Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do bardzo dokladnego docierania elementów twar¬ dych, w szczególnosci o czolowej powierzchni wycinkowo-walcowej.Stan techniki. Znane jest urzadzenie do bardzo dokladnego docierania elementów twardych wedlug patentu polskiego Nr 111 232, sluzace do docierania elementów twardych o powierzchni wycinkowo-kulistej. Urzadzenie to jest utworzone nastepujaco. Obudowa tego urzadzenia jest wykonana w ksztalcie czteroscianu prostokatnego. Jest ona podparta w jednym koncu podpora i tworzy z podlozem kat czterdziestu pieciu stopni. W obudowie jest umieszczony silnik elektryczny, którego obroty sa regulowane za pomoca pokretla. W dolnej czesci obudowy jest osadzony obrotowo wal, prostopadle do plyty czolowej, umieszczony w dwóch lozyskach kulkowych. Na górnym koncu walu jest osadzona czasza scierna. Czasza scierna jest wprawiana w ruch obrotowy lacznie z walem za pomoca silnika elektrycznego poprzez przekladnie pasowa. W poblizu czaszy sciernej, na plycie czolowej, jest przytwierdzona konsola, w której jest osadzone przegubowo ramie. W czaszy sciernej jest umieszczony element nosny, a na tym elemencie jest osadzony obciaznik metalowy. Wewnetrzna powierzchnia czaszy sciernej jest pokryta warstwa szkla scier¬ nego. Element nosny ma ksztalt dwóch stozków scietych, polaczonych podstawami. W elemencie nosnym jest wykonany otwór wzdluz osi pionowej. W otworze tym, u nasady elementu nosnego, jest osadzone lozysko kulowe, którego ruch poosiowyjest ograniczony od góry kolnierzem. Otwór jest zasklepiony krazkiem, przytwierdzonym do podstawy elementu nosnego za pomoca wkretów.W dolnej, stozkowej powierzchni elementu nosnego sa wykonane wyzlobienia, w których sa osadzone elementy twarde poddane dokladnemu docieraniu. Elementy twarde sa mocowane za pomoca wkretów. Docierane powierzchnie elementów twardych tworza powierzchnie kulista o promieniu równym promieniowi czaszy sciernej, a scislej biorac promieniowi powierzchni kulistej, utworzonej przez szklo scierne. Obciaznik metalowy ma ksztalt kuli ograniczonej dwiema równo¬ leglymi plaszczyznami, przy czym promien tej kuli jest mniejszy od promienia wewnetrznego czaszy sciernej. W obciazniku, prostopadle do jego równoleglych plaszczyzn, jest wykonany poosiowo otwór. Wyloty otworu maja glebokie, stozkowe fazy, przy czym powierzchnia stozkowa dolnej fazy przylega do górnej powierzchni stozkowej elementu nosnego. W otworze obciaznika i elementu nosnego jest umieszczone ramie, którego walcowy koniec jest osadzony luzno wlozysku kulowym.2 130151 Znane urzadzenie, mimo niewatpliwych zalet, ma te wade, ze nie nadaje sie do docierania elementów twardych o czolowych powierzchniach wycinkowo-walcowych.Dotychczas elementy twarde o powierzchniach wycinkowo-walcowych sa docierane recznie, po uprzednim szlifowaniu tych powierzchni, co jest bardzo pracochlonne i wymaga duzych umiejetnosci manualnych pracowników zatrudnionych przy operacji dokladnego docierania.Istota wynalazku. Urzadzenie do bardzo dokladnego docierania elementów twardych, majace silnik elektryczny wprawiajacy w ruch wal glówny, który to wal jest osadzony odejmowalnie w lozyskach slizgowych i lozyskach kulowych, umieszczonych w obsadach przytwierdzonych do podstawy sztywnej za pomoca wkretów, oraz majace stojan usytuowany centrycznie wzgledem walu glównego, przytwierdzony do podstawy sztywnej równiez za pomoca wkretów, charkaktery- zuje sie nastepujacymi srodkami technicznymi. W stojanie jest umieszczona tuleja cylindryczna scierna. Na wale glównym jest osadzony beben nosno-osadczy, w którego otworach ksztaltowych sa umieszczone suwliwie elementy twarde, dociskane do powierzchni walcowej tulei cylindrycznej sciernej za pomoca elementów sprezystych, umieszczonych pomiedzy plytkami i regulowanych wkretami regulacyjnymi wkreconymi w plaskownik.Beben nosno-osadczy jest utworzony ze szczek i dwóch regulatorów ustawiania tych szczek, osadzonych na wale glównym i ustalonych lacznie z tymi szczekami za pomoca elementów kontrujacych, przy czym szczeki maja otwory ksztaltowe prostopadle do osi symetrii walu glównego.Plaskowniki sa osadzone w otworach ksztaltowych szczek od strony walu glównego.Beben nosno-osadczy stanowi walec, przeciety wzdluznie na czesci, przy czym czesci walca sa scisniete dwoma pierscieniami cylindrycznymi, ustalonymi za pomoca podkladek 1 nakretek.Wal glówny ma co najmniej jedno wzdluzne wyzlobienie ksztaltowe, w którym jest umie¬ szczony suwliwie co najmniej jeden element slizgowy polaczony z tuleja przystosowana do przeno¬ szenia ruchu obrotowego i posuwisto-zwrotnego na ten wal.Zaleta urzadzenia wedlug wynalazku jest to, ze realizuje ono calkowicie zmechanizowany proces docierania powierzchni wycinkowo-walcowych elementów twardych, oraz umozliwia uzy¬ skanie powtarzalnych parametrów tych powierzchni.Przyklad wykonania. Urzadzenie wedlug wynalazku jest przedstawione w przykladzie wyko¬ nania na rysunku, którego fig. 1 przedstawia jego czesc docierajaca, w pólprzekroju wzdluznym, a fig. 2 — jego czesc napedowa, w pólprzekroju wzdluznym.Urzadzenie to jest utworzone nastepujaco. W stojanie 1, przytwierdzonym do podstawy sztywnej 2 za pomoca wkretów 3, jest umieszczona odejmowalnie tuleja cylindryczna scierna 4, wykonana z tworzywa sciernego lub szkla sciernego. Tulejacylindryczna scierna 4 jest ustalona wkretami 5, wkreconymi w plaszcz stojana 1, przyczym wcelu umozliwienia wyjmowania tej tulei 4 ze stojana 1, stojan ten 1 jest podzielony wzdluznie na dwie czesci, z których czesc górna, odchylna jest polaczona z czescia dolna, statywna zjednej strony zawiasowo, zas z drugiej strony za pomoca sróby z nakretkami motylkowymi, nie przedstawionymi na rysunku, umozliwiajacymi szybkie wyjecie lub osadzenie tulei cylindrycznej sciernej 4 i walu glównego 6. Na wale glównym 6, czesciowo nagwintowanym,jest osadzony beben nosno-osadczy 7 w ksztalcie gwintownicynastaw¬ nej. Beben nosno-osadczy 7 ma dwa regulatory t ustawiania szczek 9, w kszalcie scietych stozków, zakonczone u podstaw moletowanymi kolnierzami cylindrycznymi, nagwintowane poosiowo i usytuowane w ten sposób, ze czesci stozkowe tych regulatorów 8 sa skierowane ku srodkowi. Do powierzchni stozkowych tych regulatorów 8 przylegaja powierzchnie wycinkowo-stozkowe szczek 9. W szczekach 9 od strony ich powierzchni zewnetrznych wycinkowo-walcowych, sa wykonane otwory ksztaltowe 18, prostopadle do osi symetrii walu glównego 6. W otworach ksztaltowych 18, w ich czesciach ustytuowanych blizej walu glównego 6, sa umieszczone elementy sprezyste 11, na przyklad sprezyny srubowe, pomiedzy plytami 12a, 12b o ksztalcie zblizonym do przekroju elementu twardego 13, przy czym sila naciskowa tych elementów sprezystych 11jest regulowana za pomoca wkretów regulacyjnych 12d wkreconych w plaskowniki 12c. Otwory ksztaltowe 18 maja tak dobrane srednice, ze elementy twarde 13 sa umieszczone w tych otworach 18 suwliwie, zas plytki 12a, 12b i elementy sprezyste 11 nie wypadaja z nich. Wal glówny 6, z osadzonym na nim bebnem nosno-osadczym 7, jest umieszczony suwliwie swoimi czesciami slizgowymi w lozyskach slizgowych 14, umozliwiajacych jego ruch obrotowy i posuwisto-zwrotny.Osady 15 lozysk slizgo-130151 3 wych 14 sa przytwierdzone do podstawy sztywnej 2 za pomoca wkretów 16. Górne czesci odchylne osad 15 lozysk slizgowych 14 sa polaczone z czesciami dolnymi statywnymi z jednej strony zawiasowo, zas z drugiej strony za pomoca srub z nakretkami motylkowymi, niewidocznymi na rysunku, umozliwiajacymi szybkie wyjecie lub osadzenie walu glównego 6. Na jednym koncu walu glównego 6 jest osadzony przegub kulisty 17. Przegub kulisty 17 jest podzielony na dwie czesci, z których czesc górna odchylna jest polaczona z czescia dolna statywna zjednej strony zawiasowo, a z drugiej strony za pomoca sruby z nakretka motylkowa, nie widocznych na rysunku, umozliwiaja- cych szybkie wyjecie lub wlozenie czopu kulistego 18 ramienia 19 tego przegubu 17. W poblizu jednej z obsad 15 lozyska slizgowego 14 jest usytuowana, w odleglosci nieco wiekszej niz dlugosc przesuwu walu glównego 6, obsada 20 lozyska kulowego 21, przytwierdzona do podstawy sztywnej 2 za pomoca wkretów 22. Obsada 20 jest podzielona na dwie czesci, z których czesc górna odchylna jest polaczona z czescia dolna statywna z jednej strony zawiasowo, a z drugiej strony za pomoca sruby z nakretka motylkowa, nie widocznymi na rysunku, umozliwiajacymi szybkie wyjecie lub osadzenie walu glównego 6. W lozysku kulowym 21 jest osadzona sztywno tuleja 23, przystoso¬ wana do ruchu obrotowego i posuwisto-zwrotnego. Na tej tulei 23, od strony przegubu kulistego 17, jest osadzone równiez sztywno pierwsze kolo zebate 24. Tuleja23 wewnatrz ma przytwierdzone sztywno elementy slizgowe 25, umieszczone suwliwie w wyzlobieniach ksztaltowych 26 walu glównego 6, wykonanych wzdluz jego osi symetrii. Ramie 19 przegubu kulistego 17 jest osadzone drugim swoim koncem na walku 27 mimosrodu 28 za pomoca drugiego lozyska kulowego 29.Mimosród 28jest osadzony sztywno na jednym koncu walu30, przy czym drugi koniec tego walu 30 jest osadzony w trzecim lozysku kulowym, nie przedstawionym na rysunku, utwierdzonym w obsadzie 31 tego lozyska. Na wale 30, pomiedzy mimosrodem 28 a obsada 31 lozyska kulowego, jest osadzone sztywno drugie kolo zebate 32, wspólpracujace z pierwszym kolem zebatym 24.Drugie kolo zebate 32 wspólpracuje z trzecim kolem zebatym 33, osadzonym sztywno na jednym koncu walu 34. Wal 34 trzeciego kola zebatego 33jest osadzony w czwartym lozysku kulowym, nie przedstawionym na rysunku, w obsadzie 35, przytwierdzonej sztywno do podstawy 2. Na drugim koncu walu 34 jest osadzone sztywno kolo pasowe 36, napedzane za pomoca silnika elektrycznego, nie przedstawionego na rysunku. Beben nosno-osadczy 7 jest ustalony na wale glównym 6 za pomoca znanych srodków kontrujacych 37.Dzialanie urzadzenia jest nastepujace. Wal glówny 6, z osadzonym na nim bebnem nosno- osadczym 7, uwalnia sie lacznie z tuleja cylindryczna scierna 4, po uprzednim odkreceniu wszyst¬ kich srub z nakretkami motylkowymi i odchyleniu czesci odchylnych obsad 15 lozysk 14, czesci odchylnej stojana 1, czesci odchylnej obsady 20 pierwszego lozyska kulowego 21 i czesci odchylnej przegubu kulistego 17. Nastepnie wal glówny 6 z osadzonym na nim bebnem nosno-osadczym 7 wyjmuje sie z tulei cylindrycznej sciernej 4. Wewnetrzna powierzchnie walcowa tulei cylindrycznej sciernej 4 pokrywa sie recznie scierniwem. Wklada sie czesciowo beben nosno-osadczy 7 w tuleje cylindryczna scierna 4, a nastepnie umieszcza sie w otworach ksztaltowych 10elementy twarde 13i wsuwa sie je kolejno do tulei cylindrycznej sciernej 4, wciskajac je tak, aby byl mozliwy przesuw poosiowy walu glównego 6 lacznie z osadzonym na nim bebnem nosno-osadczym 7. Po wsunieciu wszystkich elementów twardych 13 uklada sie wal glówny 6 na obsadach 15 lozysk slizgowych 14 i na obsadzie 20 pierwszego lozyska kulowego 21 tak, aby lozyska slizgowe 14 i pierwsze lozysko kulowe 21 zostaly wpasowane w ich obsady 15, 20. Po umiejscowieniu zebów pierwszego kola zebatego 24 w zebach drugiego kola zebatego 32, czopu kulistego 18 w przegubie kulistym 17, oraz tulei cylindrycznej sciernej 4wstojanie 1, mocuje sie górne czesci obsad 15,20,górna czesc stojana 1 i górna czesc przegubu kulistego 17 za pomoca srub z nakretkami motylkowymi. Po ustaleniu polozenia tulei cylindrycznej sciernej 4 w stojanie 1, kontruje sieja za pomoca wkretów 5. Nastepnie wlacza sie silnik elektryczny, który poprzez kolo pasowe 36 i trzecie kolo zebate 33 powoduje ruch obrotowy drugiego kola zebatego 32. Ruch obrotowy drugiego kola zebatego 32 powoduje z kolei ruch obrotowy pierwszego kola zebatego 24, a tym samym ruch obrotowy walu glównego 6 z osadzonym na nim bebnem nosno-osadczym 7. Ramie 19 momosrodu 28 powoduje ruch posuwisto-zwrotny walu glównego 6, umozliwajac jednoczesnie, poprzez przegub kulisty 17 i czop kulisty 18, jego ruch obrotowy. Ruch posuwisto-zwrotny walu glównego 6 jest umozliwiony równiez w tulei 23, której elementy slizgowe 25 tkwia suwliwie w wyzlobieniach ksztaltowych 26 tego walu 6. Po czasie, okreslonym instrukcja docierania elementów twardych 13, wylacza sie silnik4 130 151 elektryczny i zdejmuje sie wal glówny 6, wykonujac czynnosci w kolejnosci odwrotnej, niz to ma miejsce przy jego nakladaniu. Nastepnie wyjmuje sie elementy twarde 13 z otworów ksztaltowych 10 szczek 9 i sprawdza sie je zgodnie z instrukcja pomiaru parametrów docieranych powierzchni tych elementów 13. W przypadku niezgodnosci parametrów reguluje sie sile naciskowa wadliwie dzialajacych elementów sprezystych 11 za pomoca wkretów regulacyjnych 12d tak, aby w nastep¬ nych fazach procesu docierania elementów twardych 13 uzyskac powtarzalne parametry ich powierzchni docieranych.Konstrukcja bebna nosno-osadczego 7 umozliwa w pewnym zakresie jego wykorzystanie do docierania elementów twardych o róznych promieniach powierzchni wycinkowo-walcowych. W tym celu odkreca sie srodki kontrujace 37, ustala sie polozenie regulatorów 8 ustawiania szczek 9 w zadanej odleglosci za pomoca tych srodków kontrujacych 37 lacznie z tymi szczekami 9. Zmienia sie oczywiscie przy tym tuleje cylindryczna scierna 4 na tuleje cylindryczna scierna o zadanej srednicy.Przewidziany jest równiez element ksztaltowy 38, umozliwiajacy suwliwe osadzenie w szcze¬ kach 9 elementów twardych o róznych wymiarach zewnetrznych. Element ksztaltowy 38jest przeto elementem wymiennym, który mocuje sie w szczekach 9 za pomoca znanych srodkówtechnicznych nie oznaczonych na rysunku.Ruch posuwisto-zwrotny walu glównegof jest przewidziany w tym urzadzeniu w celu równo¬ miernego rozprowadzania scierniwa poscianie walcowej wewnetrznej tulei cylindrycznej sciernej 4, a tym samym jej równomiernego scierania sie.Przyklad wykonania urzadzenia nie wyczerpuje jego wszystkich rozwiazan technicznych.W innym przykladzie wykonania urzadzenie to moze byc wyposazone w tarcze napedowa zamiast przekladni zebatej, oraz w kola napedowe zamiast kól zebatych 24,33 wprawiane w ruch obrotowy bezposrednio lub posrednio za pomoca silnika elektrycznego, najlepiej o regulowanych obrotach.Jeszcze w innym przykladzie wykonania wal glówny 6 moze byc osadzony tylko w lozyskach slizgowych i nie posiadac mozliwosci ruchu posuwisto-zwrotnego.Beben nosno-osadczy moze stanowic, w przypadku przeznaczenia go do jednego okreslonego typu elementów twardych, przeciety wzdluznie walec, z wykonanym wewnatrz otworem ksztalto¬ wym, umozliwiajacym wlozenie w otwory ksztaltowe 10 plytek 12a, 12b i elementów sprezystych 11 od wewnatrz, oraz przymocowanie do czesci tego walca plaskowników 12c z wkretami regulacyj¬ nymi 12d. W przypadku takiej konstrukcji bebna nosno-osadczego jest wymagane uzycie dwóch pierscieni cylindrycznych, sciskajacych czesci tego bebna, oraz podkladek i nakretek ustalajacych ich polozenie na wale glównym 6.Jeszcze w innym przykladzie wykonania urzadzenie to moze miec srodki techniczne, realizu¬ jace tylko ruch obrotowy bebna nosno-osadczego 7.Jest rzecza zrozumiala, ze wszelkie uproszczenia konstrukcji tego urzadzenia pogarszaja jego parametry techniczne, ale jednak sa identyfikowane z istota wynalazku.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do bardzo dokladnego docierania elementów twardych, majace silnik elektry¬ czny wprawiajacy w ruch wal glówny, który to wal jest osadzony odejmowalnie w lozyskach slizgowych i lozyskach kulowych, umieszczonych w obsadach przytwierdzonych do podstawy sztywnej za pomoca wkretów, oraz majace stojan usytuowany centrycznie wzgledem walu glów¬ nego, przytwierdzony do podstawy sztywnej za pomoca wkretów, znamienne tym, ze w stojanie (1) jest umieszczona tuleja cylindryczna scierna (4), a na wale glównym (6) jest osadzony beben nosno-osadczy (7), w którego otworach ksztaltowych (10) sa umieszczone suwliwie elementy twarde (13), przy czym elementy twarde (13) sa docisniete do powierzchni walcowej wewnetrznej tulei cylindrycznej sciernej (4) za pomoca elementów sprezystych (11), umieszczonych pomiedzy plytkami (12a, 12b) i regulowanych za pomoca wkretów regulacyjnych (12d) wkreconych w plaskowniki (12c). 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze beben nosno-osadczy (7)jest utworzony ze szczek (9) i z dwóch regulatorów (8) ustawiania tych szczek (9), osadzonych na wale glównym (6) i130151 5 ustalonych lacznie z tymi szczekami (9) za pomoca elementów kontrujacych (37), przyczym szczeki (9) maja otwory ksztaltowe (10) prostopadle do osi symetrii walu glównego (6). 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 lub 2, znamienne tym, ze plaskowniki (12c) sa osadzone w otworach ksztaltowych (10) szczek (9), od strony wewnetrznej tych szczek (9). 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze beben nosno-osadczy (7) stanowi walec, przeciety wzdluzenie na czesci, przy czym czesci tego walca sa scisniete dwoma pierscieniami cylindrycznymi, ustalonymi za pomoca podkladek i nakretek. 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 lub 2, znamienne tym, ze wal glówny (6) ma co najmniejjedno wzdluzne wyzlobienie ksztaltowe (26), w którym jest umieszczony suwliwie co najmniej jeden element slizgowy (25) polaczony z tuleja (23) przystosowana do przenoszenia ruchu obrotowego i posuwisto-zwrotnego na ten wal glówny (6).130151 Pracownia Poligraficzna UP PRL.4aklad 100 cgz.Ona 100 zl PL