Przedmiot niniejszego wynalazku sta¬ nowi sposób rozszerzania rur metalowych na calej dlugosci zapomoca walców uko¬ snych oraz walcarka sluzaca do tego celu.Dotychczas wyrabiano rury, mianowicie o wielkiej srednicy i cienkich scianach, zapo¬ moca walców ukosnych o stozkowych po¬ wierzchniach roboczych silnie nachylonych (fig. 1). Na stozkowy trzpien znajdujacy sie pomiedzy temi walcami dziala calko¬ wite cisnienie walców, jako tez sily prze¬ suwu. Trzpien nie moze jednak zmieniac swego polozenia poczatkowego pomiedzy walcami, gdyz kazde przesuniecie trzpienia wzgledem walców wplywa w wysokim stopniu na przebieg walcowania i na roz¬ miary produktu walcowania. Pierwszem wymaganiem wlasciwego przebiegu walco¬ wania jest zatem niezmiennosc polozenia trzpienia wzgledem powierzchni roboczych walców, gdyz to jedynie zapewnia równo¬ miernosc produktu walcowania. Przy umo¬ cowaniu trzpienia, który znajduje sie we¬ wnatrz rury, trzeba miec wzglad na sred¬ nice rozszerzanej, wzglednie juz rozszerzo¬ nej rury. Przestrzen bedaca do dyspozycji jest zatem ograniczona. W dzisiejszych czasach przymocowuje sie trzpien naogól do drazka, który w kazdym przypadku zmienia swa dlugosc mniej lub wiecej, za¬ leznie od dlugosci walcowanych rur i ci¬ snienia roboczego walców. Ogrzewanie sie dlugich drazków trzpieniowych w czasie walcowania powoduje zmiany ich dlugosci mimo wewnetrznego chlodzenia woda tak, ze trzpien przesuwa sie miedzy walcami.W telu zapobiezenia temu zjawisku stosu¬ je sie prcCyzyjnc urzadzenia do nastawia¬ nia trzpienia, umozliwiajace, przy staran¬ nej obserwacji przebiegu walcowania, po¬ prawianie polozenia trzpienia takze i w czasie walcowania.Sposób taki wymaga jednak nieco skomplikowanych urzadzen i wielkiej u- wagi przy walcowaniu.W mysl niniejszego wynalazku osiaga sie ten sam cel w sposób pewniejszy, prost¬ szy i tanszy przez zastosowanie ukosnych walców i walcowanie poczatkowo rur owal¬ nych, którym nastepnie dopiero nadaje sie dodatkowo przekrój okragly. Wymieniony sposób pracy wymaga zmiany kalibru wal¬ ców i odpowiedniej zmiany ksztaltu trzpie¬ nia, wskutek czego zmiany polozenia trzpie- niaf wynikajace z wydluzenia sie drazka trzpienia lub pewnego luzu w umocowaniu trzpienia (przy bardzo wielkiem cisnieniu roboczem walców), albo ogrzewania sie drazka w czasie walcowania, nie wplywaja zupelnie na produkt walcowania, a sama praca jest niezmiernie uproszczona i tern samem tansza. Przy opisanem walcowaniu niema odpadków, których przyczyna byla dotad niedosc staranna uwaga w czasie walcowania.Proponowano juz stosowanie w wal¬ cowniach kalibrujacych walców ukosnych o równoleglych powierzchniach roboczych (fig. 2). Sposób ten sluzyl jednak tylko do wyrównywania malych nieregularnosci scianek rury w tych miejscach, w których scianka ta miala grubosc wieksza od wy¬ maganej i miala byc sprowadzona do wla¬ sciwego rozmiaru. W tym przypadku za¬ chodzi miejscowe wydluzanie scianki rury, a tern samem w tern wlasnie miejscu nie¬ znaczne powiekszenie srednicy rury. Na scianke rury musi byc wywierany pewien nacisk pomiedzy walcami i trzpieniem, aby wogóle przesuwanie rury bylo mozliwe, przyczem cisnienie to musi dzialac takze w tych miejscach, w których rura ma rozmiar wlasciwy. Cisnienie to wywoluje bardzo male, lecz niepozadane powiekszenie sred¬ nicy rury, która musi sie, po wyjsciu z wal¬ carki kalibrujacej, przepuscic jeszcze raz przez walcarke wykonczajaca, aby osia¬ gnac równomierna srednice na calej dlugo¬ sci rury.Proponowano równiez przeprowadzanie walcowania wykonczajacego naprzemian na trzpieniach okraglych i owalnych, przy¬ czem tak przekrój trzpienia, jako tez kali¬ bru walca zmienia sie z okraglego na owal¬ ny, albo z owalnego na owalny, przestawio¬ ny wzgledem poprzedniego o 90°. Nato¬ miast w mysl niniejszego wynalazku cho¬ dzi o wydluzenie scianek rury na calej jej dlugosci i rozszerzenie rury pomiedzy trzpieniem i walcami.W mysl niniejszego wynalazku uzywa sie walców o równoleglych powierzchniach roboczych (w przeciwienstwie do uzywa¬ nych dotad walców o powierzchniach na¬ chylonych do siebie stozkowo) i trzpienia slabo stozkowego, albo tez uzywa sie trzpie¬ nia walcowego, podczas gdy powierzchnie robocze walców sa nieco stozkowe.Na fig. 3 przedstawiono kaliber, w któ¬ rym powierzchnie robocze a walców fr-sa równolegle do powierzchni obrabianej ru¬ ry tak, ze przestrzen pomiedzy walcami nie zmienia swej wielkosci. Trzpien c jest slabo stozkowy, przyczem jego cienszy ko¬ niec jest zwrócony w strone wejscia.Najlepsze rezultaty otrzymuje sie, gdy trzpien jest na koncu wylotowym tylko o tyle grubszy, o ile ma byc zmniejszona gru¬ bosc scianek rury. Dlugosc robocza zalezy od obwodu rozszerzonej rury i od szybko¬ sci obwodowej walców, to znaczy, ze ob¬ wód rury musi wzrastac w przyblizeniu w takim samym stosunku, jak i szybkosc ob¬ wodowa walców, aby nie zachodzilo prze¬ krecanie rury. Zamiast walców tarczowych mozna zastosowac ewentualnie tak zwane walce beczkowate.Niezmienna wielkosc przestrzeni za-Wartej pomiedzy walcami nie dopuszcza do powiekszenia srednicy rury w tern miejscu, wskutek czego rura d (fig. 4) przyjmuje ksztalt d* wybitnie owalny i zachowuje ten ksztalt az do chwili wyjscia poza po¬ wierzchnie robocze walców, W dotychczasowych przykladach trzpien c posiadal ksztalt slabo stozkowy, lecz moze on posiadac ksztalt równiez wal¬ cowy (fig- 5)f natomiast powierzchnie ro¬ bocze a walców moga byc nieco stozkowo nachylone wzgledem trzpienia. Stozkowa- tosc ta jest bardzo mala w porównaniu ze stozkowatoscia walców przedstawionych na fig. 1, przyczem pochylenie stozkowe na fig. 5 jest odwrotne, niz na fig. 1, to znaczy czesc wezsza x znajduje sie po stronie wy¬ chodzenia rury, a czesc szersza y po stro¬ nie wchodzenia rury.Poniewaz rura wychodzaca z walcarki rozszerzajacej ma ksztalt owalny, wiec mu¬ si byc wykonczona, aby otrzymala ksztalt walcowy wymagany w praktyce i w han¬ dlu. W tym celu mozna ja przeprowadzic po wyjsciu z walcarki rozszerzajacej, np. przez stozek, którego najwieksza srednica odpowiada najwiekszej srednicy owalnego przekroju rury, a najmniejsza srednica od¬ powiada srednicy rury wykonczonej. Wy¬ mieniony stozek moze byc wykonany w najrozmaitszy sposób, np. w ksztalcie nie¬ ruchomego lejka e (fig. 6 i 7), którego scia¬ na moze byc ewentualnie przerywana tak, ze pozostaje tylko kilka listw prowadni¬ czych q (fig. 8). Na koncu stozka, wzgled¬ nie lejka, tam gdzie rura jest juz okragla, mozna umiescic trzpien /, aby rura nie ule¬ gala splaszczeniu.Sciany lejka mozna równiez zastapic .walkami g (fig. 9 i 10), które moga byc o- :sadzone na swych osiach luzno, albo moga byc wprawiane w ruch za posrednictwem swych osi, albo wreszcie niektóre walki moga byc luzne, a inne napedzane. Walki te moga byc nastawiane i wymienne w za¬ leznosci od srednicy walcowanych rur. Ze¬ staw tych walków moze byc jeden, lub mo¬ ze ich byc wiecej.W przedstawionym przy¬ kladzie wykonania (fig. 9 i 10) zastosowa¬ no cztery walki rozmieszczane równomier¬ nie na obwodzie walcowanej rury. 0$ie walków moga byc wzgledem siebie prze¬ stawione (fig. 11 i 12), aby walki przesu¬ waly rure, przyccenei wewnatrz nury inoze byc umieszczony trzpien /.Zamiast stosowania srodków prowadni¬ czych zaokraglajacych rure od strony ze¬ wnetrznej mozna równiez zastosowac ta¬ kiez srodki prowadnicze od wewnairz rury lub srodki zaokraglajace rure, np. w posta¬ ci trzpienia / przedstawionego n 15, przyczem trzpien ten jest polaczony z trzpieniem c wate&rki Walpe b mQ$A byc iesz^e J^l&rpwase w ten sposób, ze posiadaja dodatkowa po¬ wierzchnie robocze m, dzialajace na te czesc rury, która znajduje sie na walcowej czesci /' trzpienia. PL