Waly, z któremi sa stale polaczone ob¬ racajace sie masy (np. kola rozpedowe, sruby okretowe i t. d.), podlegaja dziala¬ niu zmiennych sil (np, przy napedzie zapo- moca silnika .tlokowego), wisikuitek czego powstaja w nich drgania obrotowe. Do tlumienia tych drgan stosuje sie znany sposób, polegajacy na sprzeganiu z walem (jnp. zapoimoca sprzegla ciernego) w ta- kiem miejscu, w którem amplituda drgan jest wielka, masy rozpedowej, dajacej sie obracac wzgledem walu tak, ze masa ta obraca sie wprawdzie lacznie z walem lecz w drganiach walu bierze maly udzial, wiskutek czego jej obroty sa wiecej równo¬ mierne niz obroty walu, W tych warunkach wal naprzemian wyprzedza i opóznia sie wzgledem masy rozpedowej, a sprzeglo, laczace wal z ta masa, musi slizgac sie i pochlania energje, która potegowalaby ob¬ rotowe drgania walu. Opór tarcia, ujawnia¬ jacy sie w sprzegle, polega na tarciu cie¬ czy, przetlaczanej np. przez przejscia, przeciwstawiajace przeplywowi cieczy wielki opór. Urzadzenie powyzsze moze byc wykonane np. w postaci cylindra i tloka lub czesci podobnie sprzezonych ze soba, z których jedna jest polaczona sztywno z walem, a druga moze obracac sie na wale i jest polaczona z masa rozpe- dowa. Tlok jest przytern 'dopasowany z pewnym luzem do zamknietego ze wszyst¬ kich s,tron i najpelnionego ciecza cylin¬ dra, tak ze w razie ruchu wzglednego oby-dwóch wymienionych powyzej czesci ciecz jest przetlaczana z jednej strony tloka na druga. .Cylinder mo£e byc zastapiony np. przez szefeg lukówydh zaglebien (komór) jednego ogniwa sprzegla, a tlok przez sze¬ reg nasad drugiego ogniwa sprzegla, wy¬ konanych np. w postaci lopatek.Znane dotychczas urzadzenia tego ro¬ dzaju maja powazne wady. Wskutek dzia¬ lania sil odsrodkowych i cisnienia cieczy, zwlaszcza przy wielkiej liczbie obrotów, obydwie czesci urzadzenia powyzszego sa narazone na wielkie obciazenie mechanicz¬ ne i musza byc zwykle wykonywane ze sta¬ li, wskutek czego przy ciaglym ruchu wzglednym obu czesci slizgaja sie po so¬ bie czesci, wykonane z tegoz samego two¬ rzywa, co jak wiadomo powoduje czesto uszkodzenie tych czesci. Inna wade stano¬ wi trudna i kosztowna obróbka komór, któ¬ re musza byc wykonane bardzo doklad¬ nie.Wad tych mozna uniknac w mysl wy¬ nalazku niniejszego w ten sposób, ze w tej czesci sprzegla, w której ma^a sie znajdowac poszczególne komory, wyzlabia sie pierscieniowe wydrazenie, posiadajace taka glebokosc oraz szerokosc, jakie maja posiadac poszczególne komory, poczem wydrazenie to zostaje podzielone na ko¬ mory pojedyncze zapomoca przegród, wkladanych pózniej i wykonanych celowo z tworzywa o malym wspólczynniku tar¬ cia, np. z zeliwa. Przegrody sa tak wyso¬ kie, aby slizgaly sie po czesci sprzegla, ziacpairzojiej w lopatki, dopasowane do komór z malym luzem. Wykonanie to wy¬ kazuje ponadto te zalete, ze zuzyciu ule¬ gaja tylko latwo wymienne przegrody.Wynalazek niniejszy obejmuje równiez siedki, ulatwiajace dokladne pasowanie i okadzanie przegród w zlobkach. W tym ce¬ lu przegrody sa wykonane w ten sposób, aby posiadaly pewna sprezystosc, wsku¬ tek której opieraja sie na sciankach zlob¬ ków z pewnem naprezeniem. Sprezystosc te mozna osiagnac przez odpowiednie u- ksztaltowanie przegród lub zapomoca od¬ rebnych jnarzadów [Sprezynujacych. W pierwszym przypadku wykonywa sie prze¬ grody z tworzywa, które posiada znaczna sprezystosc i odznacza sie malym, wspól¬ czynnikiem tarcia przy zetknieciu z two¬ rzywem, z którego jest wykonana druga czesc sprzegla, (np. bronzem).Wynalazek niniejszy obejmuje wreszcie sposób latwego i taniego, lecz dokladnego wytwarzania wzmiankowanego powyzej wydrazenia. Mianowicie to ogniwo sprze¬ gla, które ma byc zaopatrzone w wydra¬ zenie, wykonywa sie jako czesc jednolita bez wyzlobienia, lecz z zachowaniem wy- j&aganych wymiarów. Na powierzchni e- mawianego ogniwa, która ma byc zaopa- tizona w komore i moze byó plaska, wal¬ cowa, stozkowa i t. d.< wywierca sie otwo¬ ry, prostopadle do wspomnianej po¬ wierzchni i rozmieszczone w ten sposób, ze ich srodki znajduja sie na dwóch kolach, wspólsrodkowych z osia fwalu. Rozstep tych kól odpowiada w przyblizeniu szero¬ kosci wykonywanej komory; rozstep zas otworów, mierzony na obwodach wspo¬ mnianych kól, odpowiada dlugosci komór, przyczem otwory, znajdujace sie na obu kolach, sa umieszczone parami naprzeciw siebie w len sposób, ze linja, laczaca je, wskazuje polozenie przegrody, ustawianej pomiedzy dwiema gotowemi komorami.Glebokosc otworów jest równa dokladnie glebokosci komór, j Materjal, znajdujacy sie pomiedzy wzmiankowanemi kolami, usuwa sie przez wytoczenie pierscieniowe¬ go wydrazenia az do glebokosci wywierco¬ nych przedtem otworów, które mniej wie¬ cej do polowy swej szerokosci pozostaja w sciankach wytoczonego wydrazenia w postaci zlobków. W zlobki te wsuwa sie nastepnie przegrody, których krawedzie sa zaokraglone stosownie ksztaltu prze¬ kroju otworów.Na rystwiku przedisitawlóno pnzyklady — 2 —wykonania przedmiotu niniejszego wyna¬ lazku.Fig. 1 przedstawia osiowy przekrój wzdluz linji /—I fig, 2 urzadzenia do tlu¬ mienia drgan; fig. 2 — przekrój poprzecz¬ ny tegoz wzdluz linji //—// fig. 1; fig. 3—7 przedstawiaja koimory w piosizczególtiych okresach ich wykonywania, przyczem fig. 3f 4 i 6 przedstawiaja ogniwo sprzegla, zawierajace komory, w przekroju wzdluz osi, a fig. 5 i 7 — w widoku zprzodu; fig. 8 i 9 — przegrody w widokach zprzodu i zboku; fig. 10 — w wiekszej podzialce przekrój poprzeczny (prostopadly do osi) ogniwa sprzegla, zaopatrzonego w komo¬ ry z przegrodami, wykonanemi w rozmaity sposób; fig. 11, 12, 13 — kilka odmian przegród w przekroju i w widoku zboku.Na wale 1 (fig. Ii2) jest umocowana zapomoca klina 2 tarcza 3, posiadajaca po obu stronach nasady 4, wykonane w postaci lopatek. Tarcza ta znajduje sie wewnatrz oslony, skladajacej sie z dwóch czesci 5, 5', polaczonych srubami 7. Oslo¬ na ta jest luzno osadzona obrotowo na piascie tarczy 3 i posiada na obwodzie ciezki pierscien zewnetrzny 6, który two¬ rzy mase rozpedowa. Obydwie czesci 5, 5* oslony posiadaja pierscieniowe wydraze¬ nia 8; w kazdem z tych wydrazen sa roz¬ mieszczone poprzeczne przegrody 10 fnp. jak na fig. 8 i 9), których zaokraglone kra¬ wedzie 18, 19 sa osadzone z dokladnem pasowaniem w zlobkach 9, w które sa zao¬ patrzone boczne scianki 16, 16* wydrazen 8.W ten sposób kazde z wydrazen 8 jest po¬ dzielone zapomoca przegród 10 na komo¬ ry, otwarte w kierunku tarczy 3 i prze¬ sloniete ta ostatnia. Kazda z lopatek 4 tarczy 3 miesci sie w jednej z komór i mo¬ ze w niej wykonywac ruch wahadlowy, dochodzac prawie do scianek komory.Przestrzenie, zawarte pomiedizy czesciami 5 5' oslony sa napelnione jakakolwiek cie¬ cza* najczesciej olejem, który jest odpro¬ wadzany przez otwór // w wale U Pomie¬ dzy boic^nemi sciamkaatii tarczy 3 i fiier- seieniowemi zeberkami 12, ograniczajace- mi komory od wewnatrz, znajduja sie waskie przejscia 13. Jezeli zatem wal / z tarcza 3 wskutek niejednostajnosci swego ruchu obrotowego wyprzedza czesci 5, 5* oslony, zespolone z masa rozpedowa 6, (np. w kierunku strzalki a), to ciecz prze¬ ciska sie praez prziejiscia 13 (w kierunku strzalki b) z tej czesci komór, która znaj¬ duje sie przed lopatkami 4, do czesci, znajdujacej sie za lopatkami i zasysajacej oieciz w kierutnfeu stnzallki c. To samo za¬ chodzi, lecz w kierunku odwrotnym, gdy wal / opóznia sie wzgledem masy rozpe- dowej 6. Opór przy przeciskaniu sie cieczy przez waskie przejscie 13 pochlania ener- gje, a tern samem tlumi obrotowe drgania walu.Zamiast sztywnych przegród (fig. 8 i 9):, które wymagaja dokladnego pasowania ich do zlobków, mozna zastosowac prze¬ grody sprezyste, które przylegaja do scia¬ nek zlóbków wskutek wlasnej ich spre¬ zystosci. Przyklady wykonania takich przegród przedstawiono na fig. 10 — 13.Przegroda 25 sklada sie z dwóch plytek, które opieraja sie na sobie w srodku i maja byc polaczone zapomoca nitów 26 lub tym podobnych srodków, podczas gdy na obu koncach sa odsuniete nieco od siebie tak, ze po wprowadzeniu do zlobków przylega¬ ja mocno do bocznych scianek zlobka.Przegroda 27 sklada sie równiez z dwóch plytek sprezystych, pomiedzy które jest wsuniety w srodku pasek blaszany 28, wskutek czego przy wsuwaniu do zlobka boczne krawedzie plytek musza byc przy¬ cisniete do siebie z pewna sila. Przegroda 29 jest wykonana jako calosc jednolita, lecz posiada pewna sprezystosc dzieki na¬ cieciom 30, biegnacym ku jej srodkowi od tych boków, które przylegaja do scianek zlobków. Przegroda 31 sklada sie z dwóch plytek, pomiedzy któremi znajduje sie fa¬ liste sprezyna 32r przyciskajaca konce — 3* —-plytek do scianek zlobka 9. Przegroda 33 jest wydrazona i wykonana np. w postaci eliptycznej rury, która przy wsuwaniu w zlobki 9 jest nieco podatna w kierunku swej oisi podluznej. Przegroda taka moze rów¬ niez skladac sie z dwóch czesci wypuklych, które mozna utworzyc przez przeciecie rury 33 wzdluz wiekszej osi jej przekro¬ ju. Przegroda 34 sklada sie z dwóch sy¬ metrycznie uksztaltowanych czesci, opie¬ rajacych sie na sobie i wygietych naze- wnatrz w srodku oraz na obu koncach tak, ze przegroda ta sprezynuje w kierunku swej dlugosci i w kierunku poprzecznym.Sprezystosc przegrody w obu kierunkach zapewnia szczególnie dobre osadzenie jej w zlobkach.Fig. 3 »— 7 przedstawiaja czesc 5 lub 5' oslony w poszczególnych okresach wyko¬ nywania komór. Fig. 3 przedstawia jedno¬ lita tarcze, obrobiona przedwstepnie i po¬ siadajaca wymiary zewnetrzne takie, jakie powinny miec czesci 5 i 5'. W tarczy tej wierci sie najpierw otwory 14, 15, równo¬ legle do osi tarczy (fig. 4 i 5). Srodki tych otworów znajduja sie na obwodach dwóch kól 16, 16* w odleglosciach, odpowiadaja¬ cych podzialce komór, przyczem kazde dwa otwory sa umieszczone na wspólnym promieniu. Srednica otworów tych jest równa grubosci przegród pomiedzy komo¬ rami, a ich glebokosc jest równa gleboko¬ sci komór. Nastepnie wytacza sie w tar¬ czy pierscieniowe wydrazenia, zaznaczone na fig. 4 linjami kreskowanemi 16, 16', 17, wskutek czego tarcza przybiera postac, u- widoczniona na fig. 6 i 7. Po wytoczeniu pozostaja z otworów 14, 15 tylko pólkoliste zlobki 9, w które wklada sie przegrody 10, (przedstawione na fig. 8 i 9), których rów¬ nolegle do osi oslony boki 18, 19 sa zao¬ kraglone tak, aby pasowaly dokladnie do zlobków 9. Wysokosc przegród jest taka, ze gdy ich krawedz dolna 20 przylega szczelnie do dna 17 wydrazenia 8, to kra¬ wedz górna 21 dotyka tarczy -3, wobec cze¬ go podczas pracy przegrody slizgaja sie po tarczy 3. Po wlozeniu przegród komo¬ ry, w których dzialaja lopatki 4, sa go¬ towe.Pierscieniowe wydrazenia, tworzace wraz z przegrodami komory, nie musza znajdowac sie (jak to wyzej opisano) w plaszczyznie prostopadlej do osi walu, lecz moga równiez byc wykonane na po¬ wierzchni walcowej, stozkowej lub jakiej¬ kolwiek innej powierzchni obrotowej; w takim razie lopatki, pracujace w komo¬ rach, rozmiesizciza sie na powierzchni obro¬ towej drugiej czesci oslony, przyczem o- bydwie wspomniane powierzchnie obroto¬ we musza sobie dokladnie odpowiadac.Otwory, sluzace do wytwarzania zlob¬ ków na przegrody, wierci sie zawsze pro¬ stopadle do pobocznicy wymienionych po¬ wierzchni obrotowych. PL