Przedmiotem wynalazku jest sposób zmniejszania naprezen w filarach przyzawalowych oraz ociosach i stropie przodków w komorowo-filarowym systemie eksploatacji zlóz rud, umozliwiajacy zmniejszenie strat eksploatacyjnych, poprzez wieksze niz dotychczas wybieranie filarów przyzawalowych.Opis dotychczasowego stanu techniki. Stosowane obecnie komorowo-filarowe systemy eksplo¬ atacji z zawalem stropu umozliwiaja wybieranie zlóz rud miedzi o miazszosci do 5m, na jedna warstwe. Strop nad przestrzenia robocza oraz drogami przejazdowymi, jest podtrzymywany przez rzedy filarów podporowych wycietych w zlozu. W miare przesuwania sie frontu eksploatacyjnego, ostatni rzad filarów podtrzymujacych strop, — filary przyzawalowe — powinien byc czesciowo ubierany za pomoca robót strzalowych, a nastepnie likwidowany przez rozstrzeliwanie filarów wraz z równoczesnym zestrzeliwaniem stropu. Wymiary filtrów podtrzymujacych strop sa zrózni¬ cowane i wahaja sie w granicach 5X5 do 7X7 lub 5X 16m. Zawal stropu jest wywolywany przewaznie malymi odcinkami o dlugosci do 40 m i szerokosci do 12 m i jest swiadomym zabiegiem technologicznym majacym na celu wypelnienie pustki powstalej w wyniku eksploatacji. Grubosc warstwy skalnej ulegajacej zawalowi powinna byc odpowiedniej wielkosci, tak aby zestrzelone skaly w wyniku ich rozluzowania i zwiekszenia objetosci maksymalnie wypelnily pustke i stanowily pelne podparcie stropu. Duza glebokosc zalegania zlóz rud miedzi powoduje wystepowanie znacznych obciazen od zalegajacego górotworu. Mocne skaly stropowe zalegajace nad zlozem sa trudnorabowalne i otrzymywany w wyniku robót strzalowych zawal nie wypelnia dostatecznie pustki poeksploatacyjnej. W celu wywolania zawalu wierci sie otwory strzalowe w stropie prze¬ strzeni przeznaczonej do likwidacji oraz w filtrach przyzawalowych. Otwory sa nachylone w kierunku zawalu lub wzdluz pasa przyzawalowego. Dlugosc otworów wynosi okolo 12 m a rozmieszcza sieje w ten sposób, ze najeden otwórprzypada okolo 10 m2powierzchni stropu. Filary przyzawalowe rozstrzeliwuje sie równoczesnie z zestrzeliwaniem stropu.2 121792 Dotychczasowy sposób wywolywania zawalu nie przynosi w pelni oczekiwanych rezultatów.Grubosc rozstrzeliwanej warstwy stropowej nie zapewnia pelnego podsadzenia wybranej prze¬ strzeni. Powoduje to wzrost cisnienia na linii frontu wybierania. Pozostawianie tak zwanej belki wspornikowej dodatkowo zwieksza te niekorzystne zjawiska. Ze wzgledu na znaczne zaciskanie filarów przyzawalowych jest trudno odwiercic w nich otwory strzalowe a z tych powodów sa one wybierane czesciowo, co powoduje znaczne straty eksploatacyjne. Ponadto w pelni nie zlikwido¬ wane filary przyzawalowe tworza podpory na których opieraja sie wyzsze warstwy stropu tworzac sklepienie. Niezaleznie od powyzszego, zjawiska te stwarzaja powazne zagrozenie zawalem i tapaniami.Jak z powyzszego wynika sprawaistotna bylo opracowanie sposobu postepowania zapewnia¬ jacego zmniejszenie panujacych naprezen i umozliwiajacego zmniejszenie strat eksploatacyjnych poprzez wieksze niz dotychczas wybieranie filarów przyzawalowych. Sposób ten nie powinien kolidowac z dotychczasowa technologia wybierania i wywolywania zawalu.Omówienie istoty wynalazku. Sposób zmniejszenia naprezen w filarach przyzawalowych oraz ociosach i stropie przodków w komorowo-filarowym systemie eksploatacji zlóz rud, umozliwiajacy zmniejszenie strat eksploatacyjnych przez wieksze niz dotychczas wybranie filarów przyzawalo¬ wych, polega na tym, ze równoczesnie z wymuszaniem zawalu odpala sie ladunki materialu wybuchowego w co najmniej jednym rzedzie strzalowych otworów odprezajacych odwiercanych w stropie zawalonego pasa i wzdluz tego pasa w kierunku frontu eksploatacyjnego o dlugosci nie mniejszej od 8 m i kacie nachylenia do poziomu otworów ostatniego rzedu liczac od strony zawalu tak dobranymi, by dlugosc rzutu tych otworów na plaszczyzne pionowa byla nie mniejsza od podwójnej wysokosci furty eksploatacyjnej, zas zasieg poziomy mierzony w kierunku prostopad¬ lym do frontu eksploatacyjnego byl zawsze wiekszy od polowy szerokosci filarów likwidowanych wraz z odpowiadajacym im pasem w nastepnej kolejnosci, ale nie wiekszy od calkowitej szerokosci tych filarów. Ladunki materialów wybuchowych we wszystkich otworach odprezajacych ostat¬ niego rzedu liczac od strony zawalu sa odpalane momentalnie wraz z pozostalymi otworami lub zwlocznie, ale o tej samej nominalnej zwloce czasowej w tym ostatnim rzedzie wzgledem ladunków pozostalych otworów strzalowych.Sposób zmniejszenia naprezen w filarach zgodnie z wynalazkiem przynosi szereg korzysci w postaci wzrostu bezpieczenstwa pracy poprzez odciazenie filarów i skrócenie belki wspornikowej, poprawy jakosci zawalu poprzez wypelnienie pustki dodatkowa iloscia skal oraz stworzenia mozliwosci pelniejszego wybierania filarów a tym samym zmniejszenie strat eksploatacyjnych.Ponadto, sposób ten nie zaklóca dotychczasowej technologii wybierania zloza i wywolywania zawalu bowiem jest prowadzony robotami strzalowymi równoczesnie z zawalem.Objasnienie figur rysunku. Wynalazek jest zilustrowany zalaczonym rysunkiem, na którym fig. 1 przedstawia rzut poziomy wyrobisk i filarów z rozmieszczeniem otworów zawalowych i odprezajacych natomiast fig. 2 — przekrój pionowy przez zawal i filary z zaznaczeniem rozmie¬ szczenia otworów w plaszczyznie pionowej.Przyklad realizacji wynalazku. Zloze rudy miedzi, zalegajace na duzej glebokosci jest eksploa¬ towane systemem komorowo-filarowym, jednoetapowym z zawalem stropu. W celu wywolania zawalu stropu w pasie przyzawalowym PI i nad filarem przyzawalowym FI odwiercono cztery rzedy otworów strzalowych w sposób dotychczas znany. Ponadto w celu rozstrzelania filarów przyzawalowych FI odwiercono w nich po jednym rzedzie otworów.Natomiast w stropie pasa PI w bezposrednim sasiedztwie filara F2, który likwidowany bedzie wraz z pasem P2 w nastepnej kolejnosci odwiercono dodatkowo i zgodnie z wynalazkiem jeden rzad strzalowych otworów odprezajacych w kierunku frontu eksploatacyjnego. Otwory sa nachy¬ lone do poziomu pod katem a wiekszym od kata naturalnego usypu skal zawalowych, zas ich zasieg pionowy h jest wiekszy od podwójnej furty eksploatacyjnej f. Zasieg poziomy strzalowych otworów S odprezajacych jest wiekszy od polowy szerokosci a filarów F2 ale mniejszy od calej szerokosci a.Wszystkie otwory strzalowe, zarówno zawalowe jak i odprezajace odpalono zwlocznie milise- kundowo, przy czym kolejne rzedy liczac od zawalu mialy coraz to wyzsze stopnie zwloki, zas rzad odprezajacy najwyzszy stopien zwloki. W wyniku tego otwory zawalowe urobily strop do plaszczy¬ zny wyznaczonej przez ostatni, liczac od zawalu, rzad otworów zawalowych — zaznaczony przery¬ wana linia na fig. 2.121792 3 Natomiast strzalowe otwory S odprezajace urobily pozostala czesc stropu nad filarem F2 az do plaszczyzny przez nie wyznaczonej. Urobiona masa skalna dodatkowo uszczelnila zawal.Ponadto nastapilo skrócenie belki wspornikowej o odcinek x równy co najmniej szerokosci filara F2 oraz odciazenie filarów F2 o ciezar skal urobionych przez otwory S wynoszacy ok. 2,5 tys. ton.Zmniejszono wiec stan naprezen panujacy w filarach P2 a tym samym ich zaciskanie co z kolei umozliwia odwiercenie otworów strzalowych w tych filarach i urobienie w nich dodatkowej, wiekszej niz dotychczas ilosci rudy.Zastrzezenie patentowe Sposób zmniejszania naprezen w filarach przyzawalowych oraz ociosach i stropie przodków w komorowo-filarowym systemie eksploatacji zlóz rud, umozliwiajacy zmniejszenie strat eksploata¬ cyjnych przez wieksze niz dotychczas wybieranie filarów przyzawalowych, znamienny tym, ze równoczesnie z wymuszaniem zawalu odpala sie ladunki materialu wybuchowego w co najmniej jednym rzedzie strzalowych otworów (S) odprezajacych, odwierconych w stropie zawalanego pasa (PI) i wzdluz tego pasa w kierunku frontu eksploatacyjnego, o dlugosci (1) nie mniejszej od 8 m i kacie (a) nachylenia do poziomu otworów ostatniego rzedu liczac od strony zawalu tak dobranymi, by dlugosc (h) rzutu tych otworów (S) na plaszczyzne pionowa byla nie mniejsza od podwójnej wysokosci furty eksploatacyjnej (0, zas zasieg poziomy (z) mierzony w kierunku prostopadlym do frontu eksploatacyjnego byl zawsze wiekszy od polowy wymiaru (a) filarów (F2) likwidowanych wraz z odpowiadajacym im pasem (P2) w nastepnej kolejnosci, przy czym ladunki materialu wybuchowego we wszystkich strzalowych otworach (S) odprezajacych ostatniego rzedu, liczac od strony zawalu, odpala sie momentalnie wraz z pozostalymi otworami lub zwlocznie ale o tej samej nominalnej zwloce czasowej w tym ostatnim rzedzie wzgledem ladunków w pozostalych otworach strzalowych.121 792 1 ! 77] 1 1 1 ! T 1 T T t T I 1 ! I I ?| I ! .T \F£\ y o / 1 L 1 1 J 1 t 1 1 J i l 1 i/1 1 1 t f 1 t T f T f T t t t t i f i t i F2 i i /^ /I 4-/l fig. Z Pracownia Poligraficzna *!'? .:iKL. Naklad 120 egz.Cena 100 zl PL