***ego I Twórcywynalazku: Lechoslaw^ Rutkowiak, Benedykt Gorczynski. Tomasz Pietrzak Uprawniony z patentu: Zaklady Mechaniczne im. Gen. K. Swierczewskiego, Elblag (Polska).Okretowa sruba nastawna z urzadzeniem sterowania awaryjnego Dziedzina techniki. Przedmiotem wynalazku jest okretowa sruba nastawna z urzadzeniem sterowania awaryjnego, wyposazona w silownik zmiany skoku, umieszczony w linii walów, wew¬ natrz statku.Stan techniki. Znana jest okretowa sruba nastawna z urzadzeniem sterowania awaryjnego, którego dzialanie jest niezalezne od glównego ukladu sterowania, stosowana przez firme A. M.Liaaen w Norwegii.W korpusie piasty zamocowano obrotowo skrzydla, których polozenie katowe uzaleznione jest od polozenia wykorbionej tarczy sterowanej zespolem prowadzacym umieszczonym wewnatrz korpusu piasty, napedzanym tloczyskiem silownika zmiany skoku sruby, umieszczonym w wale sruby, wewnatrz statku.Przesterowanie skrzydel sruby z polozenia wstecz do polozenia naprzód odbywa sie przy przesunieciu zespolu prowadzacego od dziobu do rufy.Zespól prowadzacy jest prowadzony w tulejach, przy czym tuleja rufowa jest osadzona w pokrywie korpusu piasty. Pokrywa od strony rufy posiada komore wypelniona powietrzem. W tulei rufowej jest uszczelka zabezpieczajaca komore przed przedostaniem sie do niej cieczy wypel¬ niajacej korpus piasty.Tlok silownika zmiany skoku posiada na obwodzie dzielone metalowe pierscienie uszczelniajace.Ruch tloka w obu kierunkach odbywa sie pod dzialaniem cisnienia cieczy doprowadzonej do silownika ze zródel zasilania glównego ukladu sterowania przez rozdzielacz orazprzez dwa otwory przeplywowe, z których jeden jest w osi walu sruby, a drugi jest równolegly do osi walu sruby.Przez otwór w osi walu sruby ciecz robocza jest podawana do osiowego otworu w tloczysku i do komory rufowej silownika, w wyniku czego nastepuje przesterowanie skrzydel sruby z polozenia naprzód do polozenia wstecz.Urzadzenie sterowania awaryjnego w postaci popychacza z tloczkiem jest umieszczone w przelotowym otworze w osi walu sruby, w jego dziobowej czesci.Dla awaryjnego przesterowania skrzydel sruby, ciecz z pomocniczego zródla zasilania poda¬ wana przez promieniowy otwór w dziobowym kolnierzu walu sruby do osiowego otworu w wale, stanowiacego cylinder silownika popychacza, powoduje przemieszczenie popychacza do oparcia2 127 399 sie o tloczysko tloka silownika zmiany skoku sruby i przemieszczenie tloka silownika, a przez jego tloczysko skrzydel sruby do polozenia naprzód.Naciski na powierzchnie styku popychacza z tloczyskiem tloka silownika zmiany skokusruby sa bardzo wysokie.Drag laczacy tloczysko tloka silownika zmiany skoku z zespolem prowadzacym w korpusie piasty w procesie przesterowania skrzydel z polozenia wstecz do polozenia naprzód jest narazony na wyboczenie, stwarzajac dodatkowy opór tarcia o sciane otworu osiowego w wale.Zastosowanie dzielonych pierscieni osadzonych na tloku silownika nie zapewnia pelnej szczel¬ nosci pomiedzy jego komorami roboczymi.W czasie pracy sruby istnieje niebezpieczenstwo przedostania sie cieczy z korpusu do komory zapokrywa. * W polozeniu skrzydel naprzód, zespól prowadzacy zajmuje pozycje od strony rufy, niekorzyst¬ nie przesuwajac srodek masy sruby w kierunku ruty.Istota wynalazku. W rozwiazaniu wedlug wynalazku przelotowe otwory w pokrywie lacza przestrzen w korpusie piasty z przestrzenia za pokrywa.Wewnatrz korpusu piasty znajduje sie zespól prowadzacy, zmieniajacy ruch posuwisto zwrotny tloka silownika zmiany skoku na ruch obrotowy wykorbionych tarcz pd^zonych z nasada skrzydel sruby.Przesterowanie skrzydel sruby z polozenia wstecz do polozenia naprzód odbywa sie w wyniku 4 przesuniecia zespolu prowadzacego od rufy do dziobu, a wiec odwrotnie niz jest to w stanie techniki.Silownik zmiany skoku umieszczono w wale sruby wewnatrz statku.Tlok silownika posiada na obwodzie uszczelke kolowa zapewniajaca pelna szczelnosc pomie¬ dzy tlokiem i cylindrem.W celu przesterowania skrzydel sruby z polozenia wstecz do polozenia naprzód, ciecz robocza jest podawana przez ot&ór promieniowy w wale sruby do "przestrzeni usytuowanej w osi walu, w jego srodkowej czesci, skad przez otwór osiowy w tloczysku tloka silownika do komory roboczej silownika od strony rufy.Dla przesterowania skrzydel sruby z polozenia naprzód do polozenia wstecz, ciecz robocza jest podawana przez otwór promieniowy usytuowany w srodkowej czesci Walu sruby do otworu usytuowanego równolegle do osi tloczyska silownika od strony dziobu.Skrzydla sruby sa zawsze tak projektowane, ze podczas zaniku cisnienia cieczy roboczej, przy obracajacej sie srubie, nastepuje samoczynne przesterowanie skrzydel sruby od polozenia naprzód do polozenia wstecz i statek traci mozliwosc plyniecia do przodu.Dla przywrócenia statkowi mozliwosci kontynuowania rejsu i dotarcia do portu, sruba jest wyposazona w urzadzenie sterowania awaryjnego, które zapewnia mozliwosc przesterowania skrzydel sruby,od polozenia wstecz do polozenia naprzód i zablokowania skrzydel sruby w tym polozeniu.Na urzadzenie sterowania awaryjnego sklada sie drazek wyposazony od strony rufowej w uszczelke, a od stony dziobu w tloczek z uszczelka.W wale sruby jest przelotowy osiowy otwór, którego powiekszona czesc od strony dziobu stanowi komore o cylindrycznej powierzchni dla tloczka, a czesc rufowa otworu stanowi prowadze¬ nie dla drazka.W kolnierzu walu sruby od strony dziobujest otwór promieniowy laczacy sie z komora w wale od strony dziobu i do którego mozna wprowadzac ciecz z pomocniczego zródla zasilania, do którego droga doplywu cieczy moze byc zamknieta.Tloczysko silownika wyposazono w osiowy otwór laczacy sie za posrednictwem otworów promieniowych z rufowa komora robocza silownika. Srednica osiowego otworu jest tak dobrana, ze moze byc do niego wprowadzony drazek z uszczelka dla zamkniecia drogi przeplywu cieczy z rufowej komory roboczej silownika.Tlok silownika wyposazono w elastyczna uszczelke zamykajaca droge przeplywu cieczy z rufowej komory silownika pomiedzy cylindrem i tlokiem.127399 3 W kolnierzu cylindra silownika jest promieniowy otwór do wprowadzenia cieczy z pomocni¬ czego zródla zasilania, który mozna zablokowac. Ten otwór laczy sie z rufowa komora robocza silownika zmiany skoku.Podanie cieczy pod cisnieniem z pomocniczego zródla zasilania przez otwór promieniowy w kolnierzu dziobowym walu sruby spowoduje przemieszczenie drazka z osadzona na jego koncu uszczelka w lewo i zaslepienie otworu osiowego w tloczysku silownika.Zamkniecie otworu promieniowego w kolnierzu dziobowym walu sruby spowoduje zabloko¬ wanie drazka w lym polozeniu.W wyniku podania cieczy z pomocniczego zródla zasilania przez otwór promieniowy w kolnierzu cylindra silownika zmiany skoku sruby do komory roboczej silownika od strony rufy, nastapi przemieszczenie tloka silownika w prawo i przesterowanie skrzydel sruby w kierunku naprzód do dowolnego wybranego polozenia awaryjnego.Po zamknieciu otworu promieniowego w kolnierzu cylindra silownika nastapi zablokowanie polozenia skrzydel i sruba moze pracowac jako sruba stala.Uszczelka na tloku silownika gwarantuje, ze w czasie pracy sruby nie nastapi samoczynne przemieszczenie tloka, a tym samym i skrzydel sruby.Przesuw drazka z tloczkiem w kierunku rufy ogranicza powierzchnia czolowa dziobowej komory cylindrycznej w osi walu sruby. Skok drazka z tloczkiem zapewnia zaslepienie otworu usytuowanego w osi tloczyska tloka silownika w obu skrajnych polozeniach tloka silownika.Srednica osiowego otworu prowadzacego drazek jest wieksza od srednicy otworu w tloczysku tloka silownika lub moze byc równa, lecz wówczas dlugosc otworu w wale sruby jest tak dobrana, ze przy skrajnym polozeniu tloczka, uszczelka osadzona na drazku nie zaslepia osiowego otworu prowa¬ dzacego drazek. W wyniku takiego rozwiazania mozliwyjest przeplyw cieczy w obu przypadkach z przestrzeni usytuowanej w srodkowej czesci walu sruby do dziobowej komory cylindrycznej w osi walu sruby przy dowolnym polozeniu tloczka drazka zaslepiajacego.Odblokowanie ukladu sterowania awaryjnego nastapi po otwarciu otworu promieniowego w dziobowym kolnierzu walu sruby i w wyniku podania cieczy roboczej pod cisnieniem z glównego zródla zasilania do przestrzeni w srodkowej czesci walu sruby. Ciecz robocza przesunie drazek do skrajnego polozenia w kierunku kolnierza walu sruby, przez co zostanie odblokowany silownik zmiany skoku.Korzystnie skutki wynalazku. Konstrukcja sruby napedowej nie zawiera komory powietrza oraz uszczelek na ruchomych czesciach wewnatrz korpusu piasty. Takie rozwiazanie nie wymaga nadzoru nad stanem komory powietrza i uszczelek.Przy polozeniu skrzydel naprzód, zespól prowadzacy znajduje sie od strony dziobu, co korzystnie wplywa na przesuniecie srodka masy sruby w kierunku dziobu.Uklad sterowania awaryjnego wedlug wynalazku w przypadku zaniku cisnienia pozwala na awaryjne ustawienie skoku sruby w dowolnym polozeniu w sposób prosty i pewny, przy pomocy stosunkowo niskiego cisnienia cieczy podawanej z pomocniczego zródla zasilania oraz umozliwia utrzymanie skoku sruby w czasie ruchu statku.Rozwiazanie charakteryzuje sie duza prostota konstrukcji, a tym samym jest ukladem o duzej niezawodnosci.Objasnienie figury rysunku. Przedmiot wynalazku przedstawiono w przykladzie wykonania na rysunku w przekroju osiowym wzdluznym.Przyklad wykonania. W korpusie 1 ulozyskowano obrotowo skrzydla 2, których osie usta¬ wiono prostopadle do wzdluznej osi sruby, nastawiane za pomoca znanego zespolu prowadzacego 3 napedzanego dragiem 4 polaczonym z tloczyskiem tloka 9 silownika zmiany skoku, który z walem 5 sruby tworzy jeden zespól konstrukcyjny. Drag 6 prowadzony jest w otworze osiowym pokrywy 7 wyposazonej w otwory 8 laczace przestrzen A korpusu 1 z przestrzenia B w oplywce za pokrywa 7.Polozenie tloka 9 w cylindrze 10 jest regulowane cisnieniem cieczy roboczej doprowadzanej ze znanego ukladu sterowania naprzemian do komór C i D otworami 11 i 12. Podanie cieczy do komory D odbywa sie otworem 11 w wale 5 laczacym sie z otworem poziomym o osi rów noleglej do osi tloczyska 13. Otwór 12 w wale 5 pozwala na wprowadzenie cieczy do przestrzeni E usytuowanej4 127 399 w osi walu 5. Ciec/ robocza z przestrzeni E jest podawana otworem 25 w tloczysku 13 i otworami 14 do komory C silownika, a ponadto otwór 24 w osi walu 5 umozliwia przeplyw cieczy do komory F, w której umieszczono tloczek 17 na drazku 15, wyposazonym w uszczelke. Srednica otworu 24jest wieksza od srednicy otworu 25 lub dlugosc otworu 24 jest tak dobrana, ze w skrajnym polozeniu tloczka 17 z prawej strony, uszczelka 16 na drazku 15 nie zaslepia otworu 24 Otwór 20 w kolnierzu dziobowym walu 5umozliwia podanie ciecz\ pod cisnieniem z pomocni¬ czego zródla zasilania do komory G w wyniku czego nastapi przesuniecie drazka 15do krancowego awaryjnego polozenia, kiedy tloczek 17 oprze sie o powierzchnie 21.Zamkniecie drogi doplywu cieczy do otworu 20 umozliwi powrót drazka 15 z tloczkiem 17do poprzedniego polozenia. Powierzchnia 18 ograniczajaca komory F i G umozliwia prowadzenie tloczka 17 z uszczelka 19.W wyniku przemieszczenia drazka 15 do awaryjnego polozenia, osadzona na koncówce drazka 15 uszczelka 16 zostanie wprowadzona do otworu 25 w tloczku 13, co spowoduje zaniknie¬ cie drogi wyplywu cieczy z komory C.Podanie cieczy z pomocniczego zródla zasilania do komory C przez otwór 22 spowoduje przemieszczenie tloka 9 w kierunku zwiekszenia skoku sruby naprzód, do uzyskania wymaganej wielkosci skoku. Uszczelka 23 osadzona na tloku 9 uniemozliwi przeplyw cieczy na druga strone tloka. Zaslepienie otworu 22 uniemozliwi zmiane polozenia tloka 9pod wplywem sil zewnetrznych dzialajacych na skrzydla sruby.Wylaczenie urzadzenia sterowania awaryjnego odbywa sie w wyniku otwarcia drogi przeply¬ wu cieczy przez otwór 20 i podanie cieczy roboczej z glównego zródla zasilania do ukladu sterowania silownika zmiany skoku.Ciecz robocza podana do komory E oddzialywuje bezposrednio na tloczek 17, przemieszcza¬ jac go do skrajnego polozenia w prawo i tym samym wycofuje drazek 15 z uszczelka 16 zotworu 25 w tloczysku 13 odblokowujac tlok 9 silownika zmiany skoku.Zastrzezenia patentowe 1. Okretowa sruba nastawna z urzadzeniem sterowania awaryjnego, której wewnetrzna prze¬ strzen korpusu piasty polaczono przelotowymi otworami z przestrzenia za pokrywa, wyposazona w zespól prowadzacy polaczony dragiem z tloczyskiem silownika zmiany skoku sruby usytuowa¬ nego w wale wewnatrz statku, przy czym wal w srodkowej czesci posiada otwory promieniowe do wprowadzania cieczy pod cisnieniem do ukladu sterowania skokiem sruby, znamienna tym, ze tloczysko (13) ma otwór (25) o odpowiedniej srednicy dla zaslepienia przez uszczelke (16) osadzona na drazku (15), dzieki czemu komora (C) staje sie komora szczelnie zamknieta, zas otwór (22) w kolnierzu cylindra (10) laczy komore (C) z pomocniczym zródlem zasilania. 2. Okretowa sruba nastawna wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze drazek (15) ma tloczek (17), a jego przesuw w kierunku rufy ograniczony jest powierzchnia (21) i zapewnia zaslepienie otworu (25) przez uszczelke (16) osadzona na drazku (15) w obu skrajnych polozeniach tloka (9), nadto srednica otworu (24) jest wieksza od srednicy otworu (25).127399 PL