Przedmiotem wynalazku jest matryca wraz z wyposazeniem, zwlaszcza do formowania wielkowymiaro¬ wych elementów betonowych wytwarzanych metoda prasowania przystosowana do jenorazowego wykona¬ nia jednego lub kilku elementów jednoczesnie.Znane dotychczas konstrukcje matryc do produkcji elementów betonowych metoda prasowania mozna podzielic na dwie grupy.Pierwsza grupe stanowia matryce z bokami sztywno przytwierdzonymi do plyty dennej. Wysokosc boków wzgledem powierzchni czolowej dna w czasie prasowania nie ulega zmianie. Wysokosc wneki formujacej przeznaczonej na mase betonowa uzyskuje sie przez wykonanie blaszanych nadstawek przytwier¬ dzonych do boków matrycy. Wymagany stopien zageszczenia betonu w przestrzeni formujacej matrycy uzyskuje sie przez zastosowanie odpowiednio uksztaltowanego stempla dopasowanego do konturu prze¬ strzeni formujacej. Zasadnicza niedogodnosc omawianej konstrukcji matrycy stwarza brak pelnej uniwersal¬ nosci pozwalajacej na prasowanie prefabrykatów betonowych o róznej grubosci. W przypadku stosowania blaszanych nadstawek w czasie prasowania nastepuje zjawisko tarcia pomiedzy stykajacymi sie powierzch¬ niami blachy z bokiem matrycy co w konsekwencji powoduje szybkie ich zuzycie. Stosowanie stempli do zageszczania masy stwarza trudnosc techniczna uwarunkowana wykonaniem wymaganego ksztaltu w zaleznosci od konturu wypraski co w przypadku zmieniajacej sie produkcji o róznych wymiarach i ksztaltach wyklucza mozliwosc dlugich cykli produkcyjnych. Wklady formujace stanowiace wyposazenie matrycy, wykonane sa w postaci monolityczno-skrzyniowej i zaprasowywane do wytwarzanego elementu betonowego w zwiazku z czym wyjecie ich wymaga uzycia odpowiednio duzej sily, która bardzo czesto powoduje uszkodzenie wypraski.Druga grupe znanych konstrukcji stanowia matryce charakteryzujace sie tym, ze boki ich umocowane sa nierozlacznie w stosunku do ramy nieruchomej kraty spoczywajacej na nurnikach hydraulicznych przytwier¬ dzonych do podstawy. Wysokosc przestrzeni formujacej matrycy uwzgledniajaca stopien sprasowania masy betonowej i grubosc gotowej wypraski wykonuje sie za pomoca wsporników dystansowych ustawionych w oczkach kraty, które nakryte od góry blacha metalowa stanowia dno formy. Prasowanie elementów polega na przemieszczaniu sie boków matrycy wraz z krata wzgledem nieruchomegodna. Po zakonczeniu prasowa-2 119 676 nia i zwolnieniu sily nacisku krata i boki zachowuja ustalone polozenie. Rozformowywanie wypraski polega na uzyciu dodatkowych sil na dluzsze boki matrycy w wyniku których krata lacznie z bokami obniza sie do poziomu calkowitego odsloniecia sprasowanego prefabrykatu. W wyniku dotychczasowych doswiadczen ustalono, ze zasadniczym mankamentem w omawianej konstrukcji sa straty produkcyjne i duze zapotrzebo¬ wanie mocy z uwagi na wystepowanie duzego tarcia pomiedzy przesuwajacymi sie bokami matrycy, a powierzchnia boczna wypraski betonowej.Wystepujace zjawisko tarcia posiada zasadniczy wplyw na jakosc produkowanych wyrobów i szybkie zuzycie ramy formujacej matrycy. Ocena techniczno-ekonomicznaobu rozpatrywanych grup matryc pozwo¬ lila ustalic, ze wspólna ich wada wynika z braku mozliwosci przemieszczania sie boków w plaszczyznie poziomej w zaleznosci od wymaganych wymiarów poprzecznych prasowanego elementu. Wymieniona niedogodnosc stwarza koniecznosc stosowania wkladów uzupelniajacych w postaci belek, co w przypadku zmiany asortymentu produkcji wymaga zastosowania duzej ilosci wkladów posiadajacych wplyw na wzrost kosztów produkcji.Celem niniejszego wynalazku jest wyeliminowanie dotychczasowych niedogodnosci, które udalo sie uniknac przez opracowanie matrycy wedlug wynalazku.Istota wynalazku polega na opracowaniu konstrukcji matrycy, w której przestrzen formujaca w pla¬ szczyznie poziomej tworza przesuwne elementy formujace polaczone z rama za pomoca podporowego mechanizmu dzwigniowego, oraz na zmianie cech geometrycznych konstrukcji ramowej, zwlaszcza przez zastosowanie ksztaltowników zaopatrzonych w prowadniki o ksztalcie teowym. Polaczenie elementów formujacych z mechanizmem podporowo-dzwigniowym wedlug wynalazku korzystnie rozmieszczono w kilku punktach na dlugosci wkladów formujacych. Stabilizacje dzialania w plaszczyznie poziomej podzes¬ polu konstrukcji ramowej zapewniono przez zastosowanie prowadnic rozmieszczonych w osiach geometry¬ cznych. Ruch elementów formujacych w plaszczyznie pionowej rozwiazano zapomoca ograniczników, które rozmicszczono wzdluz matrycy i usytuowano na obrzezu plyty podstawowej. Dno przestrzeni formujacej stanowia elementy dystansowe o skrzyniowo-segmentowym ksztalcie, których wysokosc regulowana jest wymiana segmentów a ponadto zaopatrzona w ksztaltowniki do formowania otworów w elementach betonowych. Korzystnym okazalo sie zastosowanie podporowych mechanizmów dzwigniowych, w które wyposazono elementy formujace matrycy wedlug wynalazku oraz wklady stanowiace istotny czynnik obnizenia zapotrzebowania mocy wymaganej do rozformowania wypraski.Przedmiot wynalazku blizej wyjasniono na przykladziejego wykonania przedstawionym na rysunku, na którym fig. 1 schematycznie przedstawia w rzucie pionowym widok matrycy fig. 2 — widok z góry przedstawiajacy rozmieszczenie wkladów formujacych oraz fragment ramy nosnej,fig. 3—widok matrycyw rzucie bocznym, fig. 4—szczegól podporowego mechanizmu dzwigniowego z zastosowaniem do podparcia boków matrycy, fig. 5 — widok z góry szczególu przedstawionego na fig. 4, zas fig. 6 — fragment wkladu przegrodowego, fig. 7 — odmiane wkladów, fig. 8 — inna odmiane wkladów, fig. 9 — przekrój matrycy z usytuowaniem wkladu drzwiowego zas fig. 10 — widok z góry szczególu przedstawionego na fig. 9, fig. 11 — widok z góry wkladu drzwiowego, fig. 12 — równiez widok zgórywkladu drzwiowego, zas fig. 13—widok z przodu sytuacji przedstawionej na fig. 12.Matryca sklada sie z plytowej podstawy 1, ramy nosnej 2 skladajacej sie z przesuwnych elemenów wzdluznych 3 formujacych i bocznych 4formujacych wspartych na podporowych mechanizmach dzwignio¬ wych 5. Przesuwne elementy 3 stanowia stale niezmienne wyposazenie matrycy, zas boczne 4 sa zmienne w zaleznosci od wytwarzanego asortymentu prefabrykatów. Przestrzen formujaca matrycy w plaszczyznie poziomej tworza przesuwne elementy formujace 3 i 4 ramy oraz wklady 11, 12, 13 i 14 polaczone z konstrukcja ramowa za pomoca podporowego mechanizu dzwigniowego 5 usytuowanego w kilku punktach na dlugosci elementów 3 i 4 i wkladów formujacych 11,12,13 i 14. Rama nosna 2 wraz z wyposazeniem towarzyszacym jej wkladami czyli formujacymi 11,12,13 i 14 wsparta jest na silownikach hydraulicznych 7 zasilanych z baterii cisnieniowej 8. Dno przestrzeni formujacej tworza elementy dystansowe 6, których wymiary poprzeczne dostosowane sa do modulu zmian wymiarowyh okreslonego asortymentu prefabry¬ katu. Ustalenie glebokosci przestrzeni formujacej dokonuje sie za pomoca silowników 7recznie sterowanych.Natomiast stabilizacje ruchomego zespolu ramy 2w plaszczyznie poziomej dokonuje sie zapomoca prowad¬ ników 9a i 9b usytuowanych w osiach geometrycznych matrycy, których zadaniem jest eliminacja ujemnych skutków termicznych czyli luzów pomiedzy wspólpracujacymi powierzchniami prowadzacymi. Podzespól prowadnika 9spelnia ponadto funkcje ogranicznika skoku 9b okreslajacego glebokosc w przestrzeniformu¬ jacej. W celu uzyskania równomiernej grubosci wypraski na plycie podstawowej 1 umieszczone sa sztywne ograniczniki slupkowe 19.119 (76 3 Zastrzezenia patentowe 1. Matryca wraz z wyposazeniem, zwlaszcza do formowania wielkowymiarowych elementów betono¬ wych wykonanych metoda prasowania przystosowana jest dojednorazowego wykonania jednego lub kilku elementów jednoczesnie usytuowanych w przestrzeni formujacej utworzonej z szeregu elementów dystanso¬ wych stanowiacych dno matrycy i posadowionych na plycie podstawowej oraz bocznych elementów formuja¬ cych wyposazonych w mechanizmy dzwigniowe, które posadowione sa w dowolnych punktach konstrukcji ramowej podtrzymywanej na odpowiednim poziomie wysokosci zespolem silowników, znamieniu tym, ze przestrzen formujaca w plaszczyznie poziomej tworza przesuwne elementy formujace (3,4,11,12,13 i 14) polaczone z konstrukcja ramy nosnej usytuowanej na plycie podstawowej (1) za pomoca podporowego mechanizmu dzwigniowego (5) przy czym na plycie podstawowej (1) umieszczone sa elementy dystansowe (6) 2. Matryca wedlug zastrz. 1, znamienna tym,ze podporowy mechanizm dzwigniowy (5) usytuowany jest w kilku punktach na dlugosci elementów formujacych (3, 4,11,12,13 i 14). 3. Matryca wedlug zastrz. 1, 2, znamienna tym, ze zespól konstrukcji ramy nosnej (2) stabUizowany jest w plaszczyznie poziomej przy pomocy zespolu prowadnic (9a i 9b) usytuowanych w osiach geometrycznych mat|PyC- • •!• i. L. /<*\ 4. Matryca wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze posiada sztywne wymienne ograniczniki slupkowe(li) rozmieszczone na calej dlugosci i usytuowane na obrzezu podstawowej plyty (1). 5. Matryca wedlug zastrz. 1, aunlennn tym, ze elementy dystansowe (<) posiadaja konstrukcje skrzyn- kowo-segmentowa i stanowia jednoczesnie dno matrycy,a ponadto wyposazone sa w ksztaltowniki formu¬ jace otwory zlaczne w elementach betonowych.A-A 6 n ii119 676 J i. fSq.S A-A Cl C-t119 676 s\Jlr /////// //// L A PL