Przedmiotem wynalazku jest sposób obróbki cieplnej stalowych rur grubosciennych. Znajduje on zastosowanie przy obróbce cieplnej rur grubosciennych, zwlaszcza powlekanych elektrolity¬ cznie od wewnatrz powloka chromowa, przeznaczonych do przenoszenia udarowo cisnien rzedu kilku tysiecy atmosfer i narazonych na silne zuzycie.Znany jest sposób obróbki cieplnej stalowych rur grubosciennych, polegajacy na ulepszaniu cieplnym rury na wskros, czyli na hartowaniu na wskros, a nastepnie odpuszczaniu w celu uzyskania wymaganej plastycznosci i wytrzymalosci materialu rury. Gdy na wewnetrzna powierzchnie tak obrobionej rury naklada sie powloke elektrolityczna chromu w celu poprawienia wlasnosci fizyko-chemicznych materialu na wewnetrznej powierzchni rury, wówczas naniesiona powloka powoduje wytworzenie na tej powierzchni niekorzystnych naprezen rozciagajacych.Naprezenia te osiagaja wielkosc do kilkuset MPa i stanowia powazne obciazenie wewnetrznej powierzchni stalowej rury grubosciennej. Jezeli na wewnetrzna powierzchnie rury pokryta pow¬ loka chromowa dziala cisnienie rzedu kilku tysiecy atmosfer, wówczas naprezenia obwodowe wytworzone na skutek dzialania tego cisnienia i naprezenia wlasne wywolane przez naniesiona powloke chromowa sumuja sie i przekraczaja granice plastycznosci, a czasami nawet i granice doraznej wytrzymalosci na rozciaganie, powodujac pekanie powloki chromowej, a wraz z nia pekanie wewnetrznej powierzchni stalowej rury grubosciennej. Glebokosc i dlugosc tych pekniec zwieksza sie wraz z czasem eksploatacji rury, co prowadzi do jej szybkiego zniszczenia.Znany jest z polskiego opisu patentowego patentu tymczasowego nr 85661 sposób obróbki cieplnej tulei, który polega na tym, ze tuleje ze stali konstrukcyjnej do ulepszania cieplnego poddaje sie hartowaniu martenzytycznemu na wskros, po czym tuleje te, nadajac jej ruch obrotowy i zarazem postepowy, poddaje sie z zewnatrz ogrzewaniu powierzchniowemu, korzystnie indukcyj¬ nemu, przy jednoczesnym chlodzeniu jej powierzchni wewnetrznej. Tensposób niejest przydatny do obróbki cieplnej rur grubosciennych obciazanych bardzo duzym cisnieniem wewnetrznym dzialajacym dynamicznie i rur o nieregularnych ksztaltach powierzchni zewnetrznej.¦ Znanyjest ponadto z polskiego opisu patentowego nr 89849 sposób hartowania powierzchnio¬ wego rur o dowolnej cjlugosci, zwlaszcza rur do budowy rurociagów podsadzkowych, polegajacy2 122 728 na tym, ze rure przesuwajaca sie ruchem jednostajnym lub jednostajno-obrotowym w stosunku do nieruchomego urzadzenia grzejnego i chlodzacego nagrzewa sie najpierw od zewnatrz na wskros, korzystnie za pomoca palnika pierscieniowego lub wzbudnika indukcyjnego, a nastepnie chlodzi sie od wewnatrz na obszarze pokrywajacym sie tylko z koncowym obszarem nagrzewania. Przed¬ stawiony sposób równiez nie jest przydatny do obróbki cieplnej rur grubosciennych.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze rure, wczesniej ulepszona cieplnie na wskros, nagrzewa sie na wskros do temperatury 150-350°C, nastepnie rure poddaje sie od wewnatrz hartowaniu powierzchniowemu posuwowemu, ewentualnie nadajac jej ruch obrotowy, po czym rure ewentualnie poddaje sie odpuszczaniu.Nagrzewanie na wskros rury do temperatury 150-350°C, a zatem do temperatury nizszej od temperatury odpuszczania przy wczesniejszym ulepszaniu cieplnym rury, nie pogarsza jej wlas¬ nosci mechanicznych, otrzymanych po ulepszaniu cieplnym, natomiast pozwala uzyskac znaczna glebokosc zahartowanej warstwy materialu przy wewnetrznej powierzchni rury po jej hartowaniu powierzchniowym, a zatem wplywa korzystnie na wytrzymalosc zmeczeniowa rury.Tonagrzewa¬ nie na wskros rury powoduje poza tym zmniejszenie szybkosci chlodzenia przy hartowaniu powierzchniowym, a zatem zapobiega powstawaniu silnych spietrzen naprezen w przekroju poprzecznym rury. Nagrzewanie na wskros rury do temperatury 150-350°C i nastepnie posuwowe nagrzewanie wewnetrznej powierzchni rury do temperatury hartowania przyjednoczesnym posu¬ wowym chlodzeniu równiez jej wewnetrznej powierzchni zapewnia przeprezenie rury, zwiekszajace jej trwalosc. W przypadku uzyskania po hartowaniu powierzchniowym zbyt duzej twardosci i zbyt duzych naprezen wlasnych sciskajacych w warstwie materialu przy wewnetrznej powierzchni rury korzystne jest poddanie rury odpuszczaniu poprawiajacemu jednoczesnie wlasnosci plastyczne materialu w tej warstwie.Sposób wedlug wynalazku pozwala uzyskac w stosunkowo grubej warstwie materialu polozo¬ nej przy wewnetrznej powierzchni rury grubosciennej wysoka twardosc oraz duze naprezenia sciskajace, co zapewnia wysoka odpornosc wewnetrznej powierzchni rury na zuzycie przez tarcie i zabezpiecza ta wewnetrzna powierzchnie przed skutkami zmeczenia materialu, wywolywanego dynamicznym dzialaniem cisnienia na wewnetrzna powierzchnie rury oraz ewentualnie oddzialy¬ waniem naprezen wlasnych rozciagajacych w warstwie materialu polozonej przy wewnetrznej powierzchni rury w przypadku naniesienia na te powierzchnie elektrolitycznej powloki chromu.Twardoscmaterialu w przekroju poprzecznym rury maleje stopniowo w kierunku jej zewnetrznej powierzchni, co zapewnia odpowiednia ciagliwosc materialu rury niezbedna w warunkach jej eksploatacji.Sposób wedlug wynalazku zapewnia przeprezenie materialu rury, które zwieksza jej trwalosc w eksploatacji.Przyklad. Ulepszona cieplnie na wskros rure gruboscienna o srednicy zewnetrznej 90 mm i srednicy wewnetrznej 30 mm ze stali konstrukcyjnej stopowej chromowo-niklowo-molibdenowo- wanadowej do ulepszenia cieplnego, posiadajaca wytrzymalosc na rozciaganie okolo 1100 MPa, nagrzewa sie na wskros do temperatury okolo 260°C. Nastepnie rure ustawia sie w pozycji pionowej i nadaje sie jej ruch jednostajny obrotowy i posuwowy w kierunku do dolu naprowadzajac ja dolnym otworem na wzbudnik indukcyjny i umieszczony pod nim natryskiwacz. Wzbudnik indukcyjny nagrzewa pierscieniowo wewnetrzna powierzchnie rury do temperatury hartowania okolo 900°C, a natryskiwacz zalewa nagrzana wewnetrzna powierzchnie rury woda powodujac zahartowanie warstwy materialu o grubosci okolo 4 mm, polozonej przy wewnetrznej powierzchni rury. Po zahartowaniu wytrzymalosc na rozciaganie materialu w tej warstwie wynosi oko¬ lo 1700 MPa, a naprezenia wlasne sciskajace w tej warstwie materialu osiagaja wartosc granicy plastycznosci. W celu poprawienia wlasnosci plastycznych materialu tej warstwy rure nastepnie odpuszcza sie w temperaturze okolo 400°C. Po odpuszczeniu wytrzymalosc na rozciaganie mate¬ rialu w warstwie przy wewnetrznej powierzchni rury wynosi okolo 1400 MPa, a naprezenia wlasne sciskajace w tej warstwie sa rzedu 600 MPa.122728 3 Zastrzezenie patentowe Sposób obróbki cieplnej stalowych rur grubosciennycb, ulepszonych cieplnie na wskros, znamienny tym, ze rure nagrzewa sie na wskros do temperatury 150-350°C, nastepnie rure poddaje sie od wewnatrz hartowaniu powierzchniowemu posuwowemu, ewentualnie nadajac jej ruch obrotowy, po czym rure ewentualnie poddaje sie odpuszczaniu. PL