Opis patentowy opublikowano: 2.10.1984 Int. CP A01N 25/18 C- . ? ilw- k tftfA taCHWM^L —' Twórca wynalazku Uprawniony z patentu: Elso Vegyi Industria Szovetkezet, Budapeszt (Wegry) Srodek owadobójczy Przedmiotem omawianego wynalazku jest sro¬ dek owadobójczy selektywnie wabiacy owady, za¬ chowujacy swe dzialanie owadobójcze przez dlugi czas. Istota wynalazku polega na tym, ze owado¬ bójcze substancje czynne, substancje pomocnicze, atraktanty oraz substancje necace naniesione sa na uprzednio obrobiony nosnik.Stosowane obecnie najszerzej preparaty owado¬ bójcze dzialaja w ten sposób, ze gazy substancji czynnej naniesionej na nosnik rozposcieraja sie w zamknietej przestrzeni, w której niszczy sie robactwo wzglednie która powinna byc utrzyma¬ na w stanie riiezarobaczonym. Jednak czas dziala¬ nia tych preparatów jest niewystarczajacy, ponie¬ waz substancja czynna wykazujaca wysoka prez¬ nosc pary stosunkowo szybko wyparowuje wzgled¬ nie rozklada sie. Dlatego prowadzono badania w kierunku opóznienia rozkladu substancji czynnej przez dodatek róznych substancji pomocniczych.Tego rodzaju preparaty podane sa w wegierskim opisie patentowym nr 158 535 oraz w szwajcar¬ skim opisie patentowym nr 502 765. Poza tym zna¬ ny jest preparat otoczony pólprzepuszczalna o- toczka przepuszczajaca tylko pare, przez co zo¬ staje opózniony rozklad substancji czynnej, np. wegierski opis patentowy nr 160 299. Jednakze pre¬ paraty te wykazuja te niedogodnosc, ze nie za¬ pewniaja preznosci pary potrzebnej do wystar-- czajacej skutecznosci substancji czynnej, a opóz- 10 15 20 25 30 nienie rozkladu substancji czynnej jest równiez niezadawalajace.Celem wynalazku jest opracowanie srodków o- wadobójczych, które nie wykazuja wymienionych niedogodnosci, to znaczy charakteryzuja sie sil¬ nym dzialaniem owadobójczym i zachowuja to dzialanie przez dlugi czas.Zadanie to rozwiazano wedlug wynalazku w ten sposób, ze srodek wedlug wynalazku zawiera zna¬ ne, dzialajace kontaktowo albo przez uklad tra¬ wienny owadobójcze substancje czynne w mie¬ szaninie ze zwyklymi nosnikami, napelniaczami nieaktywnymi, przynetami i ewentualnie innymi substancjami oraz atraktantami naniesionymi na nosnik w postaci ksztaltek o uszorstnionej po¬ wierzchni oraz jako selektywna przynete melase i ekstrakt chmielowy, albo brzeczke piwna za¬ wierajaca chmiel.Stwierdzono, ze czas dzialania znanych, dzia¬ lajacych kontaktowo albo przez przewód trawien¬ ny owadobójczych substancji czynnych znacznie przedluzony zostanie, jezeli naniesie sie je na ksztaltki, które przez uszorstnienie swej powierz¬ chni zdolne sa do powiazania substancji czynnej nie tylko przez powierzchniowa adhezje, ale tak¬ ze przez adhezje zachodzaca w glebszych warst¬ wach. Jezeli w ten sposób zostanie powiazana substancja czynna, to czesc jej pozostaje przez dluzszy czas nie rozlozona w zaadsorbowanym 123 548133 5*8 stanie, przez co zostaje przedluzony jej czas dzia¬ lania.Stwierdzono, ze ekstrakt chmielowy, przez za¬ parzenie przygotowanego -wyciagu -wodnego, wy¬ kazujacy nadzwyczaj nieprzyjemny smak dla lu- ¦ dzi i zwierzat cieplokrwistych oraz melasa przy¬ ciagaja bardzo intensywnie robactwo, to znaczy wykazuja selektywne dzialanie necace. Dzialanie necace melasy jest znane z opisu patentowego RFN nr 863868. 10 Znaczenie tego stwierdzenia jest latwe do zro¬ zumienia - jezetli < wezmie sie pod uwage to, ze cze¬ sto musi sie niszczyc robactwo w pomieszczeniach, w których przebywaja równiez ludzie albo zwie¬ rzeta cieplokrwiste i ze wzgledów higienicznych 15 niemozliwe jest stosowanie proszków do posypy¬ wania* albo opryskiwania.Jctk' juz nadmieniono, zgodnie z wynalazkiem mieszanina zlozona z substancji czynnych i roz¬ cienczalników naniesiona jest na ksztaltki o uszor- "20 stnionej powierzchni. Uszorstnienie powierzchni ksztaltek uzyskuje sie korzystnie przez rastrowa- nie albo drapanie. Ksztatki wykonuje sie z kaz¬ dego odpowiedniego do tego celu materialu, jed¬ nak korzystnie z papieru, tworzywa sztucznego 25 i drewna, a zwlaszcza z kartonu. Szczególnie na¬ daja sie tu tak zwane bezdrzewne albo pólbez- drzewne papiery zawierajace duzo celulozy, a ma¬ lo scieru drzewnego i kleju. Postac ksztaltek jest dowolna, na przyklad stosuje sie arkusze, plyty, 30 krazki albo tasmy, przewaznie arkusze wykona¬ ne z kartonu.Uszorstnienie powierzchni wykonuje sie dowol¬ nymi metodami i urzadzeniami. Korzystnie nosnik kartonowy .przepuszcza sie przez walce, których 35 powierzchnia posiada ostre albo spiczaste elemen¬ ty odpowiednie do obrabiania powierzchni pa¬ pieru."¦Na -obrobione iwstepnie ?ksztaltki nanosi sie sub¬ stancje czynne, napelniacze'nieaktywne, substan- *o cje pomocnicze, substancje -necace oraz ?#ktraktan- ty. Postepuje sie w ten sposób, zie nanosi*siei«He- szanjne . wymienionych skladników albo kolejno kazdy oddzielnie.Jako substancje czynne stosuje sie znane sub- 45 Stancje owajdobójcze, na przyklad .nastepujace: Pio;xacarb ,1 [2-/X3-cUQfesolanT2-ylo/-fenylo-N-me- Famid J tylokarbaminian] /ester 0,0-dwumetylowy kwasu 2,2,2- i r on i -trójchlorohydroksyetylofosforowe- **° Trichlorfonj ^ Diazjnon , [0f0Tidwuetylo-0-/2Tizopropylo-.6-me- tylo-4-pirymidynyloMiofosforan], Ficam /Bendiokarb/ /2,2-dwumetylo-l,3- -benzodioksól-4-ilo-N~metylokarba- *55 minian/, Tugon /Flibóiy [ester 0,0-dwumetylowy kwasu '2^;2-trójchloróhydroksyetylo- fosforowego] Sevin [1-naftolometylokarbaminian = es- ^o ter naftylowy kwasu metylokafba- minowego] Safidon /Fosmet/ [S-[/l,3-diokso-l,3-dihydro- -2H-imidazolilo-2Ametylo]0,0-dime- tylo-fosforoditionian] *5 Fos^ortinnat /Dimetoat/ IQ,Q-dimetylo-S-/N-mety- lokarbamylometylo/-ditiofosforan].Jako substancje czynna stosuje sie ewentualnie takze kombinacje wymienionych substancji w róz¬ nych * stosunkach, - co blizej podaja przyklady wy¬ konania.Jako nosniki i napelniacze nieaktywne stosuje sie zwykle nosniki, napelniacze nieaktywne i srod¬ ki pomocnicze, na przyklad skrobie, dekstryne, make oraz rózne weglowodany. Do preparatu do¬ daje .sie ewentualnie takze substancje barwiace oraz srodki konserwujace. Przykladowo preparaty, które wykladane s| na dluzszy .c^as w : pomiesz¬ czeniach /wilgotnych, chroni sie przed atakowa¬ niem przez plesnie i grzyby vw ten spos6b, ze dodaje sie do nich Mertiolat (kwas etylortecio- tiosalicylowy). ? Mozna go nanosic takze dodatko¬ wo na nosnik zawierajacy juz substancje czyn¬ na.Jak juz zaznaczono, jako dodatkowa przynete stosuje sie ekstrakt cjimielowy. Niespodziewanie stwierdzono, ze melasa opóznia rozklad substancji czynnych i • obniza ich preznosc pary. Zatem du¬ zym znaczeniem melasy jest to, ze preparat we¬ dlug wynalazku zachowuje swe dzialanie przez dlugi czas. Dalsza korzysc melasy polega na '* tym, ze jako gesty, ciemnobrunatny plyn stosowany jest ewentualnie jako rozpuszczalnik i srodek roz¬ praszajacy. W tym przypadku pozostale substancje czynne mozna domieszac w najbardziej dostepnej postaci, to znaczy proszku, bez koniecznosci uprzed¬ niego rozpuszczania ich, zagniatania albo rozpra¬ szania.W dalszych doswiadczeniach stwierdzono, ze przyciaganie -preparatu doskonale zwieksza sie przez stosowanie wzglednie malych ilosci feromo¬ nów specyficznych dla danego gatunku owadów.Teromony sa wydzielanymi w organizmie owa¬ dów ^biologicznie czynnymi substancjami, ¦które przez inne indywidua tego samego gatunku, naj¬ czesciej przez indywidua innej plci, sa wyczuwa¬ ne -i .pochlaniane wywolujac specyficzna reakcje, w i nastepstwie której t owad zostaje necony takze z duzej odleglosci. .Feromony kilku owadów, na .przyklad feromon karalucha wschodniego (Peri- ,planeta orientaUs), -zostaly juz wyodrebnione, to znaczy, ze feromony te aa dostepnymi substan¬ cjami. .Dla .preparatów sluzacych do niszczenia karaluchów jest -szczególnie korzystne stosowanie feromonu .karaluchów.Wymienione substancje, równoczesnie w postaci mieszaniny albo kolejno, nanosi sie na ksztaltki o uszorstnionej powierzchni i tam zostaja one trwale zwiazane silami adsorpcji. Korzystny jest na przyklad preparat, w przypadku którego na nosnik wprowadza sie nastepujace substancje: 200—1000 czesci wagowych ekstraktu chmielowe¬ go, 150—890 czesci wagowych melasy, 250—990 czesci wagowych weglowodanu, '20—75 czesci wa¬ gowych barwnika Brillant-GTOcein (barwnik czer¬ wony — ~p-fenyloazoanilina), 12-^5 czesei wago¬ wych lFamidu, 30^95 czesci wagowych Ditrifonu, 80^670 ^czesci wagowych Diazinonu i 100 czesci wagowych TBendiokarbu.U33»S8 6 'Aby srodek wedlug -wynalazku równiez przy 'dluzszym skladowaniu 'nie straeil swych -korzyst¬ nych ^wlasciwosci, umieszcza sie go w zamknie¬ tej hermetycznie torebce nie przepuszczajacej we- ^dy i powietrza.Najwazniejsza korzyscia srodka wedlug, wyna¬ lazku jest to, ze zachowuje on swa skutecznosc przez dlugi czas. Zaleta ta jest szczególnie ko¬ rzystna przy niszczeniu1 karaluchów. Karaluchy nie skladaja, jaj pojedynczo lecz w kokonie. Larwy •wylegaja sie z nich po ,;2^3 miesiacach, ^zalez¬ nie od temperatury otoczenia. Poniewaz owado¬ bójcze substancje czynne na ogól nie wykazuja dzialania jajobójczego, mozna je skutecznie sto¬ sowac do zwalczania I karaluchów, gcly dzialanie ich. trwa dluzej niz Ue 2—3 miesiace krytyczne.Srodek wedlug wynalazku wykazuje przedluzony czas dzialania do okolo 6—9 miesiecy. ,Z itego wzgledu preparat wekllug wynalazku, w ;przeci¬ wienstwie .do .znanych dotychczas , podobnych,pre¬ paratów, nadaje sie do skutecznego zwalczania karaluchów. oraz ich larw.Preparat v irastrowanie/Na ;.tak przygotowany wstepnie nos¬ nik nanosi sie mieszanine o ponizszym skladzie: *r ;1S ekstrakt chmielowy melasa weglowodany Brillant-Crocein Famid Ditrifon J^iazinoh Bendiokarb 600 ml 530 g 620 g 50 g 38 g 62 g 380 g 55 g Po naniesieniu mieszaniny preparat suszy sie, a nastepnie zamyka hermetycznie w torebkach nie przepuszczajacych wody i powietrza.Przyklad ,III. Powierzchnie tasmy kartonu poddaje sie uszorstnieniu, a nastepnie nanosi nan mieszanine o nastepujacym skladzie: ekstrakt chmielowy melasa weglowodany i Brdllanfr-Crocein tFUbol :Famid 700 ml ,610 g 450 g 35 g 150, g 40 g Dalsza obróbke prowadzi sie w sposób opisany czywiscie r takze ido zwalczania innych owadów, na t^ uW -Przykladzie [III. £•0 15 , przyklad -mrówek i rybików cukrowych (Lepisma saccharina).Specjalna ^korzysc stosowania technicznego pre- „naratów nucacych polega na tym, ze mozna je ttakze stosowac vW miejscach, gdzie nie.jest moz¬ liwe zwalczanie przez opryskiwanie - albo tak zwa¬ nymi preparatami do zadymiania, przykladowo w piekarniach, rzezniach, browarach, mlynach, ma¬ gazynach zywnosci jak równiez w mieszkaniach i szpitalach.Ponizsze przyklady objasniaja blizej srodek we¬ dlug wynalazku, me ograniczajac Jego zakresu.Przyklad I. iBezdraewne kawalki kartonu o ^wynaiaraoh 21 *X ¦ 4 • cm -.poddaje sie uszorstnieniu / ti na 1-000 takich kawalków .-kartonu nanosi sie .nastepujaca mieszanine: <*tkstrakt chnaielowy 700 ml .melasa *450-g .weglowodany 750^g .Famid 25g « Tugon 70?g .Diazioon 350 g „Flibol 150 g Bendiokarb 25 g W celu zapewnienia lepszej smarownosci do **o mieszaniny dodaje sie jeszcze make i poza tym jako barwnik Brillant-Crocein. Mieszanine nanosi sie .na nosnifc przy czym • pozostawia sie wolne od trucizny brzegi o szerokosci 2.. cm sluzace do uchwycenia. Barwnik sluzy do zwrócenia uwagi 55 na trucizne wylozona w pomieszczeniach, gdzie przebywaja ludzie, a karaluchy nie sa wrazliwe na barwy.Przyrzadzony w opisany sposób preparat okazal 1001% dzialanisi zabójcze po 5—10 minutach od wylozenia nie tylko w przypadku zyjacych na Wegrzech karaluchów, lecz takze wobec gatunków zyjacych w Polsce.Przyklad II. Powierzchnie krazków z two- ~ rzywa sztucznego poddaje sie uszorstnieniu przez P nzyk Lad IV. • Postepuje sie w sposób opisa¬ ny w przykladzie :IV, z ta \ róznica, ze stosuje sie mieszanine o nastepujacym skladzie: :•ekstcakt chmielowy • melasa weglowodany :Sevin Malation -Safidon 450 ml 800 g 550 g 170g , ill5:g 100 g Przyklad V. Na i 1000 sztuk kartonów o uszor- stnionej .powierzchni nanosi sie mieszanine o na- ±stepujacym •skladzie: ;. 1) ekstrak t < chmielowy 2) melasa :3) skrobia #% 4) sproszkowana dekstryna • •5) Brillant-Crocein 6) maka 7) Mertiolat .•8) fermon, z karaluchów 1—8 9) Dioxokarb 10) Ditrifon 11) Diazinon 450 g 450 g 72 g 150 g 120 g 180, g 0,01 g -2,99 g 1425 g 15 g 30 g 30 g 30% 301% 4,8% 10% -8% 12% 0,000661% 0,19934% 95% 1% 2% ^2% 75 g 51% Mieszanine homogenizuje sie dokladnie i rów¬ nomiernie rozsmarowuje na nosniku. Otrzymany preparat doskonale nadaje sie zwlaszcza do zwal^ czania karaluchów.Przyklad VI. Na nosnik sporzadzony z be2C drzewnego kartonu o uszorstwionej powierzchni i & nanosi sie mieszanine o ponizszym skladzie: 00 1) ekstrakt chmielowy 2) melasa 3) skrobia 6!% 4) sproszkowana dekstryna 5) maka 6) Brillant-Crocein 7) Mertiolat 50 ml 40 g 4 g 15 g 9 g 5 g 1 g 38,46% 30,771% 3,07% 11,54% 6,86% 3,85% 0,77%123 548 8 0,2 g 0,25 g 3 g 0,75 g 1,8 g O^/o 0,19*/o 2,31»/o 0,58»/o l,38»/o 8) feromon z karaluchów 9) techniczny Dioxokarb 10) Trichlorfon 11) techniczny Diazinon 12) Ficam W (Bendiokarb) 130 g ~ 100l0/o 9—12 = 5,8 g = 4,46,0/o' calkowitej ilosci.Mieszanine homogenizuje sie dokladnie i rów¬ nomiernie rozsmarowuje na nosniku. Posmarowa¬ ne nosniki pakuje sie do torebek i zamyka je hermetycznie. Tak sporzadzony preparat wyka¬ zuje doskonale dzialanie przeciw karaluchom.Skutecznosc srodka wedlug wynalazku wykaza¬ na jest w ponizszych przykladach.Przyklad VII. Doswiadczenie to wykazuje, ze przez uszorstnienie powierzchni nosnika czas dzialania preparatu znacznie wzrasta.Na bezdrzewny karton o wymiarach 21 X 4 cm naniesiono pedzlem na obydwie strony zmieszana z surowa brzeczka piwna, zawierajaca 50°/o cukru .buraczanego, melase, która zawiera na 1 litr 1 g Trichlorfonu, 50 mg siarczanu dwumetylowego i 20 g skrobi.Preparat umieszczono w naczyniu doswiadczal¬ nym, w którym znajdowalo sie 20 karaluchów zy¬ jacych w Polsce. Po uplywie 10 minut wszystkie karaluchy byly martwe.Nastepnie preparat pozostawiono przez 30 dni na powietrzu, po czym powtórzono powyzsze dos¬ wiadczenie. Smiertelnosc wynosila znowu 100°/o.Preparat ponownie pozostawiono na powietrzu i po 30 dniach znowu go zastosowano. Stwierdzo¬ no, ze preparat wykazywal równiez 100l0/oi sku¬ tecznosci po 60 wzglednie 90 dniach.Doswiadczenie powtórzono w podobny sposób stosujac jednak jako nosnik bezdrzewny karton uprzednio uszorstniony. Przy próbach usmiercania karaluchów stwierdzono, ze preparat równiez po 7 miesiacach wykazywal jeszcze lOOtyo skutecz¬ nosc.P r z yk lad VIII. Plyty kartonowe o wymia¬ rach 4 X 20 cm uszorstniono w srodku na sze¬ rokosc lfr cm zostawiajac na brzegach wolne pa¬ ski o szerokosci 2 cm. Na uszorstniona powierz¬ chnie nanoszono mieszanine o nastepujacym skla¬ dzie: ekstrakt chmielowy melasa weglowodór maka Brillant-Crocein FAMID Trichlorfon Diazinon 600 ml 470 g 450 g 150 g ' 35 g 30 g 60 g 90 g Zawiesine te mieszano w czasie 3 godzin i po¬ tem naniesiono na uszorstniona powierzchnie kar¬ tonu. Otrzymane arkusze pokryto karaluchami krajowymi albo karaluchami zyjacymi w Polsce 6 (karaluchy z Polski sa odporne). Po 10 minutach wszystkie karaluchy byly martwe. Skutecznosc srodka utrzymywala sie prziez 8 miesiecy. W 9- -tym miesiacu smiertelnosc karaluchów trzyma¬ nych na kartonach przez 4 godziny, wynosila tyl- 10 ko l(Ph.Przyklad IX. Ponizsza zawiesine, bez eks¬ traktu chmielowego naniesiono na kartony, melasa 600 ml weglowodór -500 g maka 100 g Brillant-Crooein 35 g FAMID 30 g Trichlorfon 60 g Diazinon 90 g Tak otrzymane arkusze pokryto karaluchami krajowymi albo karaluchami zyjacymi w Polsce.Po 20 minutach wszystkie karaluchy byly martwe f(100*°/oi smiertelnosc). Skutecznosc srodka utrzymy- 25 wala sie w czasie 6 miesiecy. Po 7 miesiacach dzialanie czterogodzinne srodka powodowalo smier¬ telnosc karaluchów w 6Ó°/o.Z porównania przykladu VIII i IX wynika, ze srodek wedlug wynalazku zawierajacy ekstrakt 30 chmielowy wykazuje znacznie silniejsze1 i dluzej trwajace dzialanie owadobójcze. 15 20 35 50 PL