Przedmiotem wynalazku jest sposób dynamicznego pomiaru wielkosci liniowych i katowych znajdujacy zastosowanie w urzadzeniach pomiarowych, zwlaszcza przeznaczonych do wspólpracy z elektroniczna maszyna cyfrowa.Znane sposoby dokladnego pomiaru dlugosci i katów polegaja na bezposredniej wzrokowej obserwacji przez mierniczego linialów lub kregów podzialowych zwiazanych z ukladami celowniczymi, przy czym przez interpolacje wzrokowa mozna zwiekszyc nawet o rzad wielkosci dokladnosc odczytu wynikajaca ze wskazan przyrzadu, jednakze tego rodzaju pomiar wyklucza mozliwosc otrzymania wyniku cyfrowego. Znane sa równiez sposoby pomiarów dlugosci i katów przy uzyciu linialów hib tarcz kodowych zwiazanych z ukladem celowniczym i fotodetektorów wykrywajacych polozenie dzialek, jednak trudnosci w otrzymaniu doklad¬ nych linialów i tarcz o duzej gestosci podzialu i wynikajace z tego niedokladnosci dzialki elementarnej powoduja, ze odczyt cyfrowy uzyskiwany tym sposobem jest co najmniej o rzad wielkosci mniej dokladny niz odczyt przyrzadami optycznymi dokonywany przez mierniczego. Z patentu PRL nr 34755 znanejest takze urzadzenie do dynamicznego pomiaru katów, które pozwala na pomiar automatyczny. Wspomniane urza¬ dzenie wymaga jednak umieszczenia specjalnych znaczników w przestrzeni pomiarowej, umozliwiajacych jednoznaczne okreslenie kierunku celowania. Z patentu PRL nr 74828 znany jest sposób przetwarzania dlugosci i kata na liczbe impulsów elektrycznych, w których nosnik z zapisana podzielnia wykonuje sterowane, nawrotne ruchy na drodze o dlugosci proporcjonalnej do mierzonej wielkosci. Wada wspomnia¬ nego sposobu jest zmniejszona dokladnosc pomiaru w miejscach nawrotu nosnika, wynikajaca z samej istoty odczytu sygnalów z nosnika poruszajacego sie ze zmienna predkoscia, spadajaca w punktach nawrotu do zera.Istote wynalazku stanowi sposób dokladnego pomiaru wielkosci liniowych i katowych oraz konstrukcja urzadzenia umozliwiajacego otrzymanie cyfrowego wyniku pomiaru z dokladnoscia równa lub wyzsza niz przy pomiarze dokonywanym za pomoca urzadzen optycznych z linialów lub kregów podzialowych. Sposób wedlug wynalazku, w którym odpowiednie detektory wykrywaja impulsy zapisane na przesuwajacym sie wzgledem mdl elemencie z wamtwa pamietajaca, polega na tym, ze impuls poczatku odczytu, impuls konca odczytu oraz impulsy pomiarowe sa odczytywane z co najmniej dwóch niezaleznych sciezek zapisanych na jednym ruchomym elemencie z warstwa pamietajaca. Odczytanie impulsu poczatku odczytu przez detektor powoduje rozpoczecie zliczania przez elektroniczny ukladprzetwarzania impulsów pomiarowych odczyty¬ wanych przez;odpowiedni detektor. Natomiast odczytanie przez inny detektor, zwiazany sztywno z mecha¬ nizmem naprowadzajacym, impulsu konca odczytu, powoduje zakonczenie zliczania impulsów pomiarowych przez elektroniczny uklad przetwarzania, przy.czym liczba zliczonych impulsówpomiarowych jest proporcjonalna do wielkosci mierzonej i stanowi wynik pomiaru. W przypadku koniecznosci zwieksze*-2 120 226 nia dokladnosci pomiaru, koncowy wynik pomiaru stanowi wielkosc srednia z wielu kolejnych zliczen impul¬ sów pomiarowych. Zastosowanie dynamicznego sposobu pomiaru wedlug wynalazku pozwala na dalsze zwiekszenie dokladnosci poprzez uzycie noniusza elektronicznego.Konstrukcja urzadzenia umozliwiajacego stosowanie sposobu dynamicznego pomiaru wielkosci zawiera ruchomy element pokryty warstwa pamietajaca, na której sa naniesione co najmniej dwie sciezki, z którymi wspólpracuje odpowiednia liczba detektorów. W przypadku urzadzenia do pomiaru wielkosci katowych, ruchomy element stanowi wirujacy wokól osi dysk, którego pamietajaca warstwa zawiera trzy niezalezne sciezki. Do wspomnianej osi jest przytwierdzony mechanizm naprowadzajacy wraz z optycznym ukladem celowniczym, z którym zwiazany jest detektor wspólpracujacy z odpowiednia sciezka. Na tejze osi jest obrotowo umocowany wspornik zerowania, na którymjest umieszczony drugi detektor wspólpracujacy z odpowiednia sciezka. Trzeci detektor, zwiazany sztywno z korpusem urzadzenia, wspólpracuje z odpowied¬ nia kolejna sciezka zapisana na warstwie pamietajacej dysku. Wynik pomiaru moze zostac wyswietlony na wyswietlaczu cyfrowym lub ulec dalszej obróbce po przekazaniu do elektronicznej maszyny cyfrowej wspólpracujacej z urzadzeniem.Przedmiot wynalazku zostal objasniony w przykladach wykonania na rysunku, który przedstawia: fig. 1 — urzadzenie do pomiaru wielkosci liniowych z zastosowaniem warstwy magnetycznej jako warstwy pamietajacej oraz odpowiednich glowic magnetycznych jako detektorów w widoku z boku; fig. 2 — urzadzenie z fig. Iw widoku z góry; fig. 3 — urzadzenie do pomiaru wielkosci katowych w przekroju uwidaczniajacym polaczenie czesci stalych i ruchomych, z zastosowaniem warstwy fotoczulej jako warstwy pamietajacej oraz fotodetektorówjako detektorów w widoku z boku; fig. 4— urzadzenie z fig. 3 w widoku z góry.Urzadzenie do pomiaru wielkosci liniowych (fig. 1 i fig. 2) sklada sie z korpusu 1, po którym jako ruchomy element przesuwa sie ruchem posuwisto-zwrotnym linial 2 napedzany silnikiem 3. Na liniale 2jest nalozona pamietajaca warstwa magnetyczna 4, na której zostaly naniesione dwie niezalezne sygnalowe sciezki 5 i 6, przy czym na sciezce 6 zostal zapisany tylko jeden impuls 7, a na sciezce 5 zostal zapisany ciag impulsów 8. Nad sciezka 6 znajduje sie jedna magnetyczna glowica 9 przymocowana do wspornika li przytwierdzonego do korupusu 1 oraz druga magnetyczna glowica 11 przymocowana do naprowadzajacego mechanizmu 12,1ttory moze przesuwac sie wzgledem nieruchomego wspornika 10. Ponadto do wspornika 10 je$t przymocowana magnetyczna glowica 13 umieszczona nad sygnalowa sciezka 5. Sygnaly odczytywane przez glowice 9, U i 13 sa kierowane do elektronicznego ukladu 14 przetwarzania, z któregojest sterowany cyfrowy wyswietlacz 15. Mierzony przedmiot 16 umocowanyjest pomiedzy wspornikiem 10, a naprowadza¬ jacym mechanizmem 12, dosunietym za pomoca pokretla 17. Po ustawieniu mierzonego przedmiotu 16 pomiedzy nieruchomym wspornikiem 10 a naprowadzajacym mechanizmem 12 za pomoca pokretla 17, zostaje wlaczony silnik 3, który wprawia w ruch posuwisto-zwrotny linial 2. Glowica 13 odczytuje impusy 8 ze sciezki 5, pr2y czym poczatek odczytu sygnalizuje glowica 11 po odczytaniu pojedynczego impulsu 7 ze sciezki i, a zakonczenie odczytu sygnalizuje glowica 9 z chwila odczytania wspomnianego impulsu 7. Taka kolejnosc rejestracji wystepuje przy ruchu linialu 2 od glowicy 11 do glowicy 9. Przy zmianie kierunku ruchu linialu 2, magnetyczne glowice 9 i U zamieniaja sie funkcjami, przy czym glowica 9 sygnalizuje poczatek, a glowica U koniec odczytu impulsów 8 ze sciezki 5. Odczytane impulsy 8 sa przekazywane do ukladu 14 przetwarzania, a wynik pomiaru dlugosci przedmiotu 16, proporcjonalny do liczbyzarejestrowanych impul¬ sów 8, jest wyswietlany w wyswietlaczu cyfrowym 15.Urzadzenie do pomiaru wielkosci katowych (fig. 3 i fig. 4) sklada sie z osi 18, na której jest osadzony obrotowo ruchomy element w postaci wirujacego dysku 19 wykonanego z przezroczystego materialu, na którym zostala naniesiona pamietajaca warstwa fotoczula 20. Na warstwie 20 zostaly zapisane trzy niezale¬ zne sygnalowe sciezki 21,22 i 23, przy czym nawewnetrznej sciezce 21 i srodkowej sciezce 22 sa zapisane tylko pojedyncze impulsy 24 i 25, a na zewnetrznej lciezce 23jest zapisany ciagimpulsów 26, przy czym gestosc ich zapisu odpowiada wymaganej dokladnosci odczytu wyniku pomiaru. Ponizej dysku 19 jest umieszczony oswietlacz 27. Nad wewnetrzna sciezka 21 znajduje sie fotodetektor 28 zamocowany na wsporniku 29 zerowania. Wspornik 29jest osadzony obrotowo na osi 18 i za pomoca sprzegla 30moze zostac sprzegniety z naprowadzajacym mechanizmem 31 zaopatrzonym w optyczny uklad celowniczy 32 i przymocowanym do osi 18. Do naprowadzajacego mechanizmu 31 jest przytwierdzone ramie 33, na którym jest umieszczony fotodetektor 34 wspólpracujacy ze srodkowa sciezka 22. Natomiast nad zewnetrzna sciezka 23jest umiejsco¬ wiony fotodetektor 35. Sygnaly odczytane przez fotodetektory 28, 34 i 35 sa przekazywane do elektroni¬ cznego ukladu 36 przetwarzania, z którego jest sterowany cyfrowy wyswietlacz 37. Po ustaleniu kierunku zerowania, co odpowiada ustawieniu wspornika 29 zerowania z fotodetektorem 28 na tym kierunku, optyczny uklad celowniczy 32 oraz naprowadzajacy mechanizm 31 wraz z przymocowanym do niego fotodetektorem 34 zostaje wycelowany na okreslony punkt. Pomiedzy wspomnianymi kierunkami zawarty jest mierzony kat a. Wielkosc kata a jest proporcjonalna do liczby impulsów 26 odczytanych z wirujacego dysku 19 przez fotodetektor 38 i przekazanych do ukladu 36 przetwarzania, przy czym poczatek odczytu12*226 sygnalizuje fotodetektor 28 po odczytaniu pojedynczego impulsu 24 ze sciezki 21, a zakonczenie odczytu sygnalizuje fotodetektor 34 po odczytaniu pojedynczego impulsu 25 ze sciezki 22. Wynik pomiaru jest wyswietlony na wyswietlaczu cyfrowym 37.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób dynamicznego pomiaru wielkosci polegajacy na odczycie przez odpowiednie detektory impulsów zapisanych na przesuwajacym sie elemencie z warstwa pamietajaca, zaamieaoy tjm, ze impuls poczatku odczytu, impuls konca odczytu oraz impulsy pomiarowe odczytywane sa przezdetektory przynaj¬ mniej z dwóch niezaleznych sygnalowych sciezek zapisanych na warstwie pamietajacej naniesionej na ruchomym elemencie, poruszajacym sie wzgledem detektorów ruchem ciaglym lub posuwisto-zwrotnym, przy czym odczytanie przez detektor impulsu poczatku odczytu powoduje rozpoczecie zliczania przez elektroniczny uklad przetwarzania impulsów pomiarowych odczytywanych przez odpowiedni detektor, a odczytanie przez inny detektor zwiazany sztywno z mechanizmem naprowadzajacym, impulsu konca odczytu powoduje zakonczenie zliczania impulsów pomiarowych przez elektroniczny uklad przetwarzania, przy czym liczba zliczonych impulsów pomiarowych jest proporcjonalna do wielkosci mierzonej i stanowi wynik pomiaru. 2. Urzadzenie do dynamicznego pomiaru wielkosci, wyposazone w ruchomy element w postaci wiruja¬ cego wokól osi dysku, pokryty warstwa pamietajaca, zaanfeMt tym, ze na pamietajacej warstwie (2#) sa zapisane trzy niezalezne sygnalowe sciezki (21, 22, 23), a do osi (lt) jest przytwierdzony naprowadzajacy mechanizm (31) wraz z optycznym ukladem celowniczym (32), z którym zwiazany jest detektor (34) wspólpracujacy z sygnalowa sciezka (22) natomiast na osi (II) jest obrotowo umocowany wspornik (29) zerowania, na którym jest umieszczony detektor (2S) wspólpracujacy z sygnalowa sciezka (21), a trzeci detektor (36) przeznaczony do odczytu impulsów pomiarowych (26) z sygnalowej sciezki (23)jest zwiazany sztywno z korpusem urzadzenia. r*- f-f r* JL J^Jl/Aj UL \2-\zL n9t129226 Pracownia Poligraficzna UPPKL. Naklad 120 egz.Cena 100 zl PL