Sprzegla powyzszego rodzaju posiadaja oprócz kla obrotowego, sluzacego do sprze¬ gania, równiez drugi kiel obrotowy, który ma zapobiegac wyprzedzaniu kola (nape¬ dzaj acego przez wal napedzany, co np. w prasach miimosrodowych jesit mozliwe wskutek dzialania ciezaru wlasnego tloka prasy. Do -niezawodnego zapobiezenia wzmiankowanemu wyprzedzeiniu jest nie¬ zbedne, aby ten drugi kiel obrotowy, czyli kiel przytrzymujacy, mógl ustawic sie w polozenie czynne przynajmniej w tej sa¬ mej chwili, iw której sprzegajacy kiel obro¬ towy zostanie ustawiony w polozelnie, od¬ powiadajace wlaczeniu sprzegla. Z tego powodu w znanych sprzeglach tego rodza¬ ju ruchy obydwóch klów sa uzaleznione wzajemnie od siebie zapomoca rozmaitych srodków w ten sposób, iz sprzegajacy kiel obrotowy, ustawiajac sie w polozenie sprze¬ zenia, przestawia rówfniez przytrzymujacy kiel obrotowy w polozenie czynne lub zwalnia /urzadzenie zapadkowe, przytrzy¬ mujace kiel ten w polozeniu nieczynnem talk, ze moze on ustawic sie w polozenie czynne pod dzialaniem sprezyny.Przy niewlasciwem ustawieniu sie cze¬ sci sprzegla, kiel sprzegajacy niezawsze wsuwa sie calkowicie w odpowiedni rowek w piascie kola napedzajacego w chwili wlaczania sprzegla. Czasem kiel itein wjsu- wa sie swa krawedzia w rowek tylko na tyle, ze wal zostaje zaledwie sprzezony z kolem napedzajacem. W tym przypadku kiel przytrzymujacy wcale nie wsuwa sie w odpowiedni rowek tak, iz nie moze za-pobiec wyprzedzaniu kola napedzajacego przez wal. W nastepstwie tego ojpadaja proWadinice pfisyj.a fobotnik, obslugujacy maszyne, oraz sama maszyna narazone sa na niebezpieczenstwo.Ta okolicznosc, ze w powyzej wymie¬ nionych warunkach kiel przytrzymujacy za«wodzi w dzialaniu w dawniejszych kon¬ strukcjach sprzegiel tego rodzaju, daje sie wytlumaczyc: 1. rodzajem polaczenia sprzegajacego kla obrotowego z klem przytrzymujacym, które powoduje mniejszy przesuw kla przytrzymujacego lub równy tylko przesu¬ wowi kla sprzegajacego, 2. koniecznoscia pozostawienia pewne¬ go luzu w przegubach i punktach obrotu, bez którego czesci sprzegla poruszalyby sie ze zbyt wielkiem tarciem, 3. wreszcie zuzyciem krawedzi i po¬ wierzchni ciernych.Z powyzszych powodów zapewinia sie, w mysl wynalazku, niezawodnosc dziala¬ nia kla przytrzymujacego przez to, ze ruch kla iprzegajacego zostaje powielony przy przenoszeniu go na kiel przytrzymujacy.Male zatem pokrecenie kla sprzegajacego, zaledwie wystarczajace do zabrania walu, powoduje tak znaczne wychylenie kla przytrzymujacego, iz kiel ten wsuwa sie dostatecznie daleko przez co w zupelnosci zapobiega niebez¬ piecznemu wyprzedzajacemu ruchowi wa¬ lu i tloka prasy oraz poruszanych przez nie narzedzi roboczych.Wedlug wynalazku nieistotne sa nietyl- ko ksztalty obydwóch klów obrotowych, lecz równiez i to, czy czesci te znajduja sie na wale, czy tez na kole napedza jacemf al¬ bo tez czy jedna z tych czesci znajduje sie na. wale, a druga na kole napedzajacem.Polaczenie przymusowe kla sprzegaja¬ cego z klem przytrzymujacym "Wytwarza sie celowo zapomoca ukladu dzwigniowe¬ go. Kazdy z tych klów jest polaczony z dzwignia, obydwie zas dzwignie sa pola¬ czone ze soba zapomoca ogniwa laczacego lub bezposrednio. Celem zapewnienia po¬ przednio opisanego dzialania kla przytrzy¬ mujacego, lancuch kinematyczny, utworzo¬ ny przez kiel sprzegajacy, kiel przytrzy¬ mujacy oraz laczacy je uklad dzwigniowy, posiada, zgodnie z 'wynalazkiem, w pew- nem miejscu przerwe, zamykana przez od¬ powiednie ogniwo lancucha przy ruchu sprzegla w 'kierunku jego wlaczania, np. sprezyny. Wskutek tego po rozpoczeciu sie ruchu, wlaczajacego kiel sprzegajacy, kiel przytrzymujacy zostaje, niezaleznie od niego, wstawiony w najblizszy wolny rowek dzieki dzialaniu sprezyny (ogniwa, zamy¬ kajacego lancuch kinematyczny). Odwrot¬ nie zas, podczas lub po rozpoczeciu sie ru¬ chu, wylaczajacego kiel sprzegajacy, kiel przytrzymujacy zostaje wylaczony za po¬ srednictwem ukladu dzwigtniowego przez kiel sprzegajacy. Dzieki temu urzadzeniu lacznie z zastosowaniem poprzednio opi¬ sanego ukladu dzwigniowego, powielaja¬ cego ruch, zapobiega sie niebezpiecznemu wyprzedzaniu kola napedzajacego Iprzez wal oraz zapewfriia nalezyte wlaczanie sprzegla nawet wówczas, gdy kiel sprzega¬ jacy zaledwie oprze sie o krawedz rowka w kole napedzaj acem.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania 'wynalazku.Fig. 1 przedstawia schematycznie do¬ tychczas uzywana postac wykonania sprze¬ gla tego rodzaju, fig. 2 —i uklad dzwignio¬ wy wedlug wynalazku, równiez schema¬ tycznie, fig. 3 i 4 — przyklad wykonania polaczenia zapomoca ukladu dzwigniowe¬ go kla sprzegajacego z klem przytrzymu¬ jacym, fig. zas 5 i 6 — inna postac wyko¬ nania tegoz urzadzania.W sprzegle, przedstawionem na fig. 1, srednicowo przeciwlegle do kla sprzega¬ jacego 1 jest umieszczony kiel (przytrzy¬ mujacy 2. W piascie 4 kola, otaczajacej wal 3, sa wykonane rowki 5 i 6. Obydwa kly obrotowe / i 2 sa polaczone ze soba — 2 —iapomoca ogniwa laczacego, ozyli lacznika 7, polaczofnego przegubowo z dzwigniami 8 i 9 o jednakowej dlugosci.Zgodnie z fig. 1, kiel sprzegajacy 1 za* ledwie wsunal sie swa krawedzia 10 w ro¬ wek 5, kiel zas przytrzymujacy 2 zaledwie zahaczyl swa krawedzia 12 o odpowiednia krawedz v rowka 6, wykonanego w kole 4.Z rysunku Wynika bezposrednio, ze nie mo¬ ze nastapic w ten SfcKsób ani niezawodne zabranie walu, ani tez niezawodne przy¬ trzymanie, majace na celu zapobiezenie wyprzedzaniu, oraz, ze tern mniej to moze nastapic, im wiecej po pewnym czasie zu¬ zyja sie krawedzie 10 i 12 klów oraz odpo¬ wiednie krawedzie rowków w kole 4.Samo polaczenie (przymusowe kla sprzegajacego z klem przytrzymujacym wedlug fig. 1 nie wystarcza do -zapewnie¬ nia (nalezytego wlaczenia obydwóch klów obrotowych w bedacym do rozporzadzenia przy stosowanych zwykle ilosciach obro¬ tów czasie, wynoszacym maly ulamek se¬ kundy. Z tego powodu uzyskuje sie, wedlug fig. 2, przeniesienie ruchu kla sprzegaja¬ cego 1 z jednoczesnem jego powieleniem na kiel przytrzymujacy 2 przez to, ze dzwignie 8 kla sprzegajacego 1 robi sie dluzsza, niz dzwignie 9 kla przytrzymuja¬ cego 2. Gdy krawedz 10 kla sprzegajacego 1 zaledwie oprze sie o krawedz r rowka 5, to krawedz 12 kla przytrzymuj acegp 2 wsunie sie juz, zaleznie od róznicy dlugo¬ sci dzwigni 8, 9, miiiej lub wiecej gleboko w rowek 6. Przez odpowiedni dobór sto¬ sunku przekladni dzwigniowej mozna ten stopien bezpieczenstwa uozynic dowolnie wielkim.Nastepnie, kiel przytrzymujacy powi¬ nie- ustawic sie w polozenie czynne nawet przy najmniejiszem pokreceniu sie kla sprzegajacego, gdy tylko naprzeciw nie¬ go znajdzie sie rowek. Okolicznosc ita wy¬ maga, aby kiel przytrzymujacy mógl byc wlaczany niezaleznie od kla sprzegajace¬ go, byl jedhak zmuszony do wlaczenia sie, jak tylko nadarzy sie ku temu sposobnosc, po rozpoczeciu ruchu przez kiel sprzega¬ jacy. Odpowiednio do tego warunku, w lancuchu kinematycznym pomiedzy klem sprzegajacym a klem przytrzymujacym znajduje sie przerwa, zamykajaca sie pod dzialaniem jakiegokolwiek czynnika po¬ mocniczego (fig. 3 i 4). Na Me sprzegaja¬ cym 1 jest zaklinowana dzwignia 8, pod¬ czas gdy dzwignia 9 jest osadzona luzno, mogac sie obracac na czopie 13 kla przy¬ trzymujacego 2. Obydwie dzwignie 8 i 9 sa polaczone ze soba przegubowo zapomo- ca lacznika 7. Na kle przytrzymujacym 2 jest osadzona na stale tarcza zabierakowa 14, opierajaca sie krawedzia swego wciecia o wysitep 16 dzwigni 9 pod dzialaniem sprezyfny 15, laczacej tarcze zabierakowa 14 z walem 3.Gdy kiel sprzegajacy 1 zostanie obró¬ cony celem wlaczenia sprzegla, wówczas dzwignia 8 (fig. 3) obróci sie w lewo, dzwi¬ gnia zas 9 zostanie obrócona za posrednic¬ twem lacznika 7 w kierunku obrotu wska¬ zówki zegara. Gdy zatem naprzeciw kla przytrzymujacego 2 zhajdzie sie rowek, wykonany w piascie kola napedzajacego, to sprezyna 15 pokreci w tym samym kie¬ runku tarcze zabierakowa 14 i kiel przy¬ trzymujacy 2 o tyle, ze krawedz wciecia tej tarczy 14 zahaczy o wystep 16 dzwigni 9, czyli ze kiel przytrzymujacy zostanie wsuniety do odpowiedniego rowka i to tern glebiej, im wiekszy jest stosunek przeklad¬ ni, wyznaczony stosunkiem dlugosci dzwi¬ gni 8 i 9. Skoro wiec kiel sprzegajacy 1 zo- sitanie nieznacznie nawet wlaczony, czyli gdy krawedz jego zaledwie oprze sie o krawedz rowka w piascie kola, to kiel przytrzymujacy, wskutek zastosowania od¬ powiedniego stosunku przekladani dzwi¬ gniowej, moze zaskoczyc w odpowiedni ro¬ wek tak gleboko, iz ruch wyprzedzajacy walu oraz spadek prowadnic prasy staja sie niemozliwemi.Jezeli kiel sprzegajacy 1 jest wlaczony — 3 —nie odrazu, lecz skokami, to i kiel przy¬ trzymujacy 2 nasladuje ten ruch, powielo¬ ny odpowtenio do stosunku przekladni dzwigniowej.Zgodnie z fig. 3, przertwa lancucha ki¬ nematycznego znajduje sie w polaczeniu dzwigniowem pomiedzy krawedzia wciecia tarczy zabierakowej 14 a wystepem 16 dzwigni 9; przerwa ta jest zamykana za posrednictwem sprezymy 15. Przerwa ta, dzieki której wlaczanie kla przytrzymuja¬ cego 2 jest niezalezne od ruchu kla sprze¬ gajacego /, moze byc równiez umieszczo¬ na pomiedzy klem sprzegajacym / a dzwi¬ gnia 8, przyozem dzwigjnia 9 musi byc w takim razie zaklinowama ma czopie 13 kla przytrzymujacego 2.In|ny przyklad wykonania sprzegla przedstawiaja fig. 5 i 6, mianowicie: fig, 5 —sprzeglo wylaczone, a fig. 6 — sprzeglo wlaczone. W tym przykladzie dzwigjnia 9 osadzona jest na stale ma kle przytrzymu¬ jacym 2 i obracana W kierunku ruchu Wskazówki zegara przez sprezyne 15.Dzwignia ta moze opierac sie maprzemian obydZwoma swemi wystepami 11 i 78 na o- gramiczajacych jej obrót oporkach 19 i 20.Laczbik 7 jest zaopatrzony w wykrój 21, w którym moze sie przesuwac czop prze¬ gubowy 22 dzwigni 9. Odleglosc tego czo¬ pa 22 od punktu zaczepienia lacznika na dzwigni 8 moze byc nastawiana. Wykrój 21 czyni wlaczattiie kla przytrzymujacego 2 niezalezfaem od ruchu kla sprzegajacego 1. Kiel sprzegajacy / jest przytrzymywa¬ ny przez ramie 23, a to ostatnie przez ry¬ giel 24, który moze byc zwalniany recznie lub za posrednictwem pedalu. Skoro ry¬ giel 24 zwolni ramie 23, to ramie zostaje obrócone przez sprezyjne 25, jak to jest u- widocznidne ma fig. 6; wskutek tego kiel sprzegajacy zostaje wepchniety w odpo¬ wiedni rowek celem wlaczenia sprzegla.Zamiast zaopatrywac lacznik w wy¬ krój, lacznik moze byc wykonamy jako dwudzielny, przyczem obydwie jego cze¬ sci powinny byc przesuwaline Wzgledem siebie i wsuwane jedna w druga za posred¬ nictwem sprezymy.Powielanie ruchu przy jego przenosze¬ niu jest równiez wtedy wazne, gdy kiel ob¬ rotowy, jak fnp. w sprzegle, opisamem w pa¬ tencie amerykanskim Nr 1371787 z dnia 15JII.1923 r., steruje czesc posrednia, np. zapadke o d'wu ramionach, która przy wla- czomem sprzegle zapobiega, jako rygiel, wlaczaniu kla przytrzymujacego. W tym przypadku niezbedny jest pewien okreslo¬ ny ruch tej czesci posredniej, aby izwolnic kiel przytrzymujacy celem umozliwienia jego wlaczenia. Ruchu tego nie osiaga sie w pozadanej mierze, gdy kiel sprzegajacy wykona podczas wlaczania sie tylko male pokrecanie sie. Stosownie do wynalazku, te dwuramienma czesc posrednia ksztaltu¬ je sie celowo w ten spoób, aby ramie, ste¬ rowane przez kiel sprzegajacy, bylo odpo¬ wiednio krótsze, niz ramie, oddzialywaja¬ ce na kiel przytrzymujacy, w tym celu, aby ruch tego klina zostal powielony przez za¬ stosowanie przekladni dzwigniowej.Niebezpiecznemu wyprzedzaniu kola napedzajacego przez wal napedzany, po¬ wstajacemu wskutek niewlasciwego dzia¬ lania kla przytrzymujacego, mozna zapo¬ biec równiez wtedy, gdy kiel przytrzymu¬ jacy zostanie wsuniety w odpowiedni ro¬ wek wczesniej, niz kiel sprzegajacy. Przy wskazanym na fig. 1 zapomoca strzalki kierunku obrotu kola napedzajacego, kiel sprzegajacy 1 opiera sie swa krawedzia 10 o krawedz r rowka 5, wzglednie 6, wyko¬ nanego w piascie kola, natomiat kiel przy¬ trzymujacy 2 krawedzia swa 12 o krawedz v rowka. Aby zapewnic dzialanie kla przytrzymujacego 2 przy wlaczaniu kla sprzegajacego 1, mozna albo ustawic kiel przytrzymujacy tak, aby wczesniej uderzyl o krawedz v, niz kiel sprzegajacy uderzy o krawedz r, albo tez sciac cokolwiek u- kosnie krawedz, jak to przedstawiono ma fig. 1 lin ja kreskowana w miejscu r. Gdy — 4 —wlaczony zosta/nic kiel sprzegajacy, to po¬ lozenie kla przytrzymujacego jest takie, ze wal 3 zostaje niezawodnie przytrzyma¬ ny przeciw niepozadanemu obrotowi. Za- pomoca tych srodków mozna wzmocnic dzialanie przekladni dzwigniowej.Ojpisane przymusowe polaczenie klów sprzegajacego i przytrzymujacego powodu¬ je nastepnie to, ze kiel przytrzymujacy zostaje ustawiony zpowrotem w polozenie nieczynne jednoczesnie z klem sprzega¬ jacym i mianowicie przezen, a zatem nie potrzebuje byc przestawiany w to poloze¬ nie przez kolo napedzajace. Jako korzysc, wynikajaca z tego urzadzenia, nalezy wy¬ mienic unikniecie uderzen oraz zmniejsze¬ nie zuzycia czesci skladowych sprzegla. PL