Przedmiotem wynalazkujest sposób wytwarzania (E)-4-(2,2,3-trimetylo-3-cyklopentenylo)-2- buten-1-olu, który jest nowym zwiazkiem chemicznym o wzorze przedstawionym na rysunku i znajduje zastosowanie jako skladnik kompozycji perfumeryjnych.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze 2,3-epoksypinan poddaje sie izomeryzacji wobec halogenku cynkowego jako katalizatora, a otrzymana mieszanine poreakcyjna poddaje sie reakcji Wittiga-Hornera z dialkilofosfonooctanem alkilu, w wyniku którego otrzymuje sie 4-(2,2,3- trimetylo-3-cykIopentenylo)krotonian alkilu. Zwiazek ten poddaje sie selektywnej redukcji grupy estrowej znanym sposobem, korzystnie przy uzyciu wodorku diizobutyloglinowego. Po redukcji otrzymuje sie (E)-4-(2,2,3-trimetylo-3-cyklopentenylo)-2-buten-l-ol, o wzorze przedstawionym na rysunku. Korzystne jest prowadzenie procesu izomeryzacji w toluenie oraz prowadzenie reakcji Wittiga-Hornera w mieszaninie eteru etylowego i toluenu albo w mieszaninie dimetyloformamidu i toluenu.(E)-4-(2,2,3-trimetylo-3-cyklopentenylo)-2-buten-l-ol wytworzony sposobem wedlug wyna¬ lazku, zarówno w postaci racemicznej, jak i optycznie czynnej, tzn. wytworzony odpowiednio z racemicznego lub optycznie czynnego 2,3-epoksypinanu, ma srednio intensywny, trwaly, przyje¬ mny zapach sandalowy. Zaleta sposobu wedlug wynalazku jest stosowanie latwo dostepnego surowca w postaci 2,3-epoksypinanu, który wytwarza sie z duza wydajnosca z alfa-pinenu.Przedmiot wynalazku jest objasniony w przykladach wytwarzania (E)-4-(2,2,3-trimetylo-3- cyklopentenylo)-2-b uten- J -olu.Przyklad I. Roztwór 76,1 g (0,50mola) (lR,2R)-2,3-epoksypinanu (aD20=+84°, nD20= 1,4698) w 350 ml toluenu ogrzewa sie w aparaturze do destylacji azeotropowej, oddestylowujac slady wody.Nastepnie przerywa sie ogrzewanie i po ustaniu wrzenia dodaje sie porcjami 1,1 g (0,005 mola) stopionego bezwodnego bromku cynkowego. Po dodaniu pierwszej porcji bromku zachodzi reakcja egzotermiczna, trwajaca okolo 3 minut, której towarzyszy wrzenie mieszaniny. Kolejne porcje bromku dodaje sie do czasu, az dodatek bromku nie powoduje zadnych zmian mieszaniny. Nastepnie roztwór toluenowy chlodzi sie do temperatury 293 K i dodaje go w ciagu okolo 2 minut do intensywnie2 125 695 mieszanego roztworu soli sodowej dietylofosfonooctanu etylu. Roztwór ten sporzadza sie przez wkrop- lenie 117,7 g (0,525 mola) dietylofosfonooctanu etylu do zawiesiny 12,6g (0,525 mola) wodorku sodowego w 350 ml eteru etylowego w temperaturze 293 K. Po 5 minutach do mieszaniny reakcyjnej dodaje sie 200 ml wody, rozdziela fazy, faze wodna ekstrahuje dwa razy 100 ml eteru etylowego lub naftowego, a polaczone ekstrakty przemywa sie nasyconym kwasnym weglanem sodowym i suszy bezwodnym siarczanem magnezu. Po odparowaniu rozpuszczalnika pozostalosc saczy sie przez 50 g zelu krzemionkowego, eluujac eterem naftowym. Po odparowaniu rozpuszczalnika i destylacji frakcyj¬ nej na kolumnie Vigreux otrzymuje sie 90 g (R)-4-(2,2,3-trimetylo-3-cyklopentenylo)krotonianu etylu.Do roztworu 90 g (0,405 mola) otrzymanego estru w 400 ml heksanu wkrapla sie 664 ml (0,85 mola) roztworu wodorku diizobutyloglinowego w heksanie, o stezeniu 1,28 M. Wkraplanie prowadzi sie w czasie 2 godzin, w atmosferze azotu, utrzymujac temperature w granicach 263—260 K. Po stwierdzeniu, metoda chromatografii cienkowarstwowej, zaniku substratu, do chlodzonej mieszaniny dodaje sie powoli 400 ml nasyconego roztworu chlorku amonowego, a nastepnie 400 ml nasyconego roztworu winianu sodowego. Po rozdzieleniu faz, faze wodna ekstrahuje sie dwukrotnie eterem naftowym, ekstraty przemywa nasyconym winianem sodowym i suszy bezwodnym siarczanem magnezu. Surowy produkt destyluje sie przez krótka kolumne, uzyskujac 67 g czystego [R-(E)]-4-(2,2,3-trimetylo-3- cyklopentenylo)-2 buten-1 olu, o nastepujacych stalych fizycznych i spektralnych: temperatura wrzenia: 367—367,5K /0,7hPa; nD20= 1,4875; aD20=+2,6°; a57820=+2,83°, a54620=+3,51°; a43620=+8,8o; a40620=+12Jo; a36620=+19,0° (czysta ciecz, 1 dm). 'H-NMR (CCL4, $tms): 0,79 i 1,00 (2s,2x3H, Me2C), 1,58 (m, 3H CH3C = ), 1,6-2,4 (m, 5H,kompleks), 3,60 (s,br,lH, =CHCH2OH), 3,95 (dJ =4Hz, 2H =CHCH20H), 5,16 (s,br,lH, =CH cykl.), 5,58 (m,2H,CH = CH). IR (film. cm'1): 3325vs,br(OH), 3046w( = CH), 2965vs, 2940vs, 1670w(C = C), 1651w, 1463s, 1442s, 1435s, 1383m,1350s, 1220w, 1094m, 1067m, 1012vs(C-O), 970vs (CH = CH), 800s ( = CH). MS (15eV): m/E (intensywnosc wzgledna) 108(100), 109(34,0), 147(31,9), 95(24,7), 93(23,5), 121(18,5), 107(14,6), 165(13,4), 105(12,0), 119(11,2).Przykladu. Sposób postepowania jest analogiczny, jak opisano w przykladzie I, z ta róznica, ze jako surowiec wyjsciowy stosuje sie roztwór 76,1 g (0,50 mola) 2,3-epoksypinanu w 350 ml benzenu.Produkt koncowy jest identyczny, jak w przykladzie I.Przyklad III. Sposób postepowania jest analogiczny, jak opisano w przykladzie I, z ta róznica, ze w reakcji Wittiga-Hornera stosuje sie roztwór soli sodowej dietylofosfonooctanu etylu sporzadzony przez wkroplenie 117,7g (0,525 mola) dietylofosfonooctanu etylu do zawiesiny 12,6 (0,525 mola) wodorku sodowego w 350 ml dimetyloformamidu. Otrzymuje sie 64g czystego produktu koncowego.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nowego (E)-4-(2,2,3-trimetylo-3-cyklopentenylo)-2-buten-l-olu o wzorze przedsawionym na rysunku, znamienny tym, ze 2,3-epoksypinan poddaje sie izomeryzacji wobec halogenku cynkowego jako katalizatora, po czym otrzymana mieszanine poreakcyjna poddaje sie reakcji Wittiga-Hornera z dialkilofosfonooctanem alkilu, a wytworzony tak ester poddaje sie w znany sposób selektywnej redukcji grupy estrowej, korzystnie przy uzyciu wodorku diizobutyloglinowego. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze proces izomeryzacji prowadzi sie w toluenie. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze reakcje Wittiga-Hornera prowadzi sie w mieszani¬ nie eteru etylowego i toluenu. 4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze reakcje Wittiga-Hornera prowadzi sie w mieszani¬ nie dimetyloformamidu i toluenu.CH-0H T)^~ Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl PL