Jezeli ciala, wykonane z mas plastycz¬ nych, a zwlaszcza ceramicznych, maja sie nie paczyc lub pekac przy wypalaniu lub suszeniu, to masa tych cial musi byc jedno¬ stajna, a poza tern w masie tej nie powin¬ no byc rozbieznych naprezen. Azeby to o- siagnac, skreca sie mase ceramiczna, która ma byc przerabiana zapomoca toczenia, w w kopiec przed wlasciwem ksztaltowaniem.Ujednostajnianie masy oraz wyrównywanie naprezen przy wygniataniu lub tloczeniu wiekszych cial ceramicznych sprawiaja szczególne trudnosci, poniewaz przebieg tlo¬ czenia znów niweczy poprzednie ujedno¬ stajnienie lub osiagniete poprzednio wy¬ równanie naprezen. Polega to na tern, ze masa podczas tloczenia przesuwa sie w promieniowym kierunku od srodka matry¬ cy, a wskutek tego w róznych jej miejscach jest niejednakowa. Nie wystarcza równiez wirowanie matrycy i tloka wzgledem sie¬ bie, poniewaz wskutek tego takze nie osia¬ ga sie przegniecenia masy w dostatecznym stopniu. Szczególnie trudne jest wytlacza¬ nie cial o silnie profilowanej powierzchni, poniewaz zlobki i wzniesienia wymagaja naruszenia jednostajnosci.Wedlug wynalazku niniejszego mase podczas samego przebiegu tloczenia podda¬ je sie dzialaniu podobnemu do tego, jakieodbyta sie przy skrecaniu masy w kopczyk dla cial toczonych, ^ejdljtó wiec powyzsze¬ go ma&f'podczas ksizValt6^ania zostaje za- ' pomoca narzadu tloczacego ugniatana, a przez to ujednostajniana i oswobodzana od szkodliwych naprezen.W tym celu tlok or&z matryca, które podczas przebiegu tloczenia wykonywuja wzgledem siebie ruchy obrotowe, jednocze¬ snie albo tez tylko jedna z tych czesci, sa zaopatrzone w jedno- lub kilkozwojowe spirale. Te spirale ugniataja mase podczas przebiegu tloczenia i zmuszaja ja do prze¬ suwania sie po drogach spiralnych zamiast promieniowych. Wskjitek tego nastepuje u- jednostajnienie masy oraz wyrównanie w niej naprezen.Najlepiej jest, gdy profil tych spirali ugniatajacych zweza sie i splaszcza ku stronie wejsciowej, to jest ku tym miej¬ scom, któremi spirale te podczas ruchu ob¬ rotowego wchodza w mase; wtedy spirale te nie uderzaja gwaltownie w mase, lecz la¬ godnie wciskaja sie w nia. Wskutek tego masa nie jest gwaltownie przeksztalcana, lecz stopniowo przesuwana w pozadanym kierunku.Rysunek przedstawia trzy przyklady wykonania przyrzadów do ksztaltowania, w których, w mysl wynalazku, na tloku wy¬ konane sa spirale. W przedstawionych na rysunku tlokach spiralne wysteipy gniotace leza w plaszczyznie; mozna je jednakze wykonac na tlokach lub matrycach, których ksztalty podstawowe sa wygiete, ukosne, pionowe lub tez zlozone z powyzej poda¬ nych zarysów. Fig. 1, 4 i 7 przedstawiaja widok zdolu na przyrzad, fig. 2, 5 i 8 — przekroje tych przyrzadów, a fig. 3, 6 i 9— matryce z uksztaltowanemi cialami cera- micznemi.Tlok a wkreca sie spiralami b w mase c. Matryca jest oznaczona litera f.Fig. 1 i 2 przedstawiaja przyrzad, za¬ opatrzony w spiralne profile pierscieniowe, który obraca sie w kierunku strzalki e i spi¬ ralnie przesuwa mase od wewnatrz naze- wnatrz wzdluz lin-ji d. Przed formowaniem matryce / nalezy odpowiednio wypelnic masa c.W przyrzadach formierskich wedlug fig. 4, 5 i 6 spirale ugniatajace sa tak u- ksztaltowane, ze przesuw masy odbywa sie w kierunku strzalki d od zewnatrz ku srod¬ kowi, przyczem przyrzad obraca sie w kierunku strzalki e. Matryce / nalezy znów zapelnic masa, przyteiri matryca ta moze byc tak wykonana, iz krawedzie jej wysta¬ ja ponad ksztaltowany przedmiot c. W ce¬ lu odprowadzania nadmiaru masy, w srod¬ ku przyrzadu formierskiego a jest wywier¬ cony kanal g, przez który masa uchodzi w kierunku strzalki h. Ugniatajaca spirala 6, znajdujaca sie najblizej srodka przyrzadu, jest doprowadzona do srodka otworu g.Przy innych ksztaltach cial tloczacych, niz przedstawione na rysunku, dobrze jest wykonac kilka otworów g do odprowadza¬ nia nadmiaru masy. Otwory te moga byc umieszczone posrodku lub mimosrodowo i moga byc wykonane zarówno na tloku, jak i w matrycy albo tez jednoczesnie w oby¬ dwóch tych czesciach.Wedlug fig. 7, 8 i 9, które przedstawia¬ ja przyrzad o dwuzwojowej spirali 6, do¬ prowadzanie masy odbywa sie przez srod¬ kowy otwór g w tloku w kierunku strzalki h, przyczem spirale b podczas obracania przyrzadu a w kierunku e przesuwaja ma¬ se od wewnatrz nazewnatrz w kierunku d.Matrycy / wedlug fig. 9 nie potrzeba przy- tem wypelniac masa. Przy tern wykonaniu spirale gniotace przechodza posrodku w mostek i, który przecina srodkowy otwór w celu otrzymania gladkiej powierzchni na przedmiocie wyrabianym c. Co dotyczy liczby i rozmieszczenia otworów w tloku i matrycy, to wazne jest równiez to, co po¬ wiedziano w poprzednim ustepie.Doprowadzanie lub odprowadzanie ma¬ sy przez otwory w tloku lub matrycy zapo¬ biega powstawaniu w masie cisnien, które — 2 —przeciwdzialaja przerabianiu masy w mysl wynalazku. Dlatego tez otwory te specjal¬ nie w tlokach i matrycach ze spiralami ugniatajacemi maja szczególne znaczenie.Gdy przedmioty wytlaczane maja otrzy¬ mac powierzchnie profilowana, to spirale ugniatajace musza byc uksztaltowane od¬ powiednio do wzniesien i zaglebien po¬ wierzchni. PL