Przedmiotem wynalazku jest cienkoscienna panew lozyskowa, wytwarzana przez tloczenie, zwlaszcza do osadzania czopów w przegubach Cardana, zlozona z cylindrycznego odcinka tulejo- wego oraz z zamykajacego go z jednej strony odcinka dennego, przy czym pomiedzy powierzchnia plaszczowa odcinka tulejowego a powierzchnia zewnetrzna odcinka dennego uformowana jest kra¬ wedz obwodowa, zwlaszcza o malym promieniu przekroju poprzecznego* Znana panew lozyskowa wy¬ mienionego rodzaju zawiera w srodku odcinka dennego, osiowo wchodzace do wewnatrz wytocze¬ nie, które jest poszerzone promieniowo na zewnatrz, w celu uformowania ostrej krawedzi obwo¬ dowej pomiedzy powierzchnia plaszczowa odcinka tulejowego a powierzchnia zewnetrzna odcinka otworowego /opis RFN nr 1 575 502/. Poniewaz scianka tej znanej panwi lozyskowej posiada w calym swym obszarze jednakowa grubosc 1 jest wykonana w sasiedztwie krawedzi jako zalamana, przeto jest ona wygieta i speczona tak, iz powstaja szkodliwe wybrzuszenia, a przy roztlacza¬ niu i ciagnieniu panwi lozyskowej material plynie nierównomiernie.Przede wszystkim w sasiedztwie krawedzi obwodowej material ulega przy ciagnieniu i roz¬ tlaczaniu panwi lozyskowej nierównomiernemu zageszczeniu, tak, iz powstaja tam zarysowania, które w przypadku zastosowania znanej panwi lozyskowej w przegubach Cardana moga wywolywac podczas eksploatacji szkodliwe pekniecia zmeczeniowe* Trwalosc znanej panwi lozyskowej pozo¬ stawia zatem wiele do zyczenia. Celem wynalazku jest opracowanie panwi lozyskowej wymienio¬ nego rodzaju, która odznaczac sie bedzie duza wytrzymaloscia zmeczeniowa pomimo posiadania krawedzi obwodowej oraz bedzie latwa i korzystna pod wzgledem ekonomicznym w wytwarzaniu.Zgodnie z wynalazkiem cel ten zostal osiagniety dzieki temu, ze scianka odcinka dennego jest w poblizu obwodowej krawedzi ciensza niz w pozostalym jego obszarze, przez wytloczone osiowo na zewnetrznej wzglednie wewnetrznej powierzchni odcinka dennego, ograniczone promieniowo, wglebienie.Powierzchnia wewnetrzna odcinka dennego posiada w miejscu przejscia w powierzchnie otwo¬ rowa odcinka tulejowego zaokraglenie wewnetrzne o promieniu R, któiy to promien zaokraglenia jest wiekszy od promienia zaokraglenia w krawedzi obwodowej. Przejscie powierzchni wewnetrz-2 135 367 nej odcinka dennego w powierzchnie wewnetrzna odcinka tulejowego jest utworzone przez pochy¬ la powierzchnie pierscieniowa* Powierzchnia wewnetrzna, lezaca osiowo naprzeciw wglebienia lub powierzchnia zewnetrzna odcinka dennego ma postac rowka pierscieniowego albo stopnia pierscieniowego. lOzieki wynalazkowi osiaga sie to, ze panew lozyskowa mozna wytwarzac za po¬ moca jednego atemp.la tlocznego, przylegajacego w otworze i do powierzchni wewnetrznej pan- wi lozyskowej• Ograniczone do wewnatrz wglebienie, wytloczone w powierzchni zewnetrznej lub wewnetrznej odcinka dennego, wykonuje sie osiowo za pomoca odpowiednio uformowanego przeciw- stempla lub stempla tloczonego, przy czym niezbedne sa stosunkowo male cisnienia tloczenia, a scianka panwi lozyskowej zostaje uformowana na obwodzie równomiernie, bez wybrzuszenia* Poniewaz wedlug dalszej cechy wynalazku promien przekroju poprzecznego zaokraglenia we¬ wnetrznego jest wiekszy od promienia przekroju poprzecznego krawedzi obwodowej, material wglebienia, wyparty promieniowo na zewnatrz za pomoca przeciwstempla lub stempla ciagowego, jest kierowany równomiernie i stopniowo w kierunku odcinka tulejowego oraz jest pocieniany.Mozna to osiagnac wedlug nastepnej cechy wynalazku równiez w ten sposób, ze przejscie od powierzchni wewnetrznej odcinka dennego do powierzchni otworowej odcinka tulejowego jest uksztaltowane jako skosna powierzchnia pierscieniowa. Wytwarzajacy te skosna powierzchnie pierscieniowa równiez skosny odcinek stempla ciagowego przyczynia sie do tego, ze wyparty material jest przemieszczany do wybrania w przeciwstemplu wytwarzajacego krawedz obwodowa, W ten sposób mozna wytwarzac panew lozyskowa bez szkodliwego wybrzuszenia lub speczania scianki w ramach ekonomicznego procesu ciagnienia. Tekstura materialu w sasiedztwie krawe¬ dzi jest zageszczana równomiernie, tak, iz otrzymuje sie korzystna duza wytrisymalosc zme¬ czeniowa panwi lozyskowej, która ma duza trwalosc w przypadku ulozyskowan znacznie obciazo¬ nych czopów przegubów Cardana., Ta wytrzymalosc zmeczeniowa wzrasta jeszcze dodatkowo, po¬ niewaz przy przenoszeniu sil osiowych wglebienie w poblizu krawedzi obwodowej dziala jako wglebienie odciazajaca, które ogranicza szkodliwe koncentracje naprezen w sasiedztwie kra¬ wedzi obwodowej panwi lozyskowej.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w dwóch przykladach na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia panew lozyskowa w matrycy tlocznej w przekroju podluznym, fig. 2 - panew lozyskowa z fig. 1 w stanie zamontowanym, w przekroju wzdluznym, fig. 3 - zmodyfikowana pa¬ new lozyskowa w stanie zamontowanym w przekroju wzdluznym, fig. 4 - inna zmodyfikowana pa¬ new lozyskowa w matrycy tlocznej, w przekroju wzdluznym, a fig. 5 - jeszcze inna zmodyfi¬ kowana panew lozyskowa w stanie zamontowanym w przekroju wzdluznym. Na fig. 1 liczba 1 oz¬ naczona jest cienkoscienna panew lozyskowa, która jest osadzona w otworze matrycy 2 i jest wytwarzana za pomoca stempla tlocznego 3 oraz przeciwstempla 4 w znanym procesie ciagnie¬ nia z materialu tasmowego, np. z glebokotlocznej tasmy stalowej. Panew lozyskowa 1 sklada sie z walcowego odcinka tulejowego 5 oraz z zamykajacego go z jednej strony odcinka den¬ nego 6. Pomiedzy powierzchnia plaszczowa odcinka tulejowego 5 a powierzchnia zewnetrzna od¬ cinka dennego 6 uformowana jest krawedz obwodowa 7 o malym promieniu r przekroju poprzecz¬ nego. Powierzchnia wewnetrzna 8 odcinka dennego 6 jest uksztaltowana jako powierzchnia pla¬ ska. Przy przejsciu tej powierzchni wewnetrznej 8 w walcowa powierzchnie otworowa odcinka tulejowego 5 znajduje sie zaokraglenie wewnetrzne o promieniu R przekroju poprzecznego.Promien R przekroju poprzecznego tego zaokraglenia zewnetrznego jest znacznie wiekszy od promienia r przekroju poprzecznego krawedzi obwodowej 7.W poblizu krawedzi obwodowej 7 znajduje sie w danym przypadku rowek pierscieniowy, ma¬ jacy postac ograniczonego do wewnatrz, osiowo wgniecionego wglebienia 9 na powierzchni ze¬ wnetrznej odcinka dennego 6« To wglebienie 9 jest wgniatane i formowane - jak to jest wi¬ doczne na fig. 1 - za pomoca kolistego wystepu 10 przeciwstempla 4 w matrycy 2 osiowo w po¬ wierzchni zewnetrznej odcinka dennego 6. Przy tym formowaniu material odcinka dennego zos¬ taje wyparty promieniowo na zewnatrz w kierunku krawedzi obwodowej 7, o malym promieniu r przekroju poprzecznego* Jednoczesnie za pomoca tego wystepu 10 material jest dociskany do odcinka krawedziowego 11 stempla tlocznego 3t ^ak, iz w panwi lozyskowej 1 powstaje dcklad-135 367 3 ne wymiarowe zaokraglenie wewnetrzne o promieniu R przekroju poprzecznego* Material ulega przy tym równomiernemu zageszczeniu w sasiedztwie krawedzi obwodowej 7» Uwidoczniona na fig. 1 panew lozyskowa 1 jest przedstawiona na fig. 2 w stanie zamontowanym, tj. jest ona osa¬ dzona w danym przypadku w otworze widelek 12 przegubu Cardana /nie uwidoczriionego aa rysun¬ ku/. W ten sposób panew lozyskowa sluzy do osadzenia czopu 13 /uwidocznionego na fig. 2 li¬ nia kreekowo-punktowa/ przegubu Cardana. Jest ona przytrzymywana osiowo w otworze widelek 12 od strony swego odcinka dennego 6 za pomoca pierscienia rozpreznego 14. pierscien rozpre¬ zny 14 jest osadzony w rowku pierscieniowym w otworze widelek 12.Pomiedzy walcowa powierzchnia otworowa odcinka tulejowego 3 a czopem 13 osadzone sa waleczkowe elementy toczne 15 które lozyskuja czop 13 w panwi lozyskowej 1. Elementy tocz¬ ne 13 sa prowadzone osiowo w panwi lozyskowej 1 za posrednictwem tarczy oporowej 16. Z fig. 2 wynika, ze krawedz obwodowa 7 ma maly promien r przekroju poprzecznego, tak, iz panew lo¬ zyskowa 1 styka sie z pierscieniem rozpreznym 14 wzdluz obwodu pomiedzy krawedzia 7 a wgle¬ bieniem 9t a zatem w bezposrednim sasiedztwie otworu widelek 12. Przenoszenie wystepuja¬ cych w przegubach Cardana sil osiowych odbywa sie od panwi lozyskowej poprzez pierscien roz¬ prezny 14 na widelki 12. Pierscien rozprezny 14 podlega wówczas w zasadzie obciazeniu sci¬ najacemu, a nie obciazeniu zginajacemu, tak, iz panew lozyskowa jest przytrzymywana przez pierscien rozprezny 14 mocno i niepodatnie. Material panwi lozyskowej 1 ma przy tym w sa¬ siedztwie krawedzi obwodowej 7 równomiernie zageszczona teksture, tak, iz uzyskuje sie du¬ za wytrzymalosc zmeczeniowa panwi lozyskowej 1. Na fig. 3 uwidoczniona jest zmodyfikowana panew lozyskowa 17» która jest równiez osadzona w otworze widelek 12 przegubu Cardana /nie uwidocznionego/. Panew lozyskowa 17 jest skonstruowana podobnie jak panew lozyskowa 1, przedstawiona na fig. 112. Jest ona przytrzymywana osiowo w otworze widelek 12 za pomo¬ ca pierscienia rozpreznego 14. Po powierzchni wewnetrznej odcinka tulejowego 3 tocza sie waleczkowe elementy toczne 15» które tu sa prowadzone bezposrednio na powierzchni wewnetrz¬ nej 6 odcinka dennego 6, majacej postac powierzchni plaskiej.W zmodyfikowanej panwi lozyskowej 17 ograniczone promieniowo do wewnatrz wglebienie w powierzchni zewnetrznej jej odcinka dennego jest utworzone przez pierscieniowy stopien 18.Dzieki temu stopniowi 18 material w sasiedztwie przejscia od odcinka dennego 6 do odcinka tulejowego 3 jaat formowany z duza dokladnoscia wymiarowa i równomiernie zageszczany.Przeciwstempel 19 /uwidoczniony na fig# 3 linia kreskowo-punktowa/, formujacy powierzchnie zewnetrzna odoinka dennego 6, wygniata stopien 18 osiowo w powierzchni zewnetrznej odcin¬ ka dennego 6. W poblizu krawedzi obwodowej 7 powstaje stopien pierscieniowy 18 o dokladnym wymiarowo przekroju poprzecznym, poniewaz material jest wypierany w kierunku krawedzi ob¬ wodowej 79 * oelu uzyskania stosunkowo malego promienia r przekroju poprzecznego. Jedno¬ czesnie pomiedzy powierzchnia wewnetrzna 8 odcinka dennego 6 a walcowa powierzohnia wewne¬ trzna odoinka tulejowego 3 powstaje zaokraglenie wewnetrzne, które ma promien R przekroju poprzecznego, wiekszy od promienia przekroju poprzecznego krawedzi obwodowej 7* Fig. 4 przedstawia dalszy przyklad rozwiazania, mianowicie panew lozyskowa 20, która jest osadzo¬ na w matrycy 2 i podlega tloczeniu glebokiemu z tasmy stalowej za pomoca stempla ciagowe¬ go 3 i przeciwstempla 4. Panew lozyskowa 20 sklada sie znowu z walcowego odcinka tulejowe¬ go 3 oraz z zamykajacego go z jednej strony odcinka dennego 6. Pomiedzy powierzchnia plasz¬ czowa odcinka tulejowego 3 a powierzchnia zewnetrzna 21 odcinka dennego 6 uformowana jest krawedz obwodowa 7 o malym promieniu r przekroju poprzecznego.W poblizu krawedzi obwodowej 7 jest w danym przypadku wytloczony osiowo w powierzchni wewnetrznej odcinka dennego 6 rowek pierscieniowy 22 jako wglebienie, ograniczone promienio¬ wo od wewnatrz. Ten rowek 22 jest formowany za pomoca wystepu kolistego 23 na powierzchni czolowej stempla ciagowego 3» tak iz material odcinka dennego jest wypierany promieniowo na zewnatrz w kierunku krawedzi obwodowej 7 i tworzy maly promien r przekroju poprzecznego.Jednoczesnie stempel tloczacy 3 formuje dokladne wymiarowo zaokraglenie wewnetrzne o wiek¬ szym promieniu R. Dzieki wiekszemu promieniowi R material, wyparty promieniowo na zewnatrz,4 155 567 jest kierowany stopniowo ku odcinkowi tulejowemu 5» tak, ii podczas tloczenia nie powstaja zadne szkodliwe" pekniecia powierzchniowe. Powierzchnia zewnetrzna 21 odcinka dennego 6, która lezy osiowo naprzeciw powierzchni wewnetrznej odcinka dennego 6ff zaopatrzonej w rowek 22, ma postac powierzchni plaskiej, tak, iz podczas ciagnienia panwi lozyskowej 20 nie dzia¬ laja zadne nierównomierne sily speczniajace lub sciskajace, które moglyby panew lozyskowa wypaczyc lub przeciazyc lokalnie.Fig, 5 przedstawia inna zmodyfikowana panew lozyskowa 23 zamontowana, w przekroju po¬ dluznym, która jest skonstruowana podobnie jak panew lozyskowa przedstawiona na fig. 2. Na powierzchni zewnetrznej swego odcinka dennego 6 ma ona wglebienie rowkowe 9, które lezy osiowo naprzeciw plaskiej powierzchni wewnetrznej 8 odcinka dennego 6. Powierzchnia wewne¬ trzna 8 jest zaopatrzona równiez w przechodzace w powierzchnie otworowa odcinka tulejowego 5 zaokraglenie wewnetrzne o promieniu R przekroju poprzecznego, który jest wiekszy od pro¬ mienia r przekroju poprzecznego krawedzi obwodowej ?• ** kazdym razie odcinek tulejowy 5 za¬ wiera tu w swym otworze stopien 24, tak, iz grubosc jego scianki jest zwiekszona w poblizu krawedzi obwodowej 7, w celu przejmowania duzych sil* Na tej wzmocnionej sciance odcinka tulejowego 5 jest osadzona tarcza oporowa 16, na której waleczkowe elementy toczne opiera¬ ja sie swa powierzchnia boczna i aa w ten sposób prowadzone osiowo* Czop 15 /uwidoczniony na fig. 5 linia kreskowo-punktowa/ przegubu Cardana /nie uwidocznionego/ jest ulozyskowany w otworze widelek 12 przegubu Cardana za posrednictwem elementów tocznych 15 i panwi lo¬ zyskowej 23. Panew lozyskowa 23 jest przytrzymywana osiowo w otworze widelek 12 od strony swego odcinka dennego 6 za pomoca pierscienia rozpreznego 14.Zamiast zaokraglenia wewnetrznego o promieniu R przekroju poprzecznego, wystepujacego w podanych przykladach wykonania, mozna równiez przewidziec pochyla powierzchnie pierscie¬ niowa, przy czym nachylenie wytwarzajacego te powierzchnie odcinka stempla ciagowego jest tak dobrane, iz wspomaga ono wypieranie materialu do wybrania przeciwstempla 4, wytwarza¬ jacego krawedz obwodowa 7» Zamiast krawedzi obwodowej 7 o promieniu r mozna przewidziec równiez ostra krawedz obwodowa lub krawedz obwodowa, zalamana za pomoca pochylej powierz¬ chni pierscieniowej. Panew lozyskowa wedlug wynalazku ma te duza zalete, ze odznacza sie duza wytrzymaloscia zmeczeniowa i moze byc wytwarzana w sposób ekonomiczny.Zastrzezenia patentowe 1. Cienkoscienna panew lozyskowa, wytwarzana przez tloczenie, zwlaszcza do osadzania czopów w przegubach Cardana, zlozona z walcowego odcinka tulejowego oraz z zamykajacego go z jednej strony odcinka dennego, przy czym pomiedzy powierzchnia plaszczowa odcinka tule¬ jowego a powierzchnia zewnetrzna odcinka dennego uformowana jest krawedz obwodowa, zwlasz¬ cza o malym promieniu przekroju poprzecznego, znamienna tym, ze scianka od¬ cinka dennego /6/ jest w poblizu obwodowej krawedzi /7/ ciensza niz w pozostalym jego ob¬ szarze, przez wytloczone osiowo na zewnetrznej wzglednie wewnetrznej powierzchni odcinka dennego /6/, ograniczone promieniowo, wglebienie /99 18, 22/. 2. Panew lozyskowa wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze powierzchnia we¬ wnetrzna /8/ odcinka dennego /6/ posiada w miejscu przejscia w powierzchnie wewnetrzna od¬ cinka tulejowego /5/ zaokraglenie wewnetrzne o promieniu /R/t który to promien zaokragle¬ nia jest wiekszy od promienia zaokraglenia /r/ krawedzi obwodowej /?/• 3« Panew lozyskowa wedlug zastrz. 1,znamienna tym, ze przejscie powie¬ rzchni wewnetrznej /8/ odcinka dennego /6/ w powierzchnie wewnetrzna odcinka tulejowego /5/ jest utworzone przez pochyla powierzchnie pierscieniowa. 4. Panew lozyskowa wedlug zastrz. 3f znamienna tym, ze powierzchnia we¬ wnetrzna /8/, lezaca osiowo naprzeciw wglebienia /99 18, 22/, lub powierzchnia zewnetrzna /21/ odcinka dennego /6/ ma postac powierzchni plaskiej.135 367 5 5. Panew lozyskowa wedlug zastrz. 1t znamienna t y e, ze wglebienie /99 22/ ma postac rowka pierscieniowego. 6. Panew lozyskowa wedlug aastrz. 1f znamienna tymt ze wglebienie /18/ ma postac stopnia pierscieniowego.Fig. 1135 ?67 Fiq.2 Fig. 3135 ?67 Fig. U 6 21135 367 Fig 5 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl PL