Wynalazek dotyczy automatu stemplu¬ jacego, który ulatwia rozliczanie oplat, na¬ leznych rozmaitym instytucjom, np. urze¬ dom pocztowym, kasom oszczednoscio¬ wym.Automat ten jest wyposazony w mecha¬ nizm licznikowy, sluzacy do dodawania ¦stemplowanych przefc niego wartosci oraz do ryglowania (zamykania) automatu; druga czescia skladowa automatu jest na¬ rzad, sluzacy (do odryglowywania automa¬ tu i majacy zazwyczaj klsztalt suwaka.Wedlug wynalazku narzad, sluzacy do odryglowywania automatu, odlacza sie od automatu razem z pasmem,, przesuwanem zapomoca okresowo pracujacego urzadze¬ nia. Przy odryglowywanlu automatu stan mechanizmu licznikowego jest drukowany samoczynnie na pasmie. Drukowanie wy¬ ników ostatecznych, wskazywanych przez mechanizm licznikowy, uskutecznia sie w sposób iznany na karcie, umieszczonej na suwaku.Urzadzenie, stanowiace przedmiot wy¬ nalazku, umozliwia w szczególnosci kon¬ trolowanie sum, naleznych za odibite przez automat stemple, w sposób nastepujacy.Próoz ostatecznych wyników, drukowa¬ nych na pasmie, uflniesziczonem w narza¬ dzie odryglowywajacym, poszczególne war¬ tosci tea drukowane na drugiem przesuwa- jacem Isie pasmie; przez zestawienie pasma,ma któtrem sa wydrukowane wyniki osta¬ tecznie (pasma rejestrujacego) z pasmem, na fctórem drukuja isie wartosci poszcze¬ gólne (pasmo kontrolujace), wladze maja ulatwiona kontrole nad automatem, W bardzo dogodny sposób moze byc u- skiuteczniana kontrola nawet bez zastoso¬ wania wyzej wzmiankowanego pasma kon¬ trolujacego, jesli narzad odryglowywajacy automat jest wykonany w postaci jedno lub wielokrotnie obracanego zamka. Urza¬ dzenie to moze byc np. wykonane w ten sposób, ze Walki, przewijajace paismo pa¬ pieru, sa umieszczone W oslonie, wyposa¬ zonej w otwory na krazlri czcionkowe, po¬ ruszane zapomoca mechanizmu licznikowe¬ go. Doprowadzanie pasma rejestrujacego jest uskuteczniane zapomoca uruchomia¬ nia zamka. Oslone, wewnatrz której umie¬ szczone jest pasmo kontrolujace, plombu¬ je sie lacznie z przykrywka, zamykajaca otwór do klucza, bedacego w posiadaniu wladz kontrolujacych. Korzystne jest rów¬ niez wyposazenie narzadu odryglowywaja- cego automat w tarcze liczbowa. Tarcza ta obraca sie w jednym lub drugim kierunku zaleznie od tego, cfty jest obracana zapo¬ moca klucza wladiz kontrolujacych, czy tez zapomoca klucza klienta; prócz tego jest ona zabezpieczona zapomoca specjal¬ nego urzadzenia hamulcowego przed prze¬ kroczeniem polozenia zarówno zerowego, jak i maksymalnego. Powyzisza tarcza licz¬ bowa umozliwia sprawdzanie przez klien¬ ta, czy zapas stemplowan jest na wyczer¬ paniu, i zaopatrzenie isie we wlasciwym czasie w nowy izapas stemplowan. Wzmian¬ kowana tarcza liczbowa oraz ryglowanie mechanizmu licznikowego zabezpiecza przed naduzyciami lub omylkowem uru¬ chomianiem automatu.Automat, zaopatrzony w urzadzenie, stanowiace przedmiot wynalazku, zbudo¬ wany jest tak, iz wprowadzenie narzadu, powodujacego odryglowanie automatu, u- ruchomia naped mechanizmu drukujacego na jeden obrót, a przez uruchomienie tego ostatniego staje sie giotowe do pracv urza¬ dzenie, usuwajace zaryglowanie automatu, dokonane przez mechanizm licznikowy; jednak wlasciwe odryglowanie automatu moze byc dokonane dopiero przez urucho¬ mienie zamka. W tym c^lu mechanizm, slu¬ zacy do zaryglowania automatu, moze byc sprzezony przymulsowo z zapadka, która wówczas, gdy automat jest bdryglowany, wsuwa sie w wykrój tarczy rozrzadczej, u- mieszczonej na walku napedowym przy¬ rzadu drukujacego. Wskutek takiej kon¬ strukcji odryglowanie automatu moze na¬ stapic dopiero po calkowitym obrocie wal¬ ka, uruchomiajacego przyrzad drukujacy.Obracanie klucza jest uniemozliwione za¬ pomoca jednej lub kilku umieszczonych w automacie izapad^k tak dlugo, az nie usta¬ wia sie: mechanizm drukujacy w polozenie zaryglowania, a narzad, powodujacy odry¬ glowanie, w polozenie, poprzedzajace od¬ ryglowanie automatu. Przez to .zapobiega sie daremnemu obracaniu klucza przez klienta.Korzystne jest wprowadzanie narzadu, sluzacego do odryglowywania automatu, do oslony, pochylonej zapomoca walka me¬ chanizmu drukujacego i wyposazonej w o- twory na krazki czcionkowe oraz w wycie¬ cia na dzwignie rozrzadcza, wspóldziala¬ jaca z narzadem odryglowywajacym. Kon¬ strukcja ta ma na celu ulatwienie druko¬ wania oraz uiprosizczenie mechanizmu dru¬ kujacego. Wskutek tego, ze oslona jest za¬ mknieta ze wszystkich stron az do otworu do wprowadzania narzadu odryglowywa- jacego, np. siega ona od jednej scianki automatu do drugiej, zapobiega sie Wszel¬ kim szkodliwym oddzialywaniom na me¬ chanizm automatu.Na rysunku przedstawiony jest przy¬ klad wykonania wynalazku. Fig. 1 przed¬ stawia widok automatu zgóry po zdjeciu oslony, fig. 2 — plrzdkrój Wzdluz linji //— // na fig. 1, fig. 3 — przekrój wzdluz linji111 — /// na fig. 1, fig, 4 — widok narzadu adryglowywajacego zboku, przyczem oslo¬ na narzadu jest przecieta; fig. 5 — prze¬ krój wzdluz lieji V—V na fig. % fig. 6 — przekrój wzdluz linji Vi—Vi na fig. % lig. 7 — przekrój wzdluz linji V/2—Vii na fi|g. 4, a fig. 8 — klucz, przechowywany przez wladze kontrolujace.Na podstawie 1 automatu umocowane sa pionowe scianki 2, 3, 4. W sciankach tych isa osadzone waly, miedzy innemi wal 4' z walkiem stemplujacym 5, wal 6, slu¬ zacy do odryglowywania automatu i do drukowania sitami mechanizmu licznikowe¬ go, oraz walek 7, wyposazony w opisane ponizej dzwignie ryglujace. Poza tern na podstawie umocowana jest oslona 8 ze sciankami Ibocznemi 9 i 10 mechanizmu licznikowego. Mechanizm licznikowy, uru¬ chomiany w znany sposób, liczy i dodaje stemplowane kwoty, nalezne za frankowa¬ nie korespondencji. We wspomnianych sciankach bocznych osadzony jest wal 11 z waMiwie umocowana na nim oslona 12.W sciance 4 znajduje sie otwór 13, przez który zostaje wprowadzany do oslony 12 narzad odryglowywajacy 14, przedstawio¬ ny na fig. 4. Oslona 12 posiada wykrój 15, nad którym umieszczone sa krazki 16 z czcionkami, poruszane zapoanoca mecha¬ nizmu licznikowego, który jest jednoczesnie mechanizmem sumujacym. Przy wychyla¬ niu sie oslony 12 krazki 16 wsuwaja sie w wykrój. Oslona 12 jest zaopatrzona w ra¬ miona 17, na które oddzialywaja podczas obrotu walu 6 ksiukii 18, osadzone na tym wale, powodujac w ten sposób wychylanie oslony 12. W wykrój 19 oslony 12 jest wsuniety koniec dzWgni 20, umocowanej wahliwie na sworzniu 21 wspornika, przy¬ mocowanego do podstawy automatu; drugi zas koniec 20a tej dzwigni wspóldziala z ksiukieim zatmzyttiowym 22, znajdujacym sie na wale 6.Przy wprowadzaniu narzadu odryglo- wywajacego 14 do oslony 12 wystep 14a, umieszczony na koóou tego narzadu, wyr piera dzwignie 20 z oslony, przez co ramie 20a dzwigni uisuwa sie z drogi ksiuka z^- trzymowego 22. Budowa narzady odryglo^ wywajaoego, przedstawionego na fig. 4, zp~ stanie opisana bardziej szczególowo poni¬ zej. Nalezy jedynie zaznaczyc* ze w jego oslonie 23 osadzone sa obrotowo walki 24, 25, przyczem na walku 25 jest nawiniete pasmo papieru 26, odw&jajace sie z tego walka na walek 24, obracany zapomoca ponizej opisanego urzadzenia.Pasmo papieru 26 przesutoa sie po po¬ wierzchni podpory 27. Oslona 23 jest wy¬ posazona naprzeciwko podpory 27 w otwo¬ ry 28 w celu przepuszczania krazków 16 z czcionkami. Pomiedzy temi krazkami i pa¬ smem papieru jest umieszczona kalka 29, przesycona farba, fig. 2 i 3.Mechanizm licznikowy, z którego na ry¬ sunku zostaly uwidocznione tylko krazki 16 z czlonkami, obraca za posrednictwem pomocniczych kólek zebatych 30 tarcze ksiukowa 31 w ten sposób, ze tarcza ta wy¬ konywa za kazdym okresem dzialania auto¬ matu jeden obrót, jesli jest wyposazona, jak to ma miejsce w danym przykladzie, w jeden tylko ksiuk 31a. Po skonczeniu okresu dzialania automatu, to jest po zu¬ zyciu zgóry oplaconej -liczby stemplowan, ksiuk 3la wychyla dzwignie 32 na czopie 33. Wskutek tego drugie ramie 34 dzwigni 32 'zwalnia dzwignie 35, tak ze ta ostatnia (fig. 3), osadzona na stale na wale 7, obra¬ ca sie w kierunku, odwrotnym do obrotu wskazówki zegara, wskutek dzialania spre¬ zyny 36 (fig. 2), przymocowanej do dzwi¬ gni 37, osadzonej równiez na wale 7. Na dzwigni 37 jest umocowany trzpieniek 38, który podczas obrotu walu 7 przestawia zapadke 39, osadzona luzno na tym wale, równiez w kierunku, odwrotnym do obrotu wskazówki zegara, przez co zapadka ta wy¬ suwa sie z wykroju 40 tarczy 41. Z ramie¬ niem 39a zapadki 39 "Sprzezona jest zapo¬ moca drazka kierowniczego 42 zapadka 43, — 3 —która wsuwa sie przy obracaniu zapadki 39 -w, wykrój 44 tarczy 45, hamujac w ten sposób jej obrót Tarcza 45 albo jest sfctywtno polaczona z walkiem stempluja¬ cym 5, lub tez rozrzadza sprzeglem, cem do napedu tego wallka; przez zatrzy¬ manie tarczy 45 walek stemplujacy zosta¬ je zatem zahamowany lub tez wylaczony.Wat 6 moze byc obracany w kierunku obrotu wskazówki zegara zapomoca korbki recznej, nie przedstawionej na rysunku i osadzonej na jedrnym z konców tego walu.Tarcza zapadkowa, nie uwidoczniona na rysunku, zapobiega obracaniu walu 6 w 'kierunku odwrotnym. Podczas obracania walu 6 ksiuk 18 podnosi ramiona 17 oslo¬ ny 12, tak ze zostaje ona odchylona ku krazkom 16 z czcionkami, a wówczas usta¬ wione w polozeniu do drukowania czcionki tych krazków odbijaja sie na pasmie papie¬ ru 26 narzadu odryglowywajacego. Nastep¬ nie ksiuk 46, umocowany na wale 6, prze¬ stawia podczas obrotu tego walu dzwignie 47, umocowana na wale 7, w kierunku obrotu wskazówki zegara z polozenia, za¬ znaczonego linja przerywana, w polozenie, zaznaczone lin ja ciagla. Wskutek tego pod dzialaniem (sprezyny 36 zostaja pochylone w kierunku dbrotu wskazówki zegara dzwignie 35 i 37, osadzone na wale 7.Dzwignia 37 jest polaczona zapomoca spre¬ zyny 48 z ramieniem 39a zapadki 39 i na¬ preza te sprezyne, która wobec tego usilu¬ je obrócic zapadke 39 równiez w kierunku obrotu wskazówki zegara. Poniewaz jed¬ nak podczas opisanego poprzednio obraca¬ nia zapadki 39 w kierunku, odwrotnym do obrotu wskazówki zegara, dzwignia 49 na¬ stawia sie pod dzialaniem sprezyny 50 wy¬ stepem swym 49a przed ramieniem 396 za¬ padki 39, wiec ta ostatnia nie moze byc w tym czaisie odciagnieta przez sprezyne.W ten sposób równoczesnie z odbiciem stanu mechanizmu licznikowego rozpoczy¬ na sie odryglowywanie automatu, które nie jest jednak ztupeltne, poniewaz wystep 49a dzwigjni 49 przeszkadza dzwigni 39 do powrotu w polozenie poczatkowe. Wsku¬ tek tego zapadka 43, sprzezona z zapadka 39, pozostaje nadal w zetknieciu z tarcza 45. Odryglowywanie zostaje zakonczone przez obrócenie ksiuka 63 zanika 55 zapo¬ moca klucza narzadu odryglowywajacego 14. Klucz opisany jest ponizej.W celu udaremnienia zabiegów, prze¬ ciwdzialajacych zaryglowywaniu automatu we wlasciwym czasie, automat jest wypo¬ sazony w dodatkowe urzadzenie. Po wy¬ konaniu jednego calkowitego obrotu walu 6 umocowany na nim ksiuk 51 zahacza o koniec zapadki 52, osadzonej na wale 7 wahliwie i dociskanej zapomoca sprezyny 53 do trzpienka oporowego 54 dzwigni 35.Gdyby poslugujacy sie automatem zechcial w chwili, gdy mechanizm licznikowy wyka¬ zuje koniec okresu dzialania, unierucho¬ mic zapadke 39 i polaczone z nia narzady zatrzymowe przez usilowanie obracania korbka walu 6 w 'kierunku obrotu wska- zówpri zegara i w ten sposób zapobiec za¬ ryglowaniu automatu we wlasciwej chwili, to temu zapobiega zapadka 52. Zapadka 39 mianowicie miesci sie luzno w wykroju 40 tarczy 41, wobec czego przy obradaniu wa¬ lu 6 w prawo zapadka 52 naklada sie prze- dewtszyistkiem tna ksiuk 51, poczem dopiero wystep zapadki 39 styka sie ze scianka wykroju 40. Poniewaz jednak zapadka 52 jest sprzezona z dzwignia 35 tylko zapo¬ moca sprezyny 53, to dzwignia ta moze obracac sie wbrew wzmiankowanemu naci¬ skowi na korbke, a wraz z nia i wal 7 z ma- stawionemi przezen narzadami zatrzytmo- wemii, wskutek czego uskutecznia sie zary¬ glowanie automatu.Az do ukonczenia wszystkich czynno¬ sci, poprzedzajacych odryglowanie auto¬ matu, zamek 55 pozostaje zaryglowany za¬ pomoca zapadek 64, 59, wspóldzialajacych z ksiukiem zatrzymowym 62, co zapobiega przedwczesnemu i bezskutecznemu urucho¬ mianiu zamka, którego obroty, jak to nizejbedzie opisane, sa rejestrowane i podlega¬ ja oplacie. Podczas ryglowania urzadzenia stemplu!jacego, przy obrocie walu 7 w le¬ wo, czynna jest równiez dzwignia 65.Dzwignia ta odchyla zapomoca trzpienka 65a zapadke 64 w kierunku! przeciwnym do obrotu wskazówki zegara, przeciwdzia¬ lajac sprezynie 66; w ten sposób zapadka 64 styka sie z ksiukiem zatrzymowym 62 zamka 55. Zapadka 59, która poprzednio stykala sie z ksiukiem 62, zostaje podczas ryglowania urzadzenia stemplujacego pod¬ niesiona wbrew dzialaniu sprezyny 58, co nastepuje wtskuftek tego, ze dzwignia 49, 56, której trzpieniek 60 wspóldziala z za¬ padka 59, odchyla sie pod dzialaniem spre¬ zyny 50 w kierunku, zgodnym z obrotem wskazówki zegara. Odchylenie dzwigni 49, 56 jest umozliwione przez to, ze koniec 39b zapadki 39 zapada za wystep 49a dzwigni «• ' i . !¦¦ I i: i Nastepujacy za zaryglowaniem urza¬ dzenia stemplujacego obrót walu 7 w kie¬ runku, zgodnym, z obrotem Wskazówki ze¬ gara, powoduje odchylenie dzwigni 65 w tym samym kierunku; w ten sposób zapad¬ ka 64 odchylona zostaje od ksiuka 62. Po obrocie walu 6 wzglednie 7 w prawo za¬ mek moze byc uruchomiony. Przy obraca¬ niu wafflca 61 zamka w kierunku obrotu Wskazówki zegara, osadzony na nim ksiuk 63 odchyla dzwignie 56, 49, tak ze wystep 49a zwalnia ramie 39b zapadki; wskutek tego zapadka 39 pod dzialaniem sprezyny 48 moze odchylic sie w kierunku obrotu wskazówki zegara i wsunac sie w wykrój 40 tarczy 41. Drazek kierowniczy 42 przesurwa sie przytem (ku dolowi i wystuWa zapadke 43 z wykroju 44 tarczy 45. Przy odchyla¬ niu sie dzwigni 56 zapadka 59 zostaje zwol¬ niona ponownie tak, ze pod dzialaniem sprezyny 58 zostaje pociagnieta ku dolowi i ustawia sie na drodze ksiuka 62 walka 61 zamka. Watek ten zostaje w ten sposób za¬ bezpieczony przed dalszetm obracaniem sie az do nastepnego zaryglowania. Uru¬ chomienia zamka 55 automatu uskutecznia sie zapomoca zamka 55', umieszczonego w narzadzie odryglowywajacym 14. Zamek 55' zostaje nastawiony zapomoca klucza 67 (fig. 8) na wykonanie pewnej licaby za¬ mkniec. Klucz znajduje sie w urzedzie pocztowym wzglednie w innych urzedach, kontrolujacych automat.W oslonie 68 jest osadzony obrotowo trzon 69 klucza 67. Obracanie tego trzonu jest niemozliwe do chwili, w której prze¬ suwna osiowo tulejka 72, umieszczona w tulejce 71, umocowanej sztywno na oslo¬ nie 68, zostanie odsunieta przez tulejke 70 (fig. 4) zamka 55* wlbrew dzialaniu sprezy¬ ny 73. Wl&kutek tego czop 74, zamocowany w tulejce 72, wysuwa sie ze zlobka trzonu klucza, tak ze ten ostatni moze byc obra¬ cany. Obroty trzonu klucza sa przenoszone zapomoca kólek zebatych 75 na mecha¬ nizm licznikowy,76. Trzon69 jest zabez¬ pieczony zapomoca nieprzedstawionego na rysunku urzadzenia przed obracaniem go w kierunku odwrotnym. Równiez obracanie tulejki 71 wraz z cala oslona 68 na tulejce 70, skoro kluciz 67 zostanie wprowadzony do zamka 55' klienta, jest uniemozliwione przez nieprzedstawione na rysunku wy¬ stepy.Po nasunieciu tulejki 71 na tulejke 70 zarnika klienta polaczony z tulejka 70 wal 77 zamka obraca sie przy obracaniu trzonu 69. Wal 77 obraca za kazdym swym obro¬ tem kólko zebate 79 o jeden -zab zapomoca zeba 78. Zapadka 80, znajdujaca sie pod dzialaniem sprezyny 81, zabezpiecza przy¬ tem kólko zebate 79 przed dalszem obra¬ caniem sie. Na wale 82 kólka zebatego 79 jest osadzona na stale tarcza liczbowa 83 (fig. 7), zaopatrzona w danym przypadku w szereg cyfr od 0 do 9.Dopóki klucza nie obraca sie widoczna jest w okienku 84 oslony zamka Cyfra 0.Pozostale cyfry ukazuja sie odpowiednio do liczby uskutecznionych obrotów klucza ('zamykan). Po dziewieciu obrotach walu - 5 -77 zamka wystep 85 uderza o oporek 86, tak ze nastepne zamkniecie jest uniemozli¬ wione. W tern polozeniu trzpieniek 87 (fig. 6), umocowany na kólku zebatern 79, znaj¬ duje isie w obrebie zasiegu ksktika 88, umo¬ cowanego na wale 71 zamka, wskutek cze¬ go wal ten po wykonaniu obrotu, powodu¬ jacego dziewiate zamkniecie, jest zaryglo¬ wany i nie moze wykonywac dalszego na¬ wet czesciowego obrotu. W ozinaczonem zatem polozeniu zamek klienta 55* zostal zapomoca klucza 67 wladz kontrolujacych uprzednio otwarty na 9 zamkniec. Zamknie¬ cia te moga byc cofniete zapomoca klucza 89 klienta. Zamek klienta 55' wprawia w ruch, przy poslugiwaniu sie nim, wzmian¬ kowany powyzej zamek 55 automatu. Przy kazdym obrocie klucza 89 klienta znajdu¬ jacy sie na kluczu ksiuk 90 obraca kólko zebate 79 o jeden zab wtyl. Skoro tylko kólko zebate 79 & wraz z niem i tarcza liczbowa 83 zostaoia przez obracanie zamka ustawione w polozenie zerowe, to ksiuk 85 (fig. 7) ustawia sie przed ksiukiem 91, u- mieszczonytm na kluczu klienta; w ten spo¬ sób zostaje uniemozliwione dalsze obraca¬ nie klucza klienta. Zamkniecia, dokonane zapomoca klucza klienta, sa rejestrowane za posrednictwem licznika obrotów 92. Na klttóu 89 klienta zaklinowane jest kólko zebate 93, które przy kazdym obrocie tego klucza obraca kólko zebate 94, luzno osa¬ dzone na waile 82, oraz kólko 95, osadzone na stale na walku 25 do papieru.Walki 24 i 25 wraz z pasmem papiero- wem 26 sa zamkniete w oslonie 23, która jest nasuwana od strony lewej na narzad odn-yglowywajacy 14 (fig. 4) i zabezpiecza¬ na zapomoca plomby 97 lacznie z przy¬ krywka 96, zakrywajaca otwór na klucz 68 Wladz kontrolujacych. Drut zamykajacy przechodzi przez otwory oslony 23 i przy¬ krywki 96. W ten sposób zarówno otwór na klufcz jak i pasma papierowe sa dostep¬ ne jedynie wladzom kontrolujacym po zer¬ waniu plomby. PL