Przedmiotem wynalazku jest kaskadowy uklad pankratyczny o duzej krotnosci zmiany powiekszenia z pro¬ stym obrazem, dajacym ciagla zmiane powiekszenia poprzecznego i stosowany w przyrzadach obserwacyjnych z mozliwoscia rejestracji obrazu.Dotychczas stosowane pankratyczne uklady zmiennego powiekszenia w przyrzadach obserwacyjnych skla¬ daja sie zwykle z dwuskladnikowych ukladów zmiennego powiekszenia tworzacych jedna kaskade.Uklady te charakteryzuja sie mala krotnoscia zmiany powiekszenia, której wartosc nie przekracza 4. Przy wiekszych krotnosciach zmiany powiekszenia ruchy skladników staja sie bardzo nieliniowe a ich zakresy, wyma¬ gana dokladnosc ruchu i wymiary poprzeczne skladników silnie wzrastaja. Powoduje to znaczne utrudnienia w praktycznej realizacji tych ukladów.W dotychczasowych rozwiazaniach, poszczególne skladniki sa zbudowane z zespolów dwu soczewek klejo¬ nych, co znacznie ogranicza uzyteczne pole widzenia utrudniajac rejestracje obrazu.Celem wynalazku jest opracowanie kaskadowego ukladu pankratycznego o duzej krotnosci zmiany powiek¬ szenia pozbawionego wad i niedogodnosci dotychczas stosowanych rozwiazan i przeznaczonego do przyrzadów obserwacyjnych.Cel ten zostal osiagniety przez wykonanie ukladu dwuklskadowego pracujacego szeregowo, polaczenie listwami odpowiadajacych sobie skladników, zbudowanie poszczególnych skladników z trzech pojedynczych soczewek oraz nadanie krzywoliniowych ruchów skladnikom kaskad.Uklad pankratyczny zostal zbudowany z dwu identycznych kaskad pracujacych szeregowo z których kazda sklada sie z dwuskladnikowego pankratycznego ukladu odwracajacego oraz z kolektywu umieszczonego miedzy kaskadami. Dzieki temu uzyskano zmniejszenie zakresów i nieliniowosci ruchów oraz wymiarów po¬ przecznych poszczególnych skladników w stosunku do ukladu jednokaskadowego o tej samej krotnosci zmiany powiekszenia i pracujacego w tych samych warunkach. Ponadto uklad taki pozwala uzyskac prosty obraz a od¬ wzorowanie zrenic miedzy kaskadami przeciwdziala stracie swiatla w ukladzie.Odpowiadajace sobie skladniki znajdujace sie na tych samych pozycjach w obu kaskadach zamocowane sa niezaleznie w oprawkach które otrzymuja naped poprzez listwy prowadzace wspólpracujace z tuleja obrotowa2 119 625 posiadajaca dwa rowki krzywoliniowe. Umozliwilo to uproszczenie budowy mechanicznej i uzyskanie identycz¬ nosci ruchów obu skladników odpowiadajacych sobie.Poszczególne skladniki kaskad zbudowano z trypletów, utworzonych z trzech soczewek pojedynczych nie- sklejonych z ujemna soczewka w srodku, o skorygowanych aberracjach otworowych i polowych. Uzyskano w ten sposób wysoka jakosc odwzorowania niezbedna przy rejestracji pozawizualnej obrazu oraz duzy kat pola widze¬ nia przy dobrych warunkach swietlnych.Odpowiadajace sobie skladniki kaskad wykonuja ruchy krzywoliniowe wzgledem kata obrotu elementu napedowego. Dzieki temu uzyskano teoretycznie dokladna stabilizacje polozenia plaszczyzny obrazu niezbedna przy rejestracji pozawizualnej obrazu w sytuacji ciaglej zmiany powiekszenia.Ponadto uklad moze byc tak zbudowany, ze warunek stabilizacji polozenia plaszczyzny obrazu bedzie spelniony gdy tylko jedna para odpowiadajacych sobie skladników kaskad bedzie wykonywala ruch krzywoli¬ niowy a druga para - ruch prostoliniowy proporcjonalny do kata obrotu elementu napedzajacego oraz gdy wszystkie cztery skladniki kaskad beda identyczne pod wzgledem konstrukcyjnym.Opisane rozwiazanie przynosi korzystne skutki techniczne w postaci: odsuniecia elementu napedzajacego od ruchomych skladników kaskad, co pozwala na utrzymanie malej srednicy zewnetrznej przyrzadu na znacznej odleglosci roboczej, uzyskania zwartej budowy mechanicznej odpornej na dzialanie momentów gnacych i sil poprzecznych oraz mozliwosc latwego dostepu do skladników kaskad a w zwiazku z tym i latwosc justowania.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia uklad optyczny pankratycznego przyrzadu obserwacyjnego o duzej krotnosci zmiany powiekszenia w sche¬ macie blokowym, fig. 2 - ideowy mechanizm napedu skladników kaskad.Obiektyw czolowy 1 z wysunieta zrenica wejsciowa odwzorowuje przedmiot w plaszczyznie obrazu 2.Pierwszy pankratyczny uklad kaskady zlozony ze skladników 3 i 4 odwzorowuje plaszczyzne 2 w plaszczyzne znajdujaca sie w poblizu kolektywu 5. Z kolei drugi pankratyczny uklad kaskady zlozony ze skladników 6 i 7 odwzorowuje posredni obraz plaszczyzny 2 w plaszczyzne znajdujaca sie w poblizu kolektywu 8. Obiektyw 9 odwzorowuje ten kolejny obraz posredni plaszczyzny 2 w nieskonczonosc. Otrzymany obraz mozna obserwowac lub rejestrowac przez lunetke wizualna 10 lub obiektyw fotograficzny 11 lub obiektyw 12 kamery telewizyjnej lub tez obiektyw 13 kamery filmowej.Ciagla zmiane powiekszenia uzyskuje sie w wyniku solidnego ruchu odpowiadajacych sobie skladników kaskad 3 i 6 oraz 4 i 7 wzdluz osi optycznej. Ruch ten realizuje sie za pomoca tulei 14 z rowkami prostoliniowy¬ mi 15 równoleglymi do osi otpycznej ukladu, listew prowadzacych 16 umieszczonych w rowkach prowadzacych 15 i laczacych odpowiadajace sobie skladniki kaskad, tulei 17 o dwóch rowkach 18 i 19 z których ksztalt jednego odpowiada zarysowi linii srubowej a ksztalt drugiego ma zarys krzywoliniowy oraz wodzików 20. Walco¬ we czesci wodzików 20 wspólpracuja z rowkami 18 i 19 w tulei 17 a boczne scianki listew prowadzacych 16 wspólpracuja z rowkami prostoliniowymi 15 wykonanymi w tulei 14. Wkrety 21 lacza trwale oprawki mecha¬ niczne 22 skladników optycznych kaskad z listwami prowadzacymi 16. Obrót tulei 17 wzgledem tulei 14 wymusza odpowiedni ruch skladników kaskad, zapewniajac tym samym zmiane powiekszenia oraz ostre odwzo¬ rowanie obrazu w plaszczyznie przedmiotowej. Zewnetrzna srednica tulei 14 stanowi lozysko na którym obraca sie bez luzu wzdluznego tuleja 17. Tuleja 14 stanowi kadlub w którym przemieszczaja sie skladniki kaskad i sa zamocowane pozostale skladniki ukladu optycznego. Tuleja 14 na swym poczatku posiada gwint do zamocowa¬ nia obiektywu a na koncu gniazdo i zacisk umozliwiajacy zamocowanie lunety lub obiektywu przeznaczonego do rejestracji obrazu za pomoca aparatu fotograficznego, filmowego lub kamery telewizyjnej.Zastrzezenia patentowe 1. Kaskadowy uklad pankratyczny o duzej krotnosci zmiany powiekszenia, znamienny t y m, ze jego uklad optyczny sklada sie z dwóch kaskad, z którychjedna zawiera dwa skladniki (3) i (4) a druga skladni¬ ki (6) i (7), stanowiacych uklad odwracajacy, oraz z kolektywu (5) umieszczonego miedzy tymi kaskadami, przy czym odpowiadajace sobie skladniki (3) i (6) oraz (4) i (7) sa identyczne. 2.Kaskadowy uklad panrkatyczny wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze poszczególne skladniki kaskad zbudowane sa z trzech soczewek pojedynczych z ujemna soczewka w srodku. 3.Kaskadowy uklad pankratyczny wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze poszczególne skladniki kaskad osadzone sa w oprawkach (22) polaczonych z listwami prowadzacymi (16) umieszczonymi w rowkach prostoliniowych (15) tulei (14), przy czym listwy prowadzace (16) polaczone sa z tuleja obrotowa (17).119 625 Otl °0| ElZl :( ^1 »l <^ LC119 625 Pracownia Poligraficzni UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl PL