Przedmiotem wynalazku niniejszego jest sposób wytwarzania przedmiotów lub wyrobów lanych, polegajacy na zadawaniu mieszanin materjalów wiazacych, jak ce¬ ment, wapno hydrauliczne i t. d., woda i materjatami wypelniajacemi, jak piasek, zuzel lub inne materjaty ziarniste ltiib sproszkowane, przyczem mieszaninie na¬ daje sie taka gestosc, która pozwala na na¬ tychmiastowe wyjecie przedmiotów z for¬ my bez potrzeby czekania na ich zwiaza¬ nie lub stwardnienie.Przy stosowanych obecnie metodach u- zywa sie czesto mieszaniny dostatecznie su¬ chej, przyczem ubijanie materjalu odbywa sie w maszynach dzialajacych przez ude¬ rzenia i wstrzasnienia i zaopatrzonych w mase umieszczona ponad materjalem ksztaltowanym, a dzialajaca na materjal w chwilach uderzen i wstrzasnien swoja bezwladnoscia, co wywoluje znaczne zmniejszenie sie objetosci ubijanego mate- rjalu.Stosuje sie takze mieszaniny dostatecz¬ nie wilgotne, aby plynnosc ich pozwalala na doskonale wypelnienie form. Mieszani¬ ny takie w malym tylko stopniu nadaja sie do ubijania przez wstrzasanie i koncowa ich objetosc równa sie w przyblizeniu obje¬ tosci poczatkowej, poza tern trzeba je zo¬ stawic w formach przez czas potrzebny do pierwszego stwardnienia, co pozwala na ponowne uzycie form dopiero po uplywie dluzszego czasu.Kazda z tych metod posiada strony dodatnie i ujfemne.Przy pierwszym sposobie mozna bez- zwloczi^gji|^yc |^)^fflie formy, ale o- trzymane wyroby sa porowate i zle przy¬ staja do uzbrojenia, które ewentualnie trzeba umiescic w masie.Przy drugim sposobie potrzebna jest do prowadzenia produkcji w sposób przemy¬ slowy znaczna ilosc form i trudno jest u- niknac nadmiaru plynu, co pogarsza jakosc wyrobów.Sposób, bedacy przedmiotem wyna¬ lazku niniejszego, polega na uzyciu mie¬ szaniny dostatecznie wilgotnej, aby ja mozna bylo wlewac w odpowiednie formy, a nastepnie na poddawaniu napelnionych form drganiom lub uderzeniom, które na¬ daja mieszaninie: 1) dostateczna plynnosc, która umozli¬ wia doskonale wypelnienie form niezalez¬ nie od ich ksztaltu; 2) znakomite przyleganie do uzbroje¬ nia, przyczem nadmiar wody zostaje usu¬ niety, a przestrzenie powietrzne zostaja wypelniane zapomoca ubijania materjalu skutkiem wlasnej jego bezwladnosci. Nad¬ miar wody gromadzi sie w górnej czesci formy, skad mozna go latwo usunac, np., przez wysolenie materjalów suchych lulb zapomoca dowolnego innego srodka.Zasadnicza róznica miedzy sposobem wedlug wynalazku niniejszego a stosowa¬ nemu dotychczas sposobami ubijania, zwla¬ szcza przy wyrobie form odlewniczych i przedmiotów betonowych, polega na tern, iz przy sposobach tych ubijanie stosowa¬ ne jest do materjalów scisliwych, t. j. ta¬ kich, których wilgotnosc pozwala Mb po¬ zwalalaby na kompresje mechaniczna, gdy tymczasem przy sposobie wedlug wynalaz¬ ku chodzi o ubicie masy zbyt wilgotnej, aby ja mozna bylo stloczyc w sposób mecha¬ niczny (poniewaz plyny sa praktycznie bio¬ rac niescisliwe).Sposób niniejszy pozwala na stlocze¬ nie czastek stalych, znaj dujacych sie w te¬ go rodzaju wilgotnych osrodkach niescisli¬ wych, przez czynnosc, która znosi dziala¬ nie tarcia, czyni mase plynna lub bardziej plynna i umozliwia unieruchomienie tych czastek w polozeniu równowagi stalej, pozwalajacej na bezzwloczne wyjecie wy¬ robu z form bez zwyklego czekania na wy¬ schniecie lulb zwiazanie.Wyrazy: „wlewanie", ,,odlew'1 nie wy¬ razaja koniecznosci zastosowania betonów plynnych, lecz tylko betonów zawieraja¬ cych dostateczna ilosc wody, aby przez poddanie ich wstrzasaniu mozna bylo wy¬ wolac splyniecie cieczy na powierzchnie.W tym przypadku wypelnia sie formy z pewnym niewielkim nadmiarem, a na¬ stepnie usuwa sie nadmiar materjalu, wy¬ dalajac przez to samo nadmiar wody.W praktyce okresla sie wilgotnosc, a zatem i poczatkowa plynnosc betonu od¬ powiednio do ksztaltu i wymiarów przed¬ miotów, które ma sie wytworzyc, i odpo¬ wiednio do róznych przekrojów formy, przez które winien przeplywac materjal tak, aby napelnianie form moglo sie odbyc bardzo szybko i bez trudnosci.Drgania i uderzenia stosowane w oma¬ wianym sposobie mozna wytwarzac zapo¬ moca dowolnych, znanych srodków: np. wibratorów, mlotów elektrycznych lub pneumatycznych, stolów drgajacych i t. d.Uzywane przy tern formy powinny byc szczelne, aby nadmiar wody nie wywoly¬ wal uszkodzenia powierzchni przedmiotu zawartego w tej formie, co prowadziloby do wytworzenia przedmiotów o wadliwym wygladzie i malej wytrzymalosci.W kazdym razie w pewnych przypad¬ kach mozna bez szkody uzywac form szczelnych tylko w dolnej czesci, jezeli mianowicie pewne uszkodzenie powierzch¬ niowe boków nie ana znaczenia z punktu wi¬ dzenia przeznaczenia wyrobów (np. plyty lub plyty wpuszczone, których krawedzie moga byc niewidoczne). Mozna takze sto¬ sowac formy wyposazone na obwodzie w wielka ilosc malych otworków, które umoz-liwiaja wydalenie wody, nie doprowadza¬ jac jednak do znaczniejszego zniszczenia powierzchni.Wyjmowanie przedmiotów z form przy sposobie niniejszym uskutecznia sie w pewnych przypadkach przez przewrócenie form na plycie poddanej dzialaniu ude¬ rzen ldb drgan.Sposób niniejszy umozliwia natychmia¬ stowe wyjmowanie z form przedmiotów takze i o duzej wysokosci scian pionowych, mimo ze scianom tym nie nadano znacz¬ niejszego nachylenia.Zalaczony rysunek przedstawia dla przykladu rózne wyroby otrzymane zapo- moca form nierozbieralnych, przyczem fig. 1 i la przedstawiaja ogólny wyglad i prze¬ krój wzdluz linji A—B barjery, otrzymanej w plaskiej formie, posiadajacej wystepy niezbedne do wytwarzania przerw miedzy pretami tej barjery, fig. 2 — korytko, fig. 3 — slup, fig. 4 — skrzynie do ubijania, fig. 5 — belke o przekroju dwuteowym i fig. 6 — wydrazony slupek uzywany np. do wyznaczania granic miedzy posiadloscia¬ mi.Nalezy zauwazyc, ze ten ostatni przed¬ miot, wytworzony zapomoca formy zlozo¬ nej z dwóch skrzynek, wsunietych wzajem¬ nie w siebie, wyjmuje sde z formy w kie¬ runku pionowym, wskutek cziego posiada sciany ukosne oraz dno poziome, które to sciany i spód zachowuja swój ksztalt na¬ wet wtedy, gdy wyjmowanie z formy od¬ bywa sie przed momentem stwardnienia cementu.Poza tern, przy wytwarzaniu przedmio¬ tów waskich, które wymagaja uzbrojenia, to ostatnie mozna umiescic w ten sposób, aby przyczynialo sie zarówno do wytrzy¬ malosci przedmiotu po stwardnieniu tegoz, jak i do nieodksztalcalnosci jego w chwili wyjmowania z formy przed stwardnieniem.Uzbrojenie wyznacza sie zasadniczo, o ile chodzi o jego wytrzymalosc, rachun¬ kiem, jednakze rozklad jego mozna pod¬ dac zmianom, celem uzyskania omawianej nieodksztalcalnosci przedmiotu w chwili wyjmowania go z formy, i niejednokrotnie zachodzi potrzeba dodania dalszego uzbro¬ jenia lufo drugorzednych kablajków.Opisany sposób daje sie zastosowac do odlewania w formach przedmiotów z hy¬ draulicznych materjalów wiazanych, a zwlaszcza z betonu zwyklego lub zelazo- betonu.W ciagu badan zauwazono, ze, jesli, zamiast poddawac przedmioty wstrzasa¬ niu tak dlugo, az czastki stale zawarte w obrabianej masie przyjda do stanu równo¬ wagi stalej, poprzestanie sie na krótszem wstrzasaniu, to beton wejdzie w stan spe¬ cjalny, plastyczny i do pewnego stopnia galaretowaty, przy którym wyjecie przed¬ miotu z formy bez odksztalcen jest wogó- le mozliwe i daje sie z duza latwoscia prze¬ prowadzic z powodu galaretowatej pla¬ stycznosci betonu. Ponadto pozostala ma¬ sa, wykazujaca znaczna elastycznosc, daje sie wyjmowac bez uszkodzen z formy na¬ wet wtedy, gdy uskutecznia sie to przed stwardnieniem, to jest gdy beton przyj¬ muje szczególny stan plastyczny, powsta¬ jace bowiem drobne pekniecia nie posia¬ daja zadnego znaczenia, gdyz krawedzie tych pekniec ponownie sie zlepiaja podczas twardnienia cementu, odbywajacego sie juz poza forma.Tak, np., przedmiot, który dla doprowa¬ dzenia stalych czesci, zawartych w masie, do stanu równowagi stalej trzebaby wstrza¬ sac przez 5 minut, daje sie doskonale wy¬ jac z formy juz po uplywie 1 minuty, kie¬ dy dojdzie do stanu plastycznej g&lareto- watosci.Z powyzszego widac, ze opisany sposób stanowi znaczne udoskonalenie, polegaja¬ ce na skróceniu okresu produkcji i na ula¬ twieniu wyjmowania przedmiotów z formy.Poniewaz wyjmowanie z formy odbywa sie w stanie plastycznym betonu, przeto la¬ twiej jest uniknac pekniec przedmiotów, - 3 -niz podczas pracy w stanie stalym, ponie¬ waz beton skleja sie sam z powodu swej galaretowatej konsystencji. PL