Przedmiotem wynalazku jest sprzeglo — hamulec indukcyjny. Stosowane sa sprzegla i hamulce elektromagnetyczne o duzej róznorodnosci rozwiazan konstrukcyjnych. Jednym z nich sa sprzegla i hamulce wiropradowe, w których czesc wtórna (bierna) tworza cylinder badz tarcza wykonane z materialu ferromagnetycznego. Przetworniki te w porównaniu z konwencjonalnymi, tzn. o czesci wtórnej z uzwojeniem klatkowym, charakteryzuje prostota konstrukcji oraz duza pewnosc dzialania. Masywna czesc bierna spelnia role uzwojenia (czesc wtórna niemagnetyczna) badz uzwojenia i jarzma (czesc wtórna ferromagnetyczna).Poniewaz pod wzgledem zjawisk elektromagnetycznych nie ma róznic miedzy sprzeglem i hamulcem wiropradowym przetwornik taki moze pracowac jako sprzeglo lub jako hamulec.Ponadto znane sa przetworniki noszace nazwe sprzeglo — hamulec. Zadna ze znanych dotychczas konstrukcji sprzegiel badz sprzeglo — hamulców o masywnej ferromagnetycznej czesci wtórnej stosowana w ukladzie napedowym jako sprzeglo nie umozliwia pracy nawrotnej zespolu napedo¬ wego bez koniecznosci zmiany kierunku wirowania silnika napedowego.Celem wynalazku jest usuniecie znanych wad przez opracowanie nowej konstrukcji sprzegla — hamulca indukcyjnego.Istota wynalazku polega na tym, ze kadlub i tarcze wyposazone sa w mechanizm skladajacy sie z walków mogacych wirowac wokól osi pierscienia polaczonego sztywno z osiami, których jeden z konców umieszczony jest w prowadnicy wykonanej wzdluz obwodu korpusu tak, ze konce osi moga sie w niej przemieszczac lub zostac zablokowane przy pomocy srub blokujacych. Zaleta sprzegla — hamulca wedlug wynalazku jest to, ze posiada wszystkie zalety sprzegiel elektromagne¬ tycznych, a dodatkowo: zapewnia mozliwosc pracy jako sprzeglo nawrotne, sprzglo o zwiekszo¬ nym momencie przenoszonym, hamulec dla maszyny napedzanej, hamulec dla silnika bez mozliwosci pomiaru momentu obciazenia, hamulec laboratoryjny z mozliwoscia pomiaru momentu obciazenia metoda zerowa; umozliwia zmiane kierunku wirowania maszyny napedzanej bez koniecznosci zmiany kierunków wirowania silnika napedowego; przedluza okres eksploatacji silnika napedowego poprzez wyeliminowanie zagrozen wynikajacych z rozruchu przy nawrocie; ogranicza zuzycie energii przez silnik pracujacy przy czestych nawrotach oraz istnieje mozliw osc automatycznego sterowania.2 125 753 Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykladzie wykonania na rysunku, na którym pokazano sprzeglo — hamulec indukcyjny w przekroju. Sprzeglo — hamulec zbudowany jest z tarczy ferromagnetycznej 1, spelniajacej jednoczesnie role elementu nosnego i jarzma, osadzonej sztywno na wale 8, którego jeden koniec polaczony jest mechanicznie z silnikiem napedowym 6, drugi zas przez lozysko toczne 9 z walem 10. Do tarczy 1 przytwierdzone sa elektromagnesy 2 i 3, których konce uzwojen wyprowadzone sa do dwóch par pierscieni slizgowych 7. Tarcza 1 z elektromagnesami 2 i 3 umieszczona jest symetrycznie miedzy dwoma tarczami ferromagnety¬ cznymi 4 i 13, tworzacymi czesc bierna sprzeglo — hamulca, polaczonymi ze soba mechanicznie przez walki 14 osadzone na osiach 15 przymocowanych sztywno do pierscienia 18. Jeden z konców osi 15 umieszczony jest w prowadnicy wykonanej wzdluz obwodu korpusu 16. Sruby 17 umozli¬ wiaja zablokowanie konców osi 15 poruszajacych sie w prowadnicy. Tarcza 13 osadzona jest sztywno na wale 10, w którym wykonany jest otwór 11, sprzezonym mechanicznie z maszyna napedzana 12. Tarcza 4 osadzona jest na wale 8 poprzez lozysko toczne 5. Silnik napedowy 6 wprawia w ruch tarcze 1 z elektromagnesami 2 i 3, która wiruje z predkoscia katowa coi. Zasilajac uzwojenie elektromagnesów 2 wytwarzanejest pole magnetyczne, które w tarczy 13 indukuje prady wirowe. Wspóldzialanie pola magnetycznego i pradów wirowych wytwarza moment elektromag¬ netyczny powodujacy wirowanie tarczy 13 z predkoscia katowa g2 < a)\ w kierunku zgodnym z oi.Uniemozliwiajac przesuwanie sie osi 15 w prowadnicy przez zablokowanie jej za pomoca sruby 17, wirujaca tarcza 13 poprzez obracajacy sie wokól osi 15 walek 14 powoduje wirowanie tarczy 4 w kierunku przeciwnym z predkoscia a2, a zatem tarcza 4 wzgledem tarczy 1 wiruje z predkoscia cui + a2. Wylaczajac zasilanie elektromagnesów 2, przy jednoczesnym zasilaniu elektromagnesów 3, tarcza 4 i elektromagnesy 3 tworza hamulec indukcyjny. Indukowane w tarczy 4 prady wirowe wspóldzialajac z polem magnetycznym wytwarzaja moment dzialajacy w kierunku przeciwnym do kierunku wirowania tarczy 4. Wytworzony moment hamujacy wiekszy od momentu oporowego maszyny napedzanej powoduje zatrzymanie walu 10. W tym stanie pracy (a2 = 0) tarcza 1 wiruje wzgledem tarczy 4 z predkoscia co\. Dzialajacy na tarcze 4 moment powoduje jej obrót w kierunku przeciwnym do poprzedniego. Zmiana kierunku wirowania tarczy 4 poprzez walek 14 przenoszona jest na tarcze 13 polaczona sztywno z walem 10. Wykonany zostal nawrót bez zmiany kierunku wirowania silnika napedowego.Zasada dzialania sprzegla o zwiekszonym momencie przenoszonym. Zasilajac jednoczesnie elektromagnesy 2 i 3 oraz umozliwiajac swobodne przemieszczanie sie konca osi 15 w prowadnicy przez wykrecenie sruby blokujacej 17, wirujace elektromagnesy indukuja w tarczach 4 i 13 prady wirowe. Wspóldzialanie pradów wirowych i pól magnetycznych powoduje wystapienie jednako¬ wych momentów dzialajacych na obydwie tarcze powodujac obrót walu 10 w kierunku zgodnym z kierunkiem wirowania tarczy 1. Przenoszony przez sprzeglo moment elektromagnetyczny jest dwukrotnie wiekszy od momentu sprzegla nawrotnego. W tym wypadku nie majednak mozliwosci dokonania nawrotu bez zmiany kierunku wirowania silnika napedowego sprzeglo — hamulec pracuje zatem jak klasyczne sprzeglo poslizgowe.Zasada dzialania hamulca dla maszyny napedzanej. Hamowanie maszyny napedzanej odbywa sie od chwili wylaczenia zasilania elektromagnesów 2 i wlaczeniu zasilania elektromagnesów 3 — sprzeglo nawrotne. Tarcza 4 wiruje wzgledem tarczy 1 z predkoscia cu\ +m- Powstaje zatem moment dzialajacy w kierunku przeciwnym do kierunku wirowania tarczy 4, której predkosc zaczyna malec. Mechaniczne polaczenie tarczy 4 z tarcza 13 powoduje zmniejszenie predkosci wirowania walu 10. W pewnej chwili tarcza 1 wzgledem tarczy 4 wiruje z predkoscia coi, a zatem tarcza 4 jest nieruchoma wzgledem korpusu 16 — nieruchomy wzgledem korpusu jest równiez wal 10. Wylaczajac w tym momencie zasilanie elektromagnesów 3 maszyna napedzana jest w spoczynku.Zasada dzialania hamulca silnika napedowego. Jezeli przetwornik pracowac ma jako hamulec bez mozliwosci pomiaru momentu nalezy przy pomocy sruby blokowej 17 zablokowac koniec osi 15, a nastepnie zasilac uzwojenie elektromagnesów 2 i 3, które wiruja z predkoscia ai. Wirujace pole magnetyczne indukuje w tarczach 4 i 13 prady wirowe, które wspóldzialajac z polem magnety¬ cznym powoduja powstanie momentu dzialajacego na tarcze 4 i 13. Wartosci momentu sa jedna¬ kowe, jednakowyjest tez ich kierunek, tarcze 4 i 13 sa zatem nieruchome wzgledem korpusu 16, a na tarcze 1 dziala moment hamujacy.125753 3 Jezeli przetwornik pracowac ma jako hamulec z mozlwoscia pomiaru momentu nalezy odblokowac koniec osi 15, w otworze 11 wykonanym w wale 10 — umocowac pret, na którym zawieszane beda odwazniki, a nastepnie zasilic wirujace elektromagnesy 2 i 3. W tym stanie pracy przetwornik dziala jak klasyczny laboratoryjny hamulec wiropradowy.Zastrzezenie patentowe Sprzeglo — hamulec indukcyjny wzbudzany pradem stalym budowy tarczowej mogacy praco¬ wac jako sprzeglo nawrotne, sprzeglo o zwiekszonym momencie przenoszonym, hamulec dla maszyny napedzanej, hamulec dla silnika bez mozliwosci pomiaru momentu, hamulec laborato¬ ryjny z mozliwoscia pomiaru momentu metoda zerowa skladajacy sie z kadluba i tarcz ferromagne¬ tycznych, znamienny tym, ze kadlub (16) i tarcze (4) i (13) wyposazone sa w mechanizm skladajacy sie z walków (14) mogacych wirowac wokól osi (15), pierscienia (18) polaczonego sztywno z osiami (15), których jeden koniec umieszczony jest w prowadnicy wykonanej wzdluz obwodu korpusu (16) tak, ze konce osi (15) moga sie w niej przemieszczac lub zostac zablokowane przy pomocy srub blokujacych (17). PL