Przedmiotem wynalazku jest pednia pasowa o zmiennym stosunku przekladni, która posiada co najmniej dwa krazki, osadzone na wale przesuwnie ku sobie lub od siebie w celu zmiany stosunku przekladni, przyczem na tych krazkach obraca sie pierscien, otaczajacy wal.Celem wynalazku jest zwiekszenie sprawnosci pedni, jak tez jej szybkosci ro¬ boczej i trwalosci, ponadto zas ulatwienie zmiany stosunku przekladni i ulatwienie poslugiwania sie pednia.W znanych pedniach tego rodzaju pas ulozony jest na sztywnym pierscieniu, a slizganiu sie pierscienia na krazkach lub na pasie zapobiega sie przez .zwiekszenie powierzchni tarcia i zastosowanie urza¬ dzenia naprezajacego pas, uruchomiane¬ go oddzielnie. Im wieksza jest jednak po¬ wierzchnia tarcia pierscienia o krazki, tern wieksze bedzie szkodliwe tarcie po¬ miedzy temi powierzchniami. To samo do¬ tyczy pasa klinowego, który biegnie w rowku, wykonanym na obwodzie pierscie¬ nia.W pedni, wykonanej wedlug wynalaz¬ ku niniejszego, sztywny pierscien styka sie z krazkami stozkowemi tylko waskie- mi pierscieniowemi wiencami, wykonane- mi z tworzywa twardego i zupelnie lub prawie niepodatnego, i jest zaciskany po¬ miedzy niemi. Zaciskanie powyzsze usku¬ tecznia sie zapomoca ogniwa napedzaja¬ cego, otaczajacego pierscien, lub sprezy-stego nacisku stozka drugiego walu, jeze¬ li ten, sam pierscien zostaje przeniesiony z jednego walu na drugi Rysunek przedstawia kilka przykla¬ dów wykonania ^wynalazku, l Fig. 1 uwidocznia jedna czesc pedni pasowej wedlug wynalazku, fig. 2 — sche¬ matycznie wykres tarcia pomiedzy po¬ wierzchniami stozkowemi, obracaj acemi sie naokolo rozmaitych punktów. Fig. 3f 4 i 5 przedstawiaja rozmaite przekroje pierscieni. Fig. 6 jest przekrojem osio¬ wym przez odmienne wykonanie pedni, posiadajacej krazki, wodzace pieitscienie.Fig. 7 i 8 uwidoczniaja w przekroju rów¬ noleglym, wzglednie prostopadlym do osi, pednie, której pierscien przesuwny wspól¬ dziala z dwoma pierscieniami, a fig. 9 i 10 — w takichze przekrojach pednie, w której ogniwo napedzajace tworzy jeden pierscien. Fig. 11 jest przekrojem osiowym odmiany pedni, w której wieksza liczba pierscieni jest umieszczona obok siebie, a fig. 12 —• takimze przekrojem pedni, któ¬ rej pierscien posiada obwód zwiek¬ szony.Na wale /, V sa osadzone krazki stozko¬ we 3, 3' tak, ze moga sie przesuwac, iprzy- czem sprezyny, dzialajace na przesuwne piasty 20, 20' i opierajace sie o pierscienie ustawaze 73, 13' przyciskaja krazki te ku sobie. Na krazek 3 naciska tylko jedna sprezyna 4, otaczajaca wal 1, podczas gdy równoclzesnie naokolo walu /' na trzpie¬ niach 22 umieszczone sa sprezyny 4', wstawiane w otwory 21 piasty 20. Pomie¬ dzy krazkami 3, 3' obraca sie pierscien 12, którego wience 8, 8' stykaja sie z krazkami 3, 3' tylko waskiemi powierzch¬ niami 7, 7\ Na fig. 2 trójkat 17', 16', 16" przedstawia wykresowo wielkosc szkodliwego tarcia podczas przesuwu pierscienia od punktu 17 do 17', jezeli pierscien 7 styka sie z krazkiem 3 cala swa szerokoscia 16, e, d, c, b, a, 17. Poniewaz powierzchnie 7, T znajduja sie na we¬ wnetrznej krawedzi pierscienia, to cale powierzchnie stozkowe krazków moga slu¬ zyc do zmiany stosunku przekladni. Wien¬ ce 8, 8' sa wykonane z tworzywa twarde¬ go, np. stali, lub tez z tworzywa szczegól¬ nie przylgliwego i twardego, w którym to przypadku w pierscieniu umocowuje sie listwy, wykonane z takiego tworzywa (fig. 3). Powierzchnie 7, 7' moga byc równiez utworzone przez odpowiednie sciecie pier¬ scienia 12 (fig. 4) i posiadac ostre krawe¬ dzie 8, lub tez tworzyc powierzchnie wy¬ pukle (fig. 5).Pierscien 12 otacza wal 1, V i sklada sie z czesci cylindrycznej 6, na której ulo¬ zony jest pas 5, oraz dwóch kolnierzy 2, 2' usztywniajacych pierscien i zapobiegaja¬ cych zeslizgiwaniu sie pasa. Wience 9, 9' zapobiegaja zetknieciu sie kolnierzy z krazkami w razie skosnego ustawienia sie pierscienia. Pas przenosi naped na wal napedzany, a jego naprezenie oraz nacisk sprezyn 4, 4' utrzymuja pierscien w zetknie¬ ciu z krazkami tak, ze powstaje tarcie. W razie zwiekszenia sie naprezenia pasa, powstajacego np. przy zwiekszajacem sie obciazeniu, pas przesuwa pierscien pomie¬ dzy krazkami ku walowi 1, V, wobec cze¬ go pierscien ten zostaje mocniej zacisnie¬ ty. Krazki 3, 3' zostaja przytem odsuniete jeden od drugiego, a sprezyny scisniete tak dalece, az zrównowaza nacisk pasa i jego obciazenie. Pierscien nie moze wiec slizgac sie na krazkach nawet wr razie przeciaze¬ nia pedni, jezeli zas wal 1, V jest walem napedzajacym, to stosunek przekladni zo¬ staje samoczynnie zmieniony odpowiednio.Zbednem staje sie wiec oddzielne urza¬ dzenie, sluzace do ustawiania pierscienia w kierunku prostopadlym do osi i do na¬ prezania pasa. Pierscienie 13, 13' sa umo¬ cowane na wale /, 1' i obracaja sie wraz z nim, gdyz nie wymagaja nastawiania, moga wiec byc niedostepne. Stosunek prze¬ kladni zmienia sie dzieki przesunieciu pierscienia w kierunku prostopadlym do - 2 —osi, przyczem dlugosc pasa pomiedzy wa¬ lem napedzajacym a napedzanym zmie¬ nia sie zapomoca krazków naprezajacych.W razie zmniejszania sie naprezenia pasa, sprezyny 4, 4* oddalaja pierscien odi osi krazków, wobec czego pasl nie moze slizgac sie na obwodzie pierscienia.Przy wspólsrodkowem z krazkami u- stawieniu pierscien obraca sie wraz z kraz¬ kami jako calosc.Jezeli pienscien zostaje nastawiony tak, iz jego mimosrodowosc wzgledem wa¬ lu napedzajacego jest znaczna, a pasy sa bardzo dlugie i szerokie, to na wale 1, V (fig. 6) umieszcza sie krazki prowadnicze 24, 26, które zachodza powierzchniami 29, 30 ponad krazki 3, 3* i zapobiegaja bocz¬ nemu przesuwaniu sie mimosrodowej cze¬ sci pierscienia. Krazki 24, 26 stykaja sie z wiencami 9, 9', najwiecej oddalonemi od walu 1, I', i zostaja w ten sposób obraca¬ ne. Pierscien moze byc w tym przypadku utworzony tylko z czesci cylindrycznej 6, której jednak nalezy nadac wieksza gru¬ bosc.Krazki prowadnicze 24, 26 nie przesu¬ waja sie w kierunku osi, przyczem posia¬ daja np. ('krazek 24) plaskie powierzchnie prowadnicze 28 lub tez przesuwaja sie wspólnie z krazkami stozkowemi (krazek 26), a ich powierzchnie prowadnicze 27 sa stozkowe, przyczem piasta 23 krazka pro- wadniczego 26 osadzona jest na piascie 20 krazka 3\ Liczba krazków stozkowych i pierscie¬ ni przesuwnych, umieszczonych na walach napednych, jest dowolna.W odmianie wykonania wynalazku, u- widocznionej na fig 9 i 10, pierscien prze¬ suwny jest otoczony zamiast pasem sztyw¬ nym pierscieniem 2", posiadajacym prze¬ krój o ksztalcie litery T i zaopatrzonym na obwodzie wewnetrznym w tworzywo przylgliwe lub wspóldzialajacym w inny sposób z pierscieniem 6. Pierscien ustaw- czy 13' jest osadzany przesuwnie na wale x, x\ wzglednie na srubie 18 tak, ze prze¬ suniecie go umozliwia zmiane stosunku przekladni, osiagana równiez zmiana od¬ dalenia walu 1, 1' od walu x, x\ W ten sposób granica zmiany stosunku prze¬ kladni moze byc dowolnie zwiekszona. U- rzadzenie to moze byc zastosowane kilka¬ krotnie na równoleglych walach, a dziala¬ nie tych urzadzen skojarzone ze soba. Na pierscieniu sztywnym 5 (fig. 7 i 8) moze byc umieszczony pas napedny, który prze¬ nosi naped na wal trzeci. W tym przy¬ padku pierscien 5 nie posiada przekroju o ksztalcie litery T, lecz na jego obwodzie umieszczone sa wience usztywniajace. Je¬ zeli odleglosc pomiedzy walami 1, l4 i x, x' jest mala (fig. 9 i 10), to wystarcza je¬ den pierscien przesuwny 2", który styka sie x krazkami 3, 3* tylko bardzo waskie- mi, jednak bardzo skosnemi powierzchnia¬ mi 7, T i dziala jako narzad napedza¬ jacy.Pierscien 2" posiada przekrój o ksztal¬ cie litery T, wskutek czego zapobiega sie zwiekszaniu sie tarcia, powstajacemu wsku¬ tek odksztalcania sie pierscienia, na który dzialaja sily, ciagnace w dwóch przeciw¬ leglych miejscach. Urzadzenie to równiez umozliwia ^dowolne zwiekszanie granic zmiany sitosunku przekladni pedni oraz moze byc zastosowane kilkakrotnie na walach napednych. Pierscien napedfoy mo¬ ze byc wykonany jako krazek pasowy i po¬ laczony pasem z walem trzecim, w któ¬ rym to przypadku na obwodzie jego wy¬ konywa sie kolnierze usztywniajace.W odmianie wykonania wynalazku, u- widocznionej na fig. 11, na wale 1, V jest umieszczona wieksza liczba par krazków 3, 3' tak, ze krazki kazdej pary sa odwró¬ cone od siebie i rozsuwane sprezynami 4.Pierscienie przesuwne kazdej pary, styka¬ jace sie z krazkami stozkowemi powierzch¬ niami 7, 7* wienców* 8, 8', sa polaczone ze soba czescia cylindryczna 6, a zapomoca mostków 14 z kolnierzami 2, 2* pary sa- — 3 —siedhiej, wskutek czego tworza calosc, a dzialanie ich zostaje skojarzone. Na czesc 6 i ewentualnie na mostek 14 jest nasu¬ niety pas* * ¦ Wiesza ilosc mostków 14 moze two¬ rzyc beben, na którym umieszcza sie pas.W tym przypadku czesci 6 sa zbedne.Na fig. 12 jest przedstawiony jeden pienscien przesuwny, posiadajacy ksztalt krazka lub kola i polaczony z cylindrem 14, który moze byc dowolnie przedluzony w kierunku osi i otaczac wieksza liczbe pierscieni przesuwnych i par krazków stozkowych. Pas, nasuniety na cylinder 14, posiada wzgledem walu 1, V wieksza szybkosc, niz szybkosc pedni, przedstawio¬ nej na fig. 1.Pierscien przesuwny moze przekazywac naped równiez zapomoca lin, lancuchów, w którym to przypadku posiada np. na obwodzie zewnetrznym lub wewnetrznym odpowiednie rowki lub zeby. Pednia moze byc wykonana tak, aby dawala sie rozlozyc i nasadzic na istniejace przekladnie.W celu zmiany oddalenia walu nape¬ dzajacego od walu napedzanego, pednia moze byc przesuwana na sankach lub obra¬ cana zalpomoca ramion, dzwigajacych wal pedbi. Oba waly polaczone sa ze soba za¬ pomoca pasa napednego oraz krazków pasowych, umieszczonych na obu walach, przyczemi wal pedni sluzy jako wal nape¬ dzajacy i przenosi naped na wal napedza¬ ny. Wal pedni moze posiadac równiez kolo zebate, przyczem naped zostaje prze¬ noszony zapomoca kól zebatych na wal pedni, który dziala jako wal napedza¬ jacy.Pednia wedlug wynalazku nadaje sie zarówno do silników stalych, jak tez do pojazdów, zwlaszcza zas do pojazdów sil¬ nikowych. PL