadzenie to pozwala pilotowi na poslu¬ giwanie sie kompasem nietylk© dla zacho¬ wywania kierunku lotu, lecz równiez i dla utrzymywania równowagi, co stanowi wiel¬ ka zalete przyrzadu i szczególne znacze¬ nie posiada podczas lotu w nocy lub tez we mgle, w których to warunkach dokladne ustalanie równowagi jest wykluczone. Po¬ za tein róza wiatrów jest zaftufrzona poni¬ zej plyWaka i posiada w czesci dolnej sze¬ roka krawedz wewnetrzna, wskutek czego z^i^ksza sie W znacznyih stóphiu po¬ wierzchnie tarcia w plynie, oraz opór przfe- fciwko wahaniom. Celerii spotegowania dzia¬ lania ciernego a takze i oporu mozna róze Wiatrów zaopatrzyc w ftfozióftie dfró dziut- koWante. Na dolnym koncu (kadluba 7 kom¬ pasu umieszczone jest urzadzenie Wyrów- iiyWujace 10, sluzace do ko^i^czirego wy- f-ewnyWania wahan objetosci cieczy, wy¬ wolywanych Wskiitek zmian temperatury.W nieznacznej odleglosci ponizej panewki 1 plywaka 3, przymocowany jest do dna kadluba 7 trzpien przeciwlozyskowy U, który ogranicza pionowe przesuniecia rózy przy wstrzasilieniach i utrzymuje zawsze te róze dokladnie w srodku oslony kompa¬ su.Na podstawie wskazan rózy, t. j. na za¬ sadzie jej odchylenia sie w ramce kompasu mozna zdawac sobie sprawe ze stopnia na¬ chylenia sie samolotu. Jezeli jednak z ja¬ kiegos powodu obserwator lite tnoze sie do¬ kladnie umiescic w plaszczyznie srednico¬ wej kompasu, odczytane przezen wskaza- hia beda zawieraly pfewien blad, zwany „bledem paralaksy". Jezeli natomiast ob¬ serwator znajduje sie w tej plaszczyznie, czyli kiedy blad paralaksy równy jest zeru wskaznik 92 zlewa sie dokladnie z linja wskaznikowa 9'. Natomiast jesli obserwa¬ tor znajduje sie poza plaszczyzna osiowa kompasu, na te linje 9' pada juz, jako rzut, inna linja zewnetrznej powierzchni lustra, nie zas linja 9'. Wedlug wynalazku kreska osiowa 92 umieszczona jest nazewnatrz i ponizej szkla, wskutek czego unika sie ws^bmilianegó Medti paralaksy. Jezeli bo¬ wiem rozchylenie katowe miedzy plaszczy¬ zna srednicowa, okreslona przez linje 9', wskaznik 92, a plaszczyzna obserwacji o- kreslona przez linje 9' i oko obserwatora, wynosi 1°, to blad paralaksy, zawarty w odczytanem wskazaniu bedzie równy 1°.Jezeli zas w tych saniych w&ruihkafch co i dla Wskaznika 92, wygrawerowano linje na plaszczyznie zewnetrznej llisfra w rfiiejscu, które jest rztitefti linji 9', widzianej z itiiej- sca obserwacji, W jakiem czyni sie blad pa¬ ralaksy Wynoszacy 1°, otrzymuje sie odno¬ snik, pozwalajacy na poprawienie o 1° wszystkich odczytanych danych z chwila, gdy zauwazy sie zlanie tej kreski z linjA 9\ zamiast tego, by starac sie o fclatoie sie z ta lifija 9* liftji 92, óo jest niezbedne jrzy zWy- klem ódczytyWaiiitl Wskazan fózy Wiatrów.Nia kazdej z dwóch krawedzi piófró- — 2 —wych, szklo oraz pokrywa zlaczowa 12 (fig. 3), które winny lezec na sobie sa scie¬ te ukosnie równolegle do plaszczyzny sred¬ nicowej AF AR w miejscach 8a i S3, to jest w kierunku prostopadlym do sciskania zlacza, zamiast byc zbieznemd do srodka oslony. Oprócz tego otwory, przez które przechodza sruby boczne do zaciskania po¬ krywy zlaczowej lustra sa lekko uowal- nione w kierunku zewnetrznym w miej¬ scach 50 i 5L W ten sposób zlacze lustra moze byc wykonywane z kauczuku zas sruby zaciskajace moga byc zbiezne ku srodkowi, co bardzo upraszcza konstrukcje.Celem dlawienia drgan szkodliwych dla stalosci rózy wiatrów, powstajacych pod¬ czas lotu kadlub 7 jest osadzony zapomo¬ ca srubowych sworzni 13, 13l, 132 na ka¬ towej ramie wspornikowej 14, która pola¬ czona jest elastycznie z plyta .zamocowu- jaca i5, sluzaca do przytwierdzania kom¬ pasu do samolotu, np. zapomoca srub.Sworznie srubowe 13, 131, 132 sa przyluto- wane do szczelnej na ciecze pokrywy 21 ka¬ dluba 7, która sie odejmuje przy ustawia¬ niu rózy wiatrów i pozostalych czesci we¬ wnetrznych kompasu do kadluba 7. Ela¬ styczne polaczenie ramy 14 z plyta 15 mo¬ ze byc osiagniete zapomoca czterech po¬ duszek gumowych 16, 161, 162, 16z, które nasuniete sa na czjery sworznie srubowe 17, 17', li2, i73 sluzace do przymocowania ramy 14 do plyty 15. Dla ulatwienia od- czytywaifcia wskazan rózy wiatrów jest ona zaopatrzona w podwójna skale z podzial- ka od 2° do 2° i od 5° do 5°.W kom(pasie tym poprawianie pólkoli¬ stego odchylenia uzyskuje sie zapomoca nastepujacego urzadzenia: sluzace do tego magnesy, lezape podluznie i poprzecznie sa umieszczone w walcach, które, jak np. walce 26 wedlug fig. 1 i 3* sa umieszczone obrotowo wewiaatoflz, ustawionego równiez podluznie, wzglednie poprzecznie cylindra 27 przymocowanego zapomoca nózki do plyty 2%. która zkolei polaczona jest za¬ pomoca srub 13, 131, 132 z pokrywa 21 ka¬ dluba 7.Dwa odwrócone od siebie magnesy 29, 291 jednakowej mocy sa ulozyskowane w wykrojach 30, 3(P walca 26, znajdujacych sie na tej samej srednicy walca po oby¬ dwóch stronach osi walca. Azeby osiagnac dodatnia lub ujemna poprawke scisle po¬ zadanej wielkosci nalezy obrócic walec 26 bardziej lub mniej w jednym lub drugim kierunku. Obydwa magnesy równowaza sie, jezeli znajduja sie one w jednakowej odleglosci od igiel rózy, przyczem dla u- zyskania omawianej poprawki wystarczy zblizyc do tych igiel magnes, oddzialywu¬ jacy w odpowiednim kierunku, drugi bo¬ wiem magnes, przestawiany w kierunku przeciwnym w stosunku do igiel, dziala jako przeciwmagnes.Azeby w razie potrzeby mozna bylo do¬ dac jeszcze inne magnesy o odpowiednim kierunku dzialania, walec 26 zaopatrzony jest jeszcze w dodatkowe wyciecia, sluzace do umieszczenia magnesów np. w wyciecie srodkowe 302. Mozna równiez kazde z o- bydwóch wyciec 30 i 30^ zastapic przez dwa lub kilka lezacych blisko siebie wy¬ ciec, azeby zamiast dwóch zwyklych ma¬ gnesów o tern samem dzialaniu móc zasto¬ sowac dwie pary lub grupy jednakowych, równoleglych i przeciwnie dzialajacych magnesów.Do przestawiania walca 26 utrzymuja¬ cego magnes sluzy obrotowy uchwyt bebno¬ wy 31, który zaopatrzony jest iat skale i la¬ czy sie z walcem 26 zapomoca srub 32, 321.Pomiedzy obrotowym behaem 31 i sasied¬ nia scianka denna walca 27 umieszczona jest plaska sprezyna 33, przez która prze¬ chodza sruby 32, 321. Sprezyna 33 sluzy do wytwarzania pewnego oporu przeciw obracaniu sie walca 26. Po wykonaniu wy- lównania walec 26 zamocowuje sie w spo¬ sób niezawodny zapomoca pierscienia za¬ ciskowego 34 dajacego sie przesuwac we¬ wnatrz walca 27. Pierscien ten przyciska — 3iwalec do dna cylindra, jezeli pokrywa 35, przy nasrulbbwaniiu na cylinder 27 wy¬ wiera nan nacisk. Azeby pierscien 34 nie mógl wykonywac zadnego obrotu jest on prowadzony zapomoca glówek srubowych 36, 361 w podluznych szczelinach walca 27, które pozwalaja jedynie na równolegle przesuwanie sie pierscienia 34 w stosunku do osi walca.Równoczesne przesuwanie obydwóch magnesów lub grup magnesów w przeciw¬ nych kierunkach, jezeli magnesy sa jedna¬ kowe, równolegle i przeciwnie dzialajace, stanowi zasadnicze znamie tego urzadzenia poprawiajacego i pozwala na nadzwyczaj prosta i szybka obsluge. Jest zrozumialem, ze wspomniane ruchy tych magnesów moga byc uskuteczniane .równiez i w inny spo¬ sób. Poniewaz obydwa magnesy, lub grupy magnesów, pozostaja zawsze do siebie rów¬ nolegle, jest równiez zawsze do nich rów¬ nolegly kierunek wytwarzanej sily, czyli zaleznie od okolicznosci kierunek ten jest zawsze dokladnie podluzny lub poprzecz¬ ny, nawet wtedy, jezeli jednakowosc ma¬ gnesów nie jest zachowana.Wyrównanie odchylenia cwierckolowe- go osiaga sie wedlug wynalazku zapomoca dwóch równoleglych prostych i cienkich plytek 37, 37{1 z miekkiego zelaza o grubo¬ sci 2— 3 mm, których plaskie strony umie¬ szczone sa w tej samej plaszczyznie pozio¬ mej w nieznacznej odleglosci ponizej igiel magnetycznych rózy i leza przytem syme¬ trycznie do pionowej osi kadluba kompa¬ su. Obydwie te plytki, które, wskutek swej nieznacznej grubosci, oddzialywuja wy¬ lacznie przez indukleje igiel, sa utrzymy¬ wane zapomoca nasrubka 38, który moze byc przestawiany wzdluz pionowej sruby 39, tworzacej jedna calosc z bebnowa po¬ krywa dolna 40 walcowatej skrzynki 41 o- bejmujacej te plytki.Jezeli obraca sie pokrywe 40, to oby¬ dwie plytki 37, 37x przesuwaja sie piono¬ wo wzdluz dwóch listew 42, przymocowa¬ nych do skrzynki 41, do których przylegaf- ja one jednym ze swych konców. Jezeli od¬ leglosc plytek od igiel rózy jest nastawio¬ na, a zatem jesli uskutecznione zostalo wy¬ równanie odchylenia cwierckolowego, wów¬ czas pokrywa 40 zostaje zamocowywana w swem polozeniu zapomoca srub 43, 431^ które przyciskaja ten brzeg do dolnego, do wewnatrz wywinietego brzegu skrzynki 41 zapomoca pierscieniowej tarczy 44. Skok smby 39 jest dobrany dosc duzym, np. 40 mm, a to w tym celu, by calkowity krok plytek 37, 371 odpowiadal niecalkowitemu obrotowi pokrywy 40, która moze byc zao¬ patrzona w podzialke proporcjonalna do dzialania tych plytek; powyzsze pozwala na bardzo dogodne poprawianie wyrówna¬ nia po przesunieciu na szerokosc magne¬ tyczna, gdyz dzialanie to musi sie zmieniac proporcjonalnie do poziomej skladowej H pola magnetycznego ziemi.Azeby móc dowolnie zmieniac na sa¬ molocie polozenie obydwóch plytek z miek¬ kiego zelaza w stosunku do osi samolotu, t. j. azeby móc uskuteczniac poprawke E walcowata skrzynka 41, która zawiera te plytki i srodki do ich przestawiania, nie zamocowuje sie w polozeniu niezmiennem do dna kadluba 7 kompasu, lecz utrzymy¬ wana jest obrotowo w pierscieniu 45, który przyciska ja mocno do.oslony 7 kompasu i zamocowuje ja w ten sposób, jezeli na- srubki sworzni srubowych 46, 461, przylu- towanych do dna kadluba kompasu, sa docisniete. Pierscien 45, polaczony z ka¬ dlubem kompasu, moze byc wzdluz pro¬ mienia przerwany i w tern miejscu prze¬ rwania isciskany zapomoca sruby laczniko¬ wej. Urzadzenie takie pozwala na bardzo mocne zacisniecie skrzynki 41 w pierscie¬ niu 45, a zatem i w oslonie 7 kompasu.Dla zapobiezenia wszelkim szkodliwym wplywom magnesu na plytki z miekkiego zelaza, te czesci kompasu umieszcza sie mozliwie daleko od siebie na przeciwle¬ glych koncach kompasu, np. magnes urnie- — 4 —szcza sie nad oslona 7, plytki zas ponizej tego kadluba 7.Azeby miec moznosc poprawiania linji pewnosci lub punktu kierujacego, kadlub kompasu jest przymocowany do ramy 14 przesuwalnie zapomoca sworzni 13, 131, 132. Kadlub kompasu moze byc zatem prze¬ stawiany o okreslony kat w stosunku do tej ramy, wskutek czego umozliwione zostaje dodatkowe nastawianie linji pewnosci lub punktu kierujacego, w przypadku zas za¬ stosowania busoli na samolocie dokladne na¬ stawianie wskazówki 9, sliizacej do odczy¬ tywania podzialki rózy wiatrów wzdluz osi samolotu. W tym celu te otwory ramy 14, przez które przechodza sworznie 13, 131 i 132, sa owalne, nastawianie zas wskazówki 9 w kierunku osi samolotu uskutecznia za¬ pomoca dwóch trzpieni wskaznikowych 47, 4?1, umieszczonych poprzecznie, do tego kierunku, to jest w punktach, znajduja¬ cych sie zboku i w pewnej odleglosci od wskazówki 9 na linji poprzecznej platów samolotu. Punkty te ze wzgledu na budo¬ we samolotów wyznaczaja linje prosta, prostopadla do linji, laczacej wskazówke i srodek kadluba samolotu. Dla ulatwienia nakierowywania obydwa te trzpienie wskaznikowe nie sa ostro zakonczone i za¬ mocowane, lecz sa umieszczone obrotowo i posiadaja szczeline, wskutek czego mozna je dowolnie stosowac zarówno jako wreby kierujace, jak i trzpienie wskaznikowe.Poprawke nachylenia podluznego usku¬ tecznia sie wedlug wynalazku zapomoca pionowego magnesu 48, umieszczonego w otworze korka 49, który wkrecony jest do wnetrza wydrazonej sruby 39. Magnes 48 utrzymuje sie w korku 49 zapomoca za¬ chwytujacego kapturka 50, który moze sie wychylac naokolo trzpieni 51, 51]1, przy¬ mocowanych do korka, jak równiez moze sie przechylac jezeli korek 49 jest dosta¬ tecznie wykrecony z wydrazonej sruby 39, to jest jezeli znajduje sie dostatecznie po¬ nizej swego zwyklego polozenia robocze¬ go. Nastawianie pionowej odleglosci ma¬ gnesu od igiel rózy uskutecznia sie dzieki temu, ze korek 49, który wprowadza sie zapomoca specjalnego klucza do zlobka, umieszczonego w kapturku 50, zostaje bar¬ dziej lub mniej wkrecany db wydrazonej sruby 39.Wynalazek moze byc, rozumie sie, w szczególach wykonany inaczej, anizeli przyklad uwidoczniony na rysunku. Mozna np. zastosowac symetrycznie do podluznej plaszczyzny symetrji kompasu drugi walec 27 z magnesami skierowany podluznie do igiel magnesuf celem uzupelnienia urza¬ dzenia do osiagania poprawki B. Mozna takze, celem uzyskania lagodnego i wol¬ nego od wstrzasów przestawiania walca 26 utrzymujacego magnes zastosowac np. przekladnie zebata, obslugiwana zapomoca odpowiedniej raczki obrotowej. Oswietla¬ nie rózy wiatrów uskutecznia sie zapomo¬ ca lampki 22, umieszczonej np. w doltnej czesci szyby o podwójnym plaszczu wal¬ cowym, lampka ta jest zawarta w walcu x 23, obracajacym sie we wsporniku 24, za¬ opatrzonym w reflektor, przyczem swiatlo reguluje sie dowolnie na podobienstwo ru¬ chu kurka, zapomoca obracania walca 23 we wsporniku 24. Walec 23 wystaje w kie¬ runku bocznym, wskutek czego mozna od¬ dzialywac i^im na dzwignie 25, z która jest on polaczony, co pozwala na mniejsze lub wieksze pokrywanie sie podluznych otwo¬ rów walca i wspornika, regulujac dowolnie natezenie swiatla w sposób prosty, bez o- bawy powstawania szkodliwych wplywów elektromagnetyicznych, mogacych zachodzic przy stosowaniu opornika. PL