Przedmiotem wynalazku jest sprzeglo przeciazeniowe (bezpieczenstwa). Sprzegla tego typu przeznaczone sa do zabezpieczania przed przeciazeniem ukladów napedowych regulowanych elektronicznie w obrabiarkach, ukladach napedowych maszyn rolniczych oraz innych maszyn i urzadzen.Sprzegla przeciazeniowe zastosowane w obrabiarkach sterowanych elektronicznie musza wyrózniac nastepujace cechy: bezluzowosc polaczenia czesci czynnej z bierna, szybkie odlaczenie w wypadku wystapienia przeciazenia, mozliwosc sygnalizacji przeciazenia poprzez bezstykowy czuj¬ nik, a takze ponownie samoczynne wlaczenie sie w pierwotnym polozeniu katowym.Znane sa sprzegla tego typu, które skladaja sie z korpusu sprzegnietego z obudowa zabieraka i zwory urzadzenia o regulowanym zacisku w postaci nakretki dociskajacej sprezyne talerzowa, która dociska zwore oraz tulei zaciskowej polaczonej z korpusem.W dotychczas znanych sprzeglach przeciazeniowych istnieja dwa rodzaje polaczenia czesci czynnej z czescia bierna sprzegla: — polaczenie ksztaltowe znajdujace sie na powierzchniach promieniowych, — polaczenie ksztaltowe znajdujace sie na powierzchniach czolowych.Znane jest z opisu patenowego PRL nr 58 922 sprzeglo przeciazeniowe z polaczeniem ksztal¬ towym znajdujacym sie na powierzchniach czolowych, w którym sily osiowe pomiedzy czynna i bierna czescia sprzegla znosza sie dzieki umieszczeniu zabieraków — kulek umieszczonych w otworach wykonanych w obudowie zabieraków, w jej lewym i prawym czole. W sprzegle tym korpus i tarcza na nim osadzona maja po jednym pierscieniu, w którym na stale wcisniete sa w otwory kulki lozyskowe lub waleczki, wystajace do wewnatrz sprzegla, wspólpracujace z kulkami lozyskowymi osadzonymi obrotowo — przesuwnie w obrotowej obudowie zabieraka i podparte indywidualnie sprezynami. Wada tego rozwiazania jest brak sygnalizacji przeciazenia oraz niska trwalosc i niestabilnosc momentu. Wystepuje tu równiez luz obwodowy pomiedzy czescia czynna i bierna sprzegla wynikajacy z osadzenia kulek obrotowo-przesuwnie w obudowie zabieraka. Przy2 149 044 czyna niskiej trwalosci oraz niestabilnosci momentu jest duza czestosc ugiec sprezyn podpieraja¬ cych indywidualnie kulki przesuwne poosiowo w obudowie zabieraka przy wystapieniu przeciaze¬ nia sprzegla.Sprzeglo wedlug wynalazku sklada sie z korpusu sprzeganego z obudowa zabieraka, zwory urzadzenia o regulowanym zacisku w postaci nakretki dociskajacej sprezyne talerzowa, która dociska zwore oraz tulei zaciskowej.Istota wynalazku polega na tym, ze sprzeglo wyposazone jest w rolki osadzone nieruchomo w otworach cylindrycznyh osiowo-równoleglych rozmieszczonych nierównomiernie na obwodzie powierzchni wewnetrznej promieniowej obudowy zabieraka. Rolki te tworza wglebienia ksztal¬ towe, do których przemieszczaja sie kulki umieszczone w otworach cylindrycznych usytuowanych promieniowo na zewnetrznej powierzchni promieniowej korpusu. Kulki te podparte sa indywi¬ dualnie dwiema kulkami prowadzacymi umieszczonymi w czolowych otworach cylindrycznych wykonanych w korpusie i bedacych pod katem prostym w stosunku do otworów promieniowych.Os symetrii rozstawu otworów czolowych pokrywa sie z osia symetrii otworów promieniowych.Wedlug odmiany wynalazku sprzeglo wyposazone jest w rolki osadzone nieruchomo w otworach cylindrycznych osiowo-równoleglych rozmieszczonych nierównomiernie na obwodze powierzchni wewnetrznej promieniowej obudowy zabieraka. Rolki te tworza wglebienia ksztal¬ towe, do których przemieszczaja sie waleczki rozmieszczone na zewnetrznej powierzchni promie¬ niowej korpusu i podpare indywidualnie przez przynajmniej dwie pary kulek umieszczonych w otworach usytuowanych promieniowo równolegle w korpusie. Kazda para kulek tych podparta jest przez kulki prowadzace umieszczone w jednym otworze cylindrycznym wykonanym na czolo¬ wej powierzchni korpusu. Zewnetrzna powierzchnia korpusu sprzegla wykonana jest w ksztalcie litery U.Sprzeglo wedlug wynalazku nadaje sie do dwukierunkowej pracy, przy tym samym momencie przeciazenia.Rozwiazanie wedlug wynalazku pozwala na zniesienie sil osiowych pomiedzy czescia czynna i bierna sprzegla, dzieki umieszczeniu zabieraków — kulek przesuwnych promieniowo w korpusie do wglebien ksztaltowych znajdujacymi sie na wewnetrznej powierzchni promieniowej obudowy zabieraka sprzegla. Zapewnia ono równiez mozliwosc sygnalizacji przeciazenia poprzez ruch osiowy zwory.Zapewnia bezluzowosc polaczenia czesci czynnej z bierna sprzegla poprzez podpar¬ cie w trzech punktach kulek przesuwnych promieniowo. Zwiekszona jest trwalosc i niezawodnosc dzialania przez obnizenie czestotliwosci ugiec sprezyny dociskajacej zwore po przeciazeniu sprzegla. Wlaczenie sprzegla nastepuje w jednym okreslonym polozeniu katowym czesci czynnej i biernej.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladach wykonania na rysunku nafktórym fig. 1 przedstawia sprzeglo w przekroju osiowym, fig. 2 — wycinek przekroju sprzegla wzdluz srednicy osadzenia kulek w korpusie, oznaczonej linia B-B na fig. 1, fig. 3 — sprzeglo w przekroju poprzecznym, fig. 4 — wycinek widoku od strony czolowej obudowy zabieraka z osadzonymi w niej waleczkami, tworzacymi wglebienia ksztaltowe na powierzchni wewnetrznej, fig. 5 — odmiane sprzegla w przekroju osiowym, fig. 6 — wycinek sprzegla w przekroju poprzecznym wzdluz linii D-D na fig. 5, a fig. 7 — odmiane sprzegla w widoku od czola wzdluz linii E-E na fig. 5.Sprzeglo wedlug wynalazku sklada sie z korpusu 1, na którym osadzona jest przesuwnie osiowo zwora 2, sprezyna talerzowa 3, nakretka 4, tuleja zaciskowa 5 przykrecona do korpusu srubami 6. Na obwodzie zewnetrznej powierzchni korpusu 1 rozmieszczone sa niesymetrycznie otwory cylindryczne 7 usytuowane promieniowo, podparte indywidualnie dwoma kulkami prowa¬ dzacymi 9 przesuwnymi poosiowo równolegle w otworach cylindrycznych 10 polaczonych z otworami 7. Kulki 8 stanowia zabieraki, które przemieszczaja sie do wglebien ksztaltowych 11 o promieniu R z dwóch rolek 12 osadzonych nieruchomo w otworach cylindrycznych 13 usytuowa¬ nych poosiowo równolegle w obudowie 14 zabieraków. W obudowie 14 zabieraków znajduja sie otwory gwintowane 15 sluzace do przykrecania obudowy zabieraka 14 do danej czesci napedzanej lub napedowej.Rozstawienie katowe kulek 8 oraz wglebien ksztaltowych 11 powinno byc tak dobrane, aby trafialy na siebie w jednym okreslonym polozeniu katowym (przyklad rozmieszczenia siedmiu zabieraków na obwodzie powierzchni zewnetrznej korpusu 1 przedstawiono na fig. 3), przy czym149 044 3 musi byc spelniony warunek, ze w kazdym innym polozeniu katowym zabieraków, przynajmniej trzy kulki 8 musza znajdowac sie w stanie wyzebionym i opierac o powierzchnie promieniowa wewnetrzna 16 obudowy 14 zabieraka.Odmiana sprzegla wedlug fig. 5, 6 i 7 rózni sie tym, ze zewnetrzna powierzchnia 23 korpusu 1 wykonana jest w ksztalcie litery U i na tej powierzchni rozmieszczone sa niesymetrycznie na obwodzie kola waleczki 17 przesuwne promieniowo podparte indywidualnie przynajmniej przez dwie pary kulek 18 przesuwnych promieniowo równolegle w otworach 19, podpartych indywidual¬ nie przez kulki 20 przyporzadkowane indywidualnie kazdej parze kulek 18. Kulki 20 sa przesuwne poosiowo w otworach cylndrycznych 22, przy czym kulki te moga znajdowac sie w bezposrednim styku lub posrednim poprzez wkladke dystansowa 21.Pod wzgledem konstrukcyjnym sprzeglo stanowi samodzielny zespól i moze byc wbudowane w mechanizmy napedowe maszyn w dowolnym miejscu. Sprzeglo jest wykonane w wersji z osadzeniem na wale cylindrycznym poprzez zacisk tuleja 5, a takze moze byc wykonane z osadze¬ niem korpusu na wale cylindrycznym z wypustem lub na wale wielowypustowym.Dzialanie sprzegla wedlug wynalazku polega na tym, ze przy przenoszeniu momentu obroto¬ wego ulega zablokowaniu za pomoca zabieraków — kulek lub waleczków, które wchodza do wglebien ksztaltowych 11 czesc bierna sprzegla wzgledem czesci czynnej, przy czym czescia bierna lub czynna moze byc zarówno korpus 1 jak i obudowa 14 zabieraka. Zablokowanie to trwa do chwili osiagniecia okreslonej wartosci momentu obrotowego, po przekroczeniu której nastepuje samoczynne rozlaczenie (zadzialanie) sprzegla, podczas którego zabieraki ruchome — kulki 8 lub waleczki 17 zostaja wypchniete z wglebien ksztaltowych 11 pokonujac nacisk sprezyny talerzowej 3 (lub zestaw sprezyn srubowych lub inny silownik) oraz powodujac ruch osiowy zwory 2. W stanie rozlaczonym sprzegla przynajmniej trzy kulki 8 lub waleczki 17 tocza sie po powierzchni promie¬ niowej wewnetrznej 16 obudowy zabieraka 14 i wówczas zostaje przenoszony niewielki moment resztkowy. Po wykonaniu jednego obrotu sprzeglo wlacza sie samoczynnie w przypadku spadku momentu oborotwego do wartosci umozliwiajacej ponowne wlaczenie sie sprzegla.Wielkosc przenoszonego momentu obrotowego uzalezniona jest od ilosci zabieraków rucho¬ mych 8 lub 17, wielkosci sprezyny 3, wspólczynnika tarcia czesci ruchomych oraz od wielkosci katów a i fi oznaczonych na fig. 1,3,6,7 okreslajacyh wzajemne polozenie osi kulek. Zaklada sie, ze wspólczynnik tarcia jest w przyblizeniu staly, natomiast zmiane momentu obrotowego przeciaze¬ nia mozna dokonac: przy projektowaniu sprzegla, przez dobór sprezyny 3, dobór odpowiedniego stosunku srednic kulek 8,9,18,20 i waleczków 12,17, a tym samym zmiane katów a i fi oraz dobór ilosciowy zabieraków.Przy projektowaniu sprzegla nalezy zachowac nastepujacy warunek: nalezy dobrac taka wartosc odleglosci osi kulek x i y aby zapewnic przesuniecie promieniowe kulki 8 lub waleczka 17 o wartosc Ay konieczna do prawidlowego zazebienia z wglebieniem ksztaltowym 11.Zastrzezenia patentowe 1. Sprzeglo przeciazeniowe skladajace sie z korpusu, obudowy i zabieraków sprzegajacych w postaci kulek umieszczonych w otworach wykonanych w korpusie, zawierajace urzadzenie o regulowanym zacisku ze sprezyna talerzowa i nakretka dociskajaca zwore, oraz majace tuleje zaciskowa, znamienne tym, ze ma rolki (12) osadzone nieruchomo w otworach cylindrycznych (13) osiowo-równoleglych rozmieszczonych niesymetrycznie na obwodzie powierzchni wewnetrznej promieniowej obudowy (14) zabieraków, które to rolki tworza wglebienia ksztaltowe (11), do których przemieszczaja sie kulki (8) umieszczone w otworach cylindrycznych (7) usytuowanych promieniowo na zewnetrznej powierzchni promieniowej korpusu (1), przy czym kulki (8) podparte sa indywidualnie dwiema kulkami prowadzacymi (9) umieszczonymi w czolowych otworach cylindrycznych (10) wykonanych w korpusie (1) i bedacych pod katem prostym w stosunku do otworów (7), a os symetrii rozstawu otworów (10) czolowych pokrywa sie z osia symetrii otworów (7) promieniowych. 2. Sprzeglo przeciazeniowe skladajace sie z korpusu, obudowy i zabieraków sprzegajacych za pomoca kulek umieszczonych w otworach wykonanych w korpusie, zawierajace urzadzenie o4 149 044 regulowanym zacisku ze sprezyna talerzowa i nakretka dociskajaca zwore, majace tuleje zaci¬ skowa, znamienne tym, ze ma rolki (12) osadzone nieruchomo w otworach cylindrycznych (13) osiowo równoleglych rozmieszczonych niesymetrycznie na obwodzie powierzchni wewnetrznej promieniowej obudowy (14) zabieraków, które to rolki tworza wglebienia ksztaltowe (11), do których przemieszczaja sie waleczki (17) rozmieszczone na zewnetrznej powierzchni promieniowej korpusu (1) i podparte indywidualnie przez przynajmniej dwie pary kulek (18) umieszczonych w otworach (19) usytuowanych promieniowo równolegle w korpusie (1), przy czym kazda para kulek (18) podpartajest przez kulki (20) prowadzace umieszczone w jednym otworze cylindrycznym (22) wykonanym na czolowej powierzchni korpusu (1). 3. Sprzeglo wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze korpus (1) ma powierzchnie (23) w ksztalcie litery U.Fig.1 fig. 2149 044149 044 .* ./? Fig 7 Pracownia Poligraficzna UP RP. Naklad 100 egz.Cena 1500 zl PL