Wynalazek niniejszy dotyczy tego ro¬ dzaju zaworów, w których narzad zamy¬ kajacy jest wykonany w postaci sprezystej przepony, wspóldzialajacej z gniazdem, u- mieszczonem miedzy otworami wlotowym i wylotowym zaworu.Wynalazek niniejszy wprowadza ulep¬ szenie w budowie tego rodzaju zaworu, które umozliwia po otworzeniu zaworu prawie prostolinijny przeplyw czynnika roboczego bez wywolywania duzego opo¬ ru, wskutek czego czynnik ten moze prze¬ plywac przez zawór z duza szybkoscia.Wynalazek zapewnia równiez regulowanie przeplywu cieczy, specjalnie przystosowa¬ ne do regulowania pradu cieczy o duzej gestosci lub cieczy, przeplywajacych z du¬ za szybkoscia, wzglednie regulowanie du¬ zych lub wzglednie duzych ilosci cieczy, przeplywajacych przez zawór pod duzem lub wzglednie duzem cisnieniem. Innym wreszcie celem wynalazku jest zaopatrze¬ nie zaworu w urzadzenie, podpierajace przepone wbrew cisnieniu, na którego dzia¬ lanie przepona jest wystawiona.W mysl wynalazku niniejszego zawór sklada sie z kolpaka i kadluba, w którym otwory wlotowy i wylotowy sa umieszczo¬ ne na jednej linji, w srodku zas kadluba znajduje sie przegroda, siegajaca przez cala szerokosc przelotu i zachodzaca cze- iciowso wglab przelotu, której górna czescwklesla, tworzaca gniazdo, wspóldziala z przepona* Przelot zaworu wznosi sie stop¬ niowo do góry i wdól po przegrodzie i jest calkowicie pozbawiony jakichkolwiek rap¬ townych skrzywien lub katów, które mo¬ glyby tworzyc wiry lub W inny sposób ha¬ mowac swobodny przeplyw cieczy. Kadlub zaworu jest rozszerzony posrodku celem wyrównania zmniejszenia wysokosci, wyni¬ kajacego z zastosowania przegrody.W niektórych przypadkach szerokosc przelotu moze byc powiekszona o tyler aby otrzymac przelot, posiadajacy jednakowa powierzchnie przekroju na calej jego dlu¬ gosci, gdy zawór jest zupelnie otwarty.Poniewaz taka budowa zaworu jest jednak. _ kosztowna, dobrze jest uksztaltowac ka* dlub tak, aby znajdujacy sie w nim prze¬ lot zwezal sie w zupelnie otwartym zawo¬ rze stopniowo od wlotu az do przegrody, a nastepnie rozszerzal sie w kierunku wy¬ lotu mniej wiecej na podobienstwo dyszy Venturi'ego. W zwezajaco-rozszerzajacym sie przelocie najwieksze zwezenie wytwa¬ rza sie wpoblizu przegrody i moze wynosic dwie trzecie lub nawet wiecej calego prze¬ switu otworów wlotowego lub wylotowego zaworu.Przepona sprezysta, tworzaca narzad zamykajacy, jest umocowana miedzy ka¬ dlubem i kolpakiem zaworu. Powierzch¬ nie, pomiedzy któremi jest zacisnieta prze¬ pona, moga byc rowkowane, zabkowane lub uczynione nierównemi w inny sposób, celem nalezytego zamocowania przepony.Fig. 1 przedstawia przekrój podluzny calkowicie otwartego zaworu przeponowe¬ go, wykonanego w mysl niniejszego wyna¬ lazku; fig. 2 — przekrój poprzeczny zawo¬ ru wzdluz linji II—// na fig. 1; fig. 3 — przekrój podluzny calkowicie zamknietego zaworu; fig. 4 — rzut poziomy dolnej cze¬ sci zaworu z usunieta przepona; fig. 5 — czesciowo w przekroju rzut poziomy u- lepszonej przepony; fig. 6 — w powiekszo¬ nej skali przekrój czesci przepony, uwi¬ docznionej na fig. 5; fig. 7 — widok cze¬ sciowo w przekroju polaczenia kola recz¬ nego z wrzecionem zaworu.W zaworze tym kadlub 1 posiada pro¬ stolinijny w plaszczyznie poziomej prze¬ lot 2 (fig. 1), podczas gdy scianka 3 wznosi sie stopniowo od otworów wlotowego i wy¬ lotowego do niskiej przegrody 4, której górna powierzchnia jest wklesla (fig. 3) i przecina w srodku przelot 2. Kadlub zawo¬ ru jest odpowiednio rozszerzony w srodku swej dlugosci tak, ze w srodku zaworu przelot jest bardzo malo zmniejszony, gdy zawór jest zupelnie otworzony. Innemi slowy kadlub zaworu posiada wymiary _iakie, iz przelot otwartego zaworu posiada jednostajny przekrój na calej swej dlugo¬ sci. Górna scianka kadluba 1 posiada wa¬ ski kolnierz 5, do którego sa przymocowa¬ ne przepona sprezysta 6 oraz kolpak 7 za¬ woru zapomoca nakretek 8, nakreconych na sworznie 9, wkrecone w kadlub. Po¬ wierzchnie kolnierza 5 oraz kolpaka 7, stykajace sie z przepona sprezysta 6, po¬ siadaja zeberka i rowki 10, celem zapew¬ nienia mocnego i szczelnego osadzenia przepony. Innemi slowy, powierzchnie te moga byc zlobkowane lub w inny sposób naciete, celem otrzymania szczelnego pola¬ czenia. Wewnatrz kolnierza 5 znajduje sie wklesle, czesciowo kuliste wglebienie, w którem znajduja sie otwory wlotowe i wy¬ lotowe o ksztalcie litery D, oddzielone od siebie przez czesc przegrody 4.Wewnetrzne powierzchnie kadluba za¬ woru i kolpaka 7 sa zaokraglone we wszystkich miejscach, w których zachodzi zmiana kierunku pradu lub zetkniecie sie ich z przepona. Wykonanie takie ma na celu ulatwienie swobodnego przeplywu cieczy, nietamowanego przez wiry, oraz za¬ bezpieczenie przepony od zniszczenia wzglednie uszkodzenia przez zetkniecie sie jej z ostra krawedzia kadluba lub kol¬ paka.Przepona sprezysta 6 jest wykonana z — 2 —gumy i wzmocniona warstwa lub warstwa¬ mi impregnowanej tkaniny w ten sposób, ze wkladka z tkaniny jest powleczona z obydwóch stron guma wulkanizowana, ce¬ lem wzmocnienia calosci przepony. Powlo¬ ka gumowa na dolnej stronie przepony, t- j. ta strona, która wspóldziala z gnia¬ zdem, jest grubsza od powloki górnej, jak to przedstawiono na fig. 5. Poniewaz guma, przyciskana przez pewien czas do po¬ wierzchni metalowej, posiada, zdolnosc przywierania do niej, korzystnie jest wy¬ konac górna czesc gniadza zaworu z po¬ datnego tworzywa niemetalicznego, np. gu¬ my. Z tego tez powodu górna krawedz przegrody 4 jest wyposazona w rowek 11, w którym zamocowany jest pasek 72, wy¬ konany z gumy lub tej podobnego tworzy¬ wa. Pasek ten ciagnie sie przez cala dlu¬ gosc przegrody i czesciowo kolnierza 5, w miejscach, w których przepona 6 naci¬ ska nan mocno.Górna czesc przepony 6 opiera sie na sztywnym grzybku, który w przykladzie, przedstawionym na rysunku, sklada sie z poprzecznego zebra 13 o ksztalcie wycin¬ ka kola, podluznego zebra 131, prostopa¬ dlego do zebra poprzecznego, oraz zebe¬ rek 132, równoleglych do zebra 13, przy- czem wszystkie te zeberka sa wykonane jako jednolita calosc. Konce poprzecznego zebra 13 sa prowadzone w wycieciach 14 scianki kolpaka 7 w ten sposób, ze grzy¬ bek moze przesuwac sie wzdluz swej osi, nie moze jednak obracac sie.Gwintowana wewnatrz tuleja 15, sztyw¬ no polaczona z grzybkiem, jest przesunie¬ ta przez dlawnice 16 w kolpaku 7 i ze¬ wnatrz zaworu jest polaczona z nagwin- towanem wrzecionem 17, zaopatrzonem w reczne kolo 18. Piasta kola 18 jest obroto¬ wo zamocowana w lozysku 19, utwórzo- nem we wspornikach 20, polaczonych z kol¬ pakiem zaworu. Do powyzszego lozyska mozna zastosowac oliwiarke Stauffer'a 21 lub jakakolwiek inna.Zebro 13, umieszczone wpóprzek zawo¬ ru, naciska podczas opuszczania sie prze¬ pone ku dolowi, dociskajac ja do gumo¬ wego paska 12, osadzonego w rowku 11 przegrody 4 zaworu, i w ten sposób od¬ dziela szczelnie wlot od wylotu zaworu.Z wewnetrznej scianki kolpaka 7 wystaja nieruchome zeberka 22, których dolne kra¬ wedzie sa wygiete tak, ze odpowiadaja krzywiznie przepony w otwartym zaworze.Te nieruchome zeberka pionowe sa prze¬ stawione w stosunku do zeberek I32 tak, ze ruchome zeberka zachodza za zeberka nie¬ ruchome podczas otwierania zaworu i wspóldzialaja w utrzymywaniu przepony, na która wywiera nacisk ciecz, przeplywa¬ jaca przez zawór. Krawedzie ruchomych i nieruchomych zeberek sa zaokraglone, aby zapobiec uszkodzeniu stykajacej sie z nie¬ mi przepony. Polozenie i krzywizna dol¬ nych krawedzi zeberek nieruchomych sa dobrane tak, aby w otwartym zaworze sto¬ pien wygiecia przepony do góry byl taki sam, jak stopien wygiecia jej ku dolowi w zaworze zamknietym, i aby w ten sposób zapewnic maximum przeswitu zaworu oraz minimum wygiecia przepony.Jakkolwiek w omawianym przykladzie zeberka sa ustawione wpóprzek lub wzdluz zaworu, zeberka te moga byc jednak roz¬ mieszczone promieniowo lub w jakikolwiek inny odpowiedni sposób.Aby zapobiec niewlasciwemu cisnieniu przepony na gniazdo, jakie moze sie zda¬ rzyc wskutek zbyt mocnego przykrecenia kola 18, zastosowano nastawny zatrzym, wykonany w postaci pierscienia 23, nasru- bowanego na górny koniec tulei 15 i daja¬ cego sie zamocowac w kazdem polozeniu zapomoca sruby 24. Pierscien ten jest u- mieszczony na tulei 15 tak, ze opiera sie na dlawiku dlawnicy 16, gdy przepona jest dostatecznie przycisnieta do gniazda w zamknietym zaworze.W zaworach duzych lub zaworach do przewodów cieczy, znajdujacej sie pod du- — 3 —zem cisnieniem — wysilek, niezbedny do poruszania kola 18 moze sie stac zbyt wiel¬ kim. Trudnosc te mozna jednak pokonac przez wprowadzenie do wnetrza zaworu pod kolpak 7 cieczy pod cisnieniem, np. cieczy, regulowanej przez zawór, aby ciecz ta mogla*, dzialajac na górna powierzchnie przepony* ulatwiac nastawianie zaworu.Rurka (nieprzedstawiona na rysunku), do¬ prowadzajaca te ciecz, maze byc polaczo¬ na z kolpakiem w miejscu 25, przyczem mozna zastosowac dodatkowy zawór lub kurek do regulowania doplywu cieczy do kolpaka 7 oraz spuszczania jej w razie po¬ trzeby.Jezeli cisnienie cieczy w kolpaku 7 przewyzsza cisnienie cieczy, regulowanej przez zawór, to przestawienie zaworu mo¬ ze byc uskutecznione calkowicie przez od¬ powiednie przestawienie zaworu dodatko¬ wego lub kurka. Urzadzenie takie umozli¬ wia regulowanie zaworu z kazdego dogod¬ nego miejsca, mniej lub wiecej odleglego od samego zaworu. Ponadto urzadzenie takie posiada te dodatkowa zalete, ze u- mozliwia mocne przycisniecie przepony do gniazda w zaworze zamknietym, jak rów¬ niez zapobiega niepozadanemu przecieka¬ niu cieczy przez zawór, wynikajacemu ze zmniejszonego cisnienia.W zwyklych warunkach, gdy zawór jest poruszany zapomoca cisnienia cieczy, jak to wyzej wspomniano, kolo 18 nalezy najpierw pokrecic tak, aby podniesc grzy¬ bek 13 do najwyzszego polozenia i umozli¬ wic przeponie swobode ruchu. Podkladka uszczelniajaca 26, znajdujaca sie na gór¬ nej powierzchni grzybka 13, styka sie z dolna powierzchnia kolpaka 7 i za¬ pobiega przeciekaniu cieczy do dlawni- cy 16.Gdy zamkniecie zaworu jest calkowicie uskuteczniane przez dzialanie cieczy, do¬ prowadzanej do kolpaka 7, to górna stro¬ na przepony znajduje sie pod duzem ci¬ snieniem. Z tego powodu otwory wlotowy i wylotowy sa zaopatrzone w kraty pod¬ pierajace 27, skladajace sie z wzajemnie przecinajacych sie zeberek, odlanych jako jednolita calosc z kadlubem zaworu. Gór¬ ne krawedzie zeberek odpowiadaja swyni ksztaltem kulistemu ksztaltowi gniazda za¬ woru.Gelem wzmocnienia kadluba zaworu i jednoczesnie nadania mu lepszego wygla¬ du, zwlaszcza w zaworach wiekszych, na¬ lezy odlac kadlub wraz ze scianka 28, któ¬ ra na dolnej stronie zaworu laczy ze soba czesci scianki 3 i zamyka przestrzen 29 pod przegroda 4, z której to przestrzeni przez otwór 30 mozna usunac piasek for¬ mierski i przestrzen te, po zaopatrzeniu jej w przykrywe do zamykania otworu 30, zuzytkowac jako schowek.Przez powleczenie kadluba zawoiru od wewnatrz kauczukiem, olowiem lub innem, nieulegajacem przezarciu tworzywem — moze byc zastosowany do cieczy zracych lub cieczy, które normalnie nie powinny stykac sie z zelazem lub innem tworzy¬ wem, z którego wykonywany jest zwykle kadlub zaworu.Najdogodniejsza odmiana przepony sprezystej przedstawiona jest na fig. 5 i 6.Przepona ta sklada sie z trzech oddziel¬ nych warstw tkaniny wzmacniajacej 31, 32, 33. Warstwy te sa ulozone tak^ aby wlókna ich biegly w odmiennych kierun¬ kach, co zapewnia im duza wytrzymalosc we wszystkich kierunkach. Celem niedopu¬ szczenia do wzmacniajacej tkaniny wilgo¬ ci, dzialajacej na nia niszczaco, nalezy po¬ kryc cala tkanine powloka gumowa. Z te¬ go powodu pasma tkaniny, jak wskazano na fig. 5, posiadaja nieco mniejsze wymia¬ ry niz przepona, a wzdluz krawedzi po¬ siadaja otwory o srednicy nieco wiekszej od srednicy otworów na sworznie 9, wsku¬ tek czego warstwa gumowa pokrywa cal¬ kowicie tkanine i na jej krawedziach i w otworach na sworznie. Jak zaznaczono wyzej, warstwa wulkanizowanej gumy jest — 4 —grubsza na dolnej stronie przepony, styka¬ jacej sie z gniazdem.Aby zapobiec mozliwosci uszkodzenia przepony przez zbyt mocne dokrecenie wrzeciona, kolo reczne 18 moze byc pola¬ czone z wrzecionem 17 w ten sposób, aby nadmierny nacisk ku dolowi nie mógl sie udzielac przeponie. Sluzace do tego celu urzadzenie jest przedstawione na fig. 7.W urzadzeniu tern na wrzecionie 17 umie¬ szczona jest nasadka prostokatna 34, na której znajduje sie pierscien 35, posiada¬ jacy wystajace do góry szpony sprzeglo¬ we. Kolo 18 jest osadzone na wystajacym do góry koncu 36 wrzeciona zapomoca tu- lei 37 i jest umocowane zapomoca nakretki 38 i podkladki 39. Dolna strona kola po¬ siada ksztalt okraglego kolnierza 40, za¬ opatrzonego w szpony, zazebiajace sie ze szponami pierscienia 35. Krawedzie szpo¬ nów sa ukosne, przyczem krawedzie 41 sa mniej pochylone (w stosunku do dolnej ich czesci) niz krawedzie 43.Przez zastosowanie takiego urzadzenia cisnienie, wywierane na wrzeciono, nigdy nie jest zbyt duze i jest zalezne od kata nachylenia krawedzi 41 i 43 szponów oraz od wielkosci nacisku, wywieranego podczas obracania kola 18. Krawedzie 43 sa wiecej pochylone niz krawedzie 41 tak, aby u- mozliwic zwolnienie przepony z gniazda.Nacisk wdól mozna osiagnac zapomoca sprezyny 44, a jezeli pozadane jest sprze¬ zenie kola z wrzecionem w obu kierunkach obrotu, to sprezyne mozna zastapic tu¬ leja. PL