Przedmiotem wynalazku jest aposób podzialu dzialki podstawowej, znajdujacy zastosowanie w urzadzeniach pomiarowych, których budowa jest oparta na dynamicznej metodzie pomiarów dlugo¬ sci lub kata, z cyfrowymi odczytem wyniku po¬ miaru.Ze zgloszenia patentowego nr P-202822 znane jest urzadzenie do otrzymywania wyniku cyfrowego w przyrzadach pomiarowych, w którym dla zwiejksze- nia dokladnosci odczytu ponizej jednej dzialki pod¬ stawowej w przyrzadzie ustawia sie szereg detek¬ torów odczytujacych poszczególne kreski podziel- ni, przy czym odstep miedzy osiami detektorów jest rózny od odstepu kresek podzielni, jednak taki, ze pozwala na podzial dzialki podstawowej na liczbe czesci równa liczbie dodanych detektorów. Wada takiego odczytu jest koniecznosc skonstruowania przyrzadu wyposazonego w znaczna liczbe detek¬ torów, które musza byc ustawione z duza doklad¬ noscia, trudna do uzyskania w praktyce.Znany jest równiez sposób podzialki podstawowej dokonywany poprzez odczyt ze skali na przemian ciemnych i jasnych o równych sobie szerokosciach dzialek. Podzial dzialki podstawowej nastepuje przez okreslenie ilosci swiatla przechodzacego przez skale i padajacego na detekcyjny obszar fotoczu- ly, którego szerokosc jest równa szerokosci dzial¬ ki podstawowej. Wada takiego sposobu jest stosun¬ kowo mala krotnosc podzialu dzialki podstawowej, zwykle zawierajaca sie w granicach od 2 do 6 czesci. 10 15 20 25 30 iZnany jest takze sposób podzialu dzialki podsta¬ wowej polegajacy na zliczaniu przez licznik impul¬ sów ze sciezki podzialowej, synchronicznych z pod- wielokrotnoscia czestotliwosci generatora wzorco¬ wego, jako impulsów podzialki zgrulbnej, natomiast impulsy z generatora wzorcowego sa zliczane jako wielkosci dzielace dzialke podstawowa na okreslo¬ na liczbe czesci, przy czym krotnosc podzialu dzial¬ ki podstawowej jest wyznaczana stosunkiem cze¬ stotliwosci generatora wzorcowego ,do czestotliwo¬ sci impulsów odczytywanych ze sciezki podzialowej..Wspomniany sposób pozwala na wielokrotne zwiekszenie dokladnosci wskazan przyrzadów z cy¬ frowym odczytem wyniku pomiaru, niemniej wy¬ maga synchronizacji ruchu podzieilni z czestotliwo¬ scia impulsów otrzymywanych z generatora wzor¬ cowego.Istote wynalazku stanowi sposób podzialu dzialki podstawowej pozwalajacy na asynchronicznosc ru¬ chu podzielni wzgledem czestotliwosci impulsów z generatora wzorcowego, polegajacy na tym, ze im¬ pulsy ze sciezki podzialowej sa zliczane przez licz¬ nik jako impulsy podzialki zgrubnej, natomiast impulsy z generatora sa zliczane w obrebie kazdej kolejnej dzialki podstawowej, przy czyim liczba im¬ pulsów z generatora wzorcowego przypadajaca na jedna mierzona dzialke podstawowa odpowiada li¬ czbie impulsów z generatora wzorcowego mieszcza¬ cych sie w poprzeidniej dzialce podstawowej. Odpo¬ wiednia czesc mierzonej dzialki podstawowej jest 120 1943 120 194 4 wyznaczana przez porównanie w przeliczniku i opro¬ wadzenie do jednego ze znanych podzialów, najko¬ rzystniej dziesietnego, przypadajacej na wspomnia¬ na czesc dzialki liczby impulsów z generatora wzor¬ cowego z liczba impulsów mieszczacych sie w dzial¬ ce poprzedniej.Siposób podzialu dzialki podstawowej wedlug wy¬ nalazku pozwala na uzyskanie odczytu przynaj¬ mniej o jeden rzad wielkosci dokladniejszego niz w stosowanych dotychczas sposobach, przy asyn¬ chronicznym ruchu podzielni wzgledem czestotli¬ wosci impulsów generatora wzorcowego. j Sposób wedlug wynalazku wyjasnia blizej rysu¬ nek, na którym pokazano uklad z magnetycznym zapisem sciezki podzialowej, umozliwiajacy dyna¬ miczny pomiar katów. iUklad umozliwiajacy podzial dzialki podstawo¬ wej w przyrzadzie pomiarowym sklada sie z kil¬ ku wzajemnie powiazanych zespolów. iZespól odczytu impulsów ze sciezki podzialowej 1, naniesionej na wirujacym kregu 2, zawiera glo¬ wice 3 odczyttuijaca, wzmacniaicz odczytu 4 i uklad formujacy 5.Zespól odczytu impulsu poczatku liczenia zawie¬ ra glowice 6 odczytujaca impuls poczatku liczenia ze sciezki 7 naniesionej na wirujacym kregu 2, wzmacniacz odczytu 8, uklad formujacy 9 oraz wy¬ lacznik 10.Zespól odczytu impulsu konca liczenia zawiera glowice 11 odczytujaca impuls konca liczenia ze sciezki 12 naniesionej na wirujacym kregu 2, wzma¬ cniacz odczytu 13 i uklad formujacy 14.Zespól podzialu dzialki podstawowej zawiera prze- rzutnik 15 z bramka 16, generator wzorcowy 17 z bramka 18, licznik modulo 256 19 wraz z bram¬ kami 20 i 21, przelicznik 22 z rejestrami Ri i RM oraz detektor 23 polaczony z koncowa czescia wy¬ swietlacza 24 wyswietlajaca wynik podzialu dzial¬ ki podstawowej./Zespól Kicznika zgrubnego zawiera licznik 25 oraz idekoder 26 polaczony z czescia wyswietlacza 24 wy¬ swietlajaca wynik zliczania dzialek podstawowych.Impuls poczatku liczenia odczytany przez glowi¬ ce 6 ze sciezki 7, wzmocniony we wzmacniaczu 8 i uformowany w ukladzie formujacym 9, przy wla¬ czonym wylaczniku 10 ustawia przerzutnik 15, któ¬ ry otwiera bramke 16 dla ciagu impulsów odczy¬ tywanych przez glowice 3 ze sciezki podzialowej 1 wzmocnionych we wzmacniaczu 4 i uformowanych w ukladzie formujacym 5.Wspomniane impulsy sa zliczane przez licznik 25, a jednoczesnie zeruja licznik modulo 256 19 oraz otwieraja bramke 20 w celu wprowadzenia za¬ wartosci licznika 19 do rejestru Ri przelicznika 22. 5 Zawartosc licznika 25 po zdekodowaniu w dekode¬ rze 26 moze byc wyswietlona w czesci bardziej zna¬ czacej wyswietlacza 24.Przerzutnik 15 równoczesnie z otwarciem bram¬ ki 16, otwiera równiez bramke 18, przez która prze- .10 chodza impulsy z generatora wzorcowego 17 do li¬ cznika 19. Odczytanie przez glowice 11 impulsu kon¬ ca liczenia ze sciezki 12, wzmocnionego nastepnie we wzmacniaczu 18 i uformowanego w ukladzie formujacym 14, wprowadza w stan zaporowy prze- 15 rzutnik 15, co z kolei zamyka bramki 16 i 18, a je¬ dnoczesnie otwiera bramke 21, przez która zawar¬ tosc licznika 19 zostaje wprowadzona do rejestru Rn przelicznika 22, po czym przelicznik 22 doko- ^ nuje operacji ,R \ Xl00 dla dziesietnego systemu podzialu dzialki podstawowej, a wynik wspomnia¬ nej operacji jest dekodowany *w dekoderze 23 i mo¬ ze byc wyswietlony w czesci mniej znaczacej wy¬ swietlacza 24. 25 (W celu trwalego wyswietlania wyniku podzialu dzialki podstawowej na wyswietlaczu 24 konieczne jest wylaczenie wylacznika 10.(Zastrzezenie patentowe.Sposób podzialu dzialki podstawowej, w którym impulsy odczytywane ze sciezki podzialowej sa asyn- 35 chroniczne z impulsami z generatora wzorcowego, znamienny tym, ze impulsy ze sciezki podzialowej sa zliczane przez licznik jako impulsy podzialki zgru¬ bnej, natomiast impulsy z generatora sa zliczane w obrebie kazdej kolejnej dzialki podstawowej, 40 przy czym liczba impulsów z generatora wzorco¬ wego przypadajaca na jedna mierzona dzialke pod¬ stawowa odpowiada liczbie impulsów z generatora wzorcowego mieszczacej sie w poprzedniej dzialce podstawowej, a odpowiednia czesc mierzonej dzial- 45 ki podstawowej jest wyznaczana przez porównanie w przeliczniku i sprowadzenie do jednego ze zna¬ nych podzialów, najkorzystniej dziesietnego, przy¬ padajacej na wspomniana czesc dzialki liczby im¬ pulsów z generatora wzorcowego z liczba impul¬ sów mieszczacych sie w dzialce poprzedniej.120194 w 16 25 17 3 12 6 1f Ti GX r* JUUUlf L0 O 19 feiod256 Rl | RH <""/'iqo" DnnDQDD j3 /4 f8 ^i J£ Ji A ze -n PL