Przedmiotem wynalazku jest dodatek myjaco-dysper- gujacy do olejów smarowych produkowanych dla prze¬ myslu motoryzacyjnego, zeglugowego i dla rolnictwa z przeznaczeniem do smarowania silników wewnetrznego spalania z zaplonem iskrowym i samoczynnym.W produkcji olejów silnikowych znane jest stosowanie róznych dodatków chemicznych, poprawiajacych ich wlasnosci uzytkowe i eksploatacyjne do wymagan obo¬ wiazujacych norm technicznych. Jako dodntki uszlachet¬ niajace oleje silnikowe stosuje sie najczesciej takie zwiaz¬ ki chemiczne jak dwualkilodwutiofosforany cynku, na¬ turalne lub syntetyczne alkiloarylo-sulfoniany baru i/lub wapnia, wysokoczasteczkowe organiczne polimery, ami¬ ny i amidy oraz inne zwiazki chemiczne. Dodatki te zwiek¬ szaja takie wlasnosci olejów silnikowych jak: odpornosc na utlenianie, zdolnosc zabezpieczania metalowych czesci silnika przed róznymi odmianami korozji i zuzycia, zdol¬ nosc utrzymania wspólpracujacych czesci silnika w wy¬ maganej czystosci oraz zdolnosc zapobiegania tworze¬ nia sie niskotemperaturowych osadów.Wprowadzane do olejów silnikowych dodatki uszla¬ chetniajace tak sa dobierane, aby ich dzialanie bylo wza¬ jemnie wspomagajace, co daje bardzo korzystne efekty.Przy odpowiednim doborze i zestawieniu kompozycji dodatkowów uszlachetniajacych, np. myjaco-dyspergu- jacych, inhibitorów utleniania i korozji oraz innych, uzys¬ kuje sie niekiedy niespodziewanie wyzsza efektywnosc dzialania danego dodatku w odniesieniu do dzialania po¬ szczególnych komponentów wchodzacych w sklad tego dodatku. Ten niespodziewany wyzszy efekt dzialania, 10 15 20 29 30 tlumaczy sie synergetycznym wspóldzialaniem kompo¬ nentów. Taki synergizm stwierdzono w przypadku od¬ powiednio dobranego dodatku myjaco-dyspergujacego, w sklad którego wchodzi detergent barowy o rezerwie alkalicznej nie nizej 50 mg KOH/g i detergent wapniowy o rezerwie alkalicznej nie nizej 120 mg KOH/g z dodat¬ kiem zwiazku polimetylosilikonowego.Ocena efektywnosci dzialania poszczególnych deter¬ gentów i dodatku sporzadzonego z tych detergentów zostala dokonana za pomoca badania w silniku PETTER AV-1 wedlug PN-74/C-04156 i wykazala, ze w zesta¬ wianym dodatku wystepuje synergizm dzialania uzytych detergentów.Ocene efektywnosci dzialania prowadzono stosujac ten sam olej mineralny z ropy naftowej selektywnie ra¬ finowanej i odparafinowanej o lepkosci 10,20.10-« m2/s/ /100°C i wskazniku lepkosci 85, do którego wprowadzono takie same ilosci detergenta barowego 50, detergenta wapniowego 120 i dodatku myjaco-dyspergujacego zes¬ tawionego z tych detergentów.Podane wyniki (tab. I) oceny czystosci podstawowych czesci silnika Petter AV-1 po przeprowadzonym badaniu ilustruje stopien synergetycznego dzialania dodatku my- jaco-dyspergujacego.Stwierdzony synergizm dzialania dodatku myjaco- -dyspergujacego pozwala na otrzymanie produktu fi¬ nalnego o wyzszej jakosci bez zwiekszania dodatków uszla¬ chetniajacych. istota wynalazku jest ; dodatek myjaco-dyspergujacy skladajacy sie z 1—50 czesci wagowych detergenta ba- 119 491119 491 Tabela I Lp. | 1 1. 2.Ll_ I! *•r ] l 5. t Ocenianie powierzchni czesci silnika 2 Czesci ogólne silnika (pokrywy mechanizmu zawo¬ rowego i siatki pompy olejowej) czystosc, pkt.Tlok, czystosc rowki pierscieniowe tloka, pkt.^ Mos^ijmie^dzypierscieniowe tloka, pkt.Plaszcz floka, pkt.Ogólna ocenajczystosci (1+2+3+4)pkt. Olej zawierajacy 0,5 czesci wago¬ wych subst. ak¬ tywnej detergen- ta barowego BA-50 3 7,7 8,8 6,0 29,1 51,6 Olej zawierajacy 0,5 czesci wago¬ wych subst. ak¬ tywnej detergen- ta wapniowego CA-120 4 7,6 8,8 6,9 29,1 52,4 Olej zawierajacy 0,5 czesci wago¬ wych substancji aktywnej dodatku myjaco dysper¬ gujacego 5 8,2. 9,7 8,7 29,8 56,4 |oWego*q^rezerwiealkalicznej nie nizej 50 mg KOH/g, 10—99 czesci wagowych detergenta wapniowego o re¬ zerwie alkalicznej 120 mg KÓH/g, oraz 0,01—0,5 czesci wagowych zwiazku polimetylosilikonowego który wzma¬ ga synergizm dzialania dodatku.Jako detergent barowy korzystne jest zastosowanie soli barowych naturalnych i/lub syntetycznych kwasów sulfonowych i/lub kwasów polialkenylotiofosfonowych z wodorotlenowa i/lub promotorowo wprowadzona wegla¬ nowa rezerwa alkaliczna, natomiast jako detergent wap¬ niowy korzystne jest zastosowanie soli wapniowych na¬ turalnych i/lub syntetycznych kwasów sulfonowych z promotorowo wprowadzana weglanowa rezerwa alkalicz¬ na. Przykladowy sklad: 30 czesci wagowych detergenta barowego, 69,9 czesci wagowych detergenta wapniowego i 0,1 czesci wagowych polimetylosilikonu zapewnia sy¬ nergizm we wspóldzialaniu detergentów i podnosi ogólna efektywnosc dzialania dodatku.Stwierdzono, ze oleje silnikowe zawierajace 60 do 99,5 czesci wagowych znanej bazy olejowej oraz 1 do 40 czesci wagowych dodatków uszlachetniajacych w tym 0,01 do 30 czesci wagowych dodatku myjaco-dyspergujacego spo- 20 25 30 35 40 rzadzonego wedlug wynalazku utrzymuja w stanie wy¬ sokiego rozproszenia osady niskotemperaturowe oleju, zachowuja wspólracujace czesci silników w stanie wy¬ sokiej czystosci a tym samym ich dluzsza zywotnosc oraz zapewniaja skuteczna ochrone metalowych czesci silnika przed korozja w warunkach wysokiej wilgotnosci.Przyklad I. Olej silnikowy kategorii CA sporza¬ dza sie przez zmieszanie w odpowiednich urzadzeniach 95,098 czesci wagowych przygotowanej bazy olejowej skladajacej sie z 95,0 czesci wagowych rafinowanej se¬ lektywnie i odparafinowanej frakcji ropy naftowej o lep¬ kosci 9,87.10-«m2/s/100°C, 5,0 czesci wagowych Brightstoc- ku 2,2 czesci wagowych dodatku myjaco-dyspergujacego wedlug wynalazku, 1,4 czesci wagowych dwualkilodwu- tiofosforanu cynku, 1,0 czesci wagowych polimetakry¬ lanu, 0,3 czesci wagowych alkilonaftalenu i 0,002 czesci wagowych polimetylosilikonu. Otrzymany w ten sposób olej silnikowy posiada lepkosc 12,31.10-«m2/s/100°C, wskaznik lepkosci 90, temperature krzepniecia —26 °C i liczbe zasadowa 2,2 mg KOH/g.Wyniki porównawcze oleju stosowanego dotychczas i oleju tej kategorii z zastosowanym dodatkiem myjaco- dyspergujacym wedlug wynalazku podaje tabela II.Tabela II Przedmiot oceny 1 1 1 Wlasnosci myjaco-dyspergujace w silniku z zaplonem samoczyn¬ nym PETTER AV-1,pkt. 1 Unieruchomienie pierscieni tlo- | kowych 1 Zanieczyszczenie kanalów pier- | scieni zgarniajacych 1 Zanieczyszczenie rowków pier- I scieni uszczelniajacych 1 Zanieczyszczenie mostków mie- | dzypierscieniowych 1 Zalakowanie powierzchni plasz- | cza tloka 1 Odpornosc na utlenianie i dzia¬ lanie korodujace oleju w silniku gaznikowym PETTER W-l Wymagania wg PN-75/C-96088 2 10,0 5,0 4,0 9,5 Olej stosowany dotychczas 3 10,0 7*6 5,5 9,6 Olej z dodatkiem wg wynalazku 4 10,0 9,2 9,2 ¦ 9,9 Metoda badania 5 | PN-74/C-04156 Paliwo 11 0,65—0,75% siarki PN-73/C-04157119 491 5 6 c.d. tab. II 1 1 Zalakowanie zewnetrznej po¬ wierzchni plaszcza tloka Zanieczyszczenie wewnetrznej powierzchni plaszcza tloka Zapieczenie lub zakleszczenie pierscieni tlokowych Wyglad po badaniu Strata masy panewek korbowo- dowych po badaniu, mg Przyrost lepkosci kinematycznej oleju w temp. 38°C po 36 godz. badania w % Badanie wlasnosci przeciwrdzew¬ nych w warunkach duzego zawil¬ gocenia w silniku Zastawa 750 Rdzewienie lasek popychaczy w skali CRC, pkt. 2 9,0 10 % lak brazowy pierscienie swo¬ bodne normalny brak sladów korozji 25 50 3 9,2 10%lakjasno- brazowy pierscienie swo¬ bodne normalny brak sladów korozji 22,1 20 5,0 4 9,8 powierzchnia czysta pierscienie swo¬ bodne normalny brak sladów korozji 17,5 15,5 6,3 5 PN-76/C-04159 Tabela III Przedmiot oceny 1 l 1 Wlasnosci myjaco-dyspergujace w silniku z samoczynnym zaplo¬ nem Petter AV-1 Unieruchomienie pierscieni tlo- | kowych Zanieczyszczenie kanalów piers¬ cienia zgarniajacego Zanieczyszczenie rowków piers¬ cieni uszczelniajacych Zanieczyszczenie mostków mie- dzypierscieniowych tloka Zalakowanie powierzchni tloka Odpornosc na utlenianie i dzia¬ lanie korodujace w silniku gaz- nikowym PETTER W-l Zalakowanie zewnetrznej po¬ wierzchni plaszcza tloka, w pkt. 1 Zanieczyszczenie wewnetrznej powierzchni plaszcza tloka, w % Zapieczenie lub zakleszczenie pierscieni tlokowych 1 Wyglad panewek po badaniu Straty masy panewek korbowo- dowych po badaniu w mg Przyrost lepkosci kinematycz¬ nej oleju w temp. 38°C po 36 godz. badania, w % Badanie wlasnosci przeciwrdzew¬ nych w warunkach duzego za¬ wilgocenia w silniku Zastawa 750 Rdzewienie lasek popychaczy w skali CRC, pkt.Wymagania wg PN-75/C-96088 i PN^75/C-96089 ¦ 2 10,0 10,0 5,0 4,0 9,5 9,0 10% lak brazowy pierscienie swo¬ bodne normalny korozja nie wystepuje 25 50 Olej stosowany obecnie 3 10,0 10,0 9,2 9,0 9,8 9,8 10% lak brazowy — jasny pierscienie swo¬ bodne normalny korozja nie wystepuje 21,7 21,2 5,2 Olej z dodatkiem wg wynalazku 4 10,0 10,0 9,8 9,8 10,0 10,0 powierzchnia czysta pierscienie swo¬ bodne normalny korozja nie wystepuje 15,3 14,7 6,8 Metoda badania 5 PN-74/C-04156 Paliwo 1L 0,95—1,05 % siarki PN-73/C-04157 PN-76/C-04159119 491 Przyklad II. Olej silnikowy kategorii CB sporza¬ dza sie jak w przykladzie I-szym przez zmieszanie w od¬ powiednich urzadzeniach 94,297 czesci wagowych bazy olejowej oraz 3 czesci wagowych dodatku myjaco-dys- pergujacego wedlug wynalazku, 1,6 czesci wagowych dwualkilodwutiofosforanu cynku, 0,8 czesci wagowych polimetakrylanu, 0,3 czesci wagowych alkilonaftalenu i 0,003 czesci wagowych polimetylosilikonu. Otrzymany olej silnikowy posiada lepkosc 12,47,10-«m2/s/100 °C wskaznik lepkosci 90, temperature krzepniecia —27°C, liczbe zasadowa 3,0 mg KOH/g.Tabela III wyników porównawczych oleju stosowanego obecnie i oleju tej samej kategorii z zastosowana kompo¬ zycja myjaco-dyspergujaca.Przyklad III. Olej silnikowy kategorii CC spo¬ rzadza sie przez zmieszanie w odpowiednich urzadze- 10 15 8 niach 91,097 czesci wagowych przygotowanej bazy ole¬ jowej, skladajacej sie z 95 czesci wagowych gleboko ra¬ finowanej i odparafmowanej frakcji ropy naftowej o lep¬ kosci 9,87.10-«m2/s/100°C i 5,0 czesci wagowych Bright- stocku oraz 3,0 czesci wagowych dodatku myjaco-dys- pergujacego wedlug wynalazku, 2,0 czesci wagowych naftosulfonianu wapnia, 1,2 czesci wagowych alkilobur- sztynoimidu, 1,6 czesci wagowych alkilodwutiofosfora- nu cynku, 0,8 czesci wagowych polimetakrylanu, 0,3 czesci wagowych alkilonaftalenu i 0,003 czesci wago¬ wych polimetylosilikonu. Otrzymany olej silnikowy ka¬ tegorii CC posiada lepkosc 11,52.10"6m2/s/100°C, wskaz¬ nik lepkosci 93, temperature krzepniecia —26°C i liczbe zasadowa 8,9 mg KOH/g.Tabela IV wyników porównawczych oleju stosowanego obecnie i oleju tej samej kategorii z zastosowaniem do¬ datku myjaco-dyspergujacego wedlug wynalazku.Przedmiot oceny | 1 Odpornosc na utlenianie oraz 1 dzialanie korodujace w silniku J gaznikowym Petter W-l 1 Zalakowanie zewnetrznej po- 1 wierzchni plaszcza tloka, w pkt. 1 Zanieczyszczenie wewnetrznej j powierzchni plaszcza tloka, w % | Zapieczenie lub zakleszczenie 1 pierscieni tlokowych 1 Wyglad panewek korbowodo- 1 wych po badaniu 1 Strata masy panewek korbowo- dowych po badaniu, w % Przyrost lepkosci oleju w temp. 1 38 °C po 36 godz. badania w % 1 Wlasnosci myjace na doladowa- 1 nym silniku czterosuwowym z l zaplonem samoczynnym 1 PETTER AVB w pkt. 1 Unieruchomienie pierscieni tlo¬ kowych 1 Zanieczyszczenie kanalów piers- | cienia zgarniajacego 1 Sumarycznie przeliczone zanie- | czyszczenia powierzchni tloka Odpornosc na szlamowanie (pró¬ ba „Stop and go" w silniku Zas- i tawa 750 po 63 cyklach 1 Grubosc warstwy szlamu w fil- 1 trze odsrodkowym (pokrywa, | kolo pasowe) w pkt. | 1 Szlamy na glowicy cylindrów od 1 1 strony sprezyn, w pkt. | Masa szlamu w filtrze odsrod- 1 kowym, w g.Szlamy na pokrywie dzwigienek 1 zaworowych, w pkt. | T Wymagania wg PN-75/C-96088 i PN-75/C-96089 1 2 9,0 5 % lak brazowy pierscienie swo- ' bodne normalny korozja nie wystepuje 25 50 10,0 10,0 70,0 6,0 8,0 50 | 7.5 | a be la IV Olej stosowany obecnie . 1 3 9,8 5 % lakjasno-bra- zowy pierscienie swo- | bodne normalny korozja [nie wystepuje 21,0 20,6 10,0 10,0 83,57 6,1 8,2 48,7 | 8,7 1 Olej z dodatkiem wg wynalazku 1 4 10,0 powierzchnia czysta pierscienie swo- | bodne normalny korozja 1 nie wystepuje 17 3 15,7 10,0 10,0 88,2 6,8 8,4 42.6 | 8,9 Metoda badania 1 5 i PN-73/C-04157 PN-73/C-04158 | ZN-73/MPCh/NF-69119 491 10 c.d. tab. IV 1 Szlamy na pokrywie kól rozrza¬ du w pkt. 1 Wskaznik dyspersyjnosci oleju | po 63 cyklach 1 Badania wlasnosci przeciwrdze¬ wnych w warunkach duzego za- | wilgocenia w silniku Zastawa 750 1 Rdzewienie lasek popychaczy |w skali CRC, pkt. 2 8,0 0,75 3 8,9 0,87 8,6 4 9,1 0,93 8,9 PN-76/C-04159 Przyklad IV. Olej silnikowy kategorii CD spo¬ rzadza sie przez zmieszanie w odpowiednich urzadze¬ niach 87,697 czesci wagowych przygotowanej bazy ole¬ jowej, skladajacej sie z 90 czesci wagowych selektywnie rafinowanej i odparafinowanej frakcji ropy naftowej o lepkosci 9,57.10-«m2/s/100°C i 10 czesci wagowych Brightstocku oraz 4,0 czesci wagowych dodatku myjaco- dyspergujacego wedlug wynalazku, 3,5 czesci wagowych naftosulfonianu wapnia, 2,0 czesci wagowych alkilobur- sztynoimidu, 1,8 czesci wagowych dwualkilodwutiofos- 15 20 foranu cynku, 0,7 czesci wagowych polimetakrylanu, 0,3 czesci wagowych alkilonaftalenu i 0,003 czesci wa¬ gowych polimetylosilikonu. Otrzymany olej w kategorii CD posiada lepkosc 12,15.10-6mVs/100°C, wskaznik lepkosci 91, temperature krzepniecia —24°C i liczbe za¬ sadowa 12,4 mg KOH/g.Tabela V porównawczych wyników oleju stosowanego obecnie i oleju z zastosowaniem dodatku myjaco-dysper- gujacego wedlug wynalazku w kategorii CD.Przedmiot oceny | 1 Odpornosc na utlenianie oraz dzialanie korodujace w silniku | gaznikowym PETTER W-l 1 Zalakowanie zewnetrznej po- | wierzchni plaszcza tloka, w pkt. 1 Zanieczyszczenie wewnetrznej powierzchni plaszcza tloka, w % 1 Zapieczenie lub zakleszczenie pierscieni tlokowych Wyglad panewek korbowodo- wych po badaniu Strata masy panewek po bada¬ niu, w mg Przyrost lepkosci oleju w temp. 38°C po 36 godz. badania, w % Wlasnosci myjace w doladowa¬ nym silniku czterosuwowym z zaplonem samoczynnym PETTER AVB w pkt.Unieruchomienie pierscieni tlo¬ kowych Zanieczyszczenie kanalów piers¬ cienia zgarniajacego Sumarycznie przeliczone zanie¬ czyszczenia powierzchni tloka Odpornosc na szlamowanie „próba STOP andgo" w silniku Zastawa 750 po 63 cyklach Grubosc warstwy szlamu w fil¬ trze odsrodkowym (pokrywa i , kolo pasowe) w pkt.T Wymagania wg PN-75/C-96088 i PN-75/C-96089 2 9,0 5 % lak brazowy pierscienie swo¬ bodne normalny korozja nie wystepuje 25 50 10,0 10,0 80,0 6,0 abela V Olej stosowany obecnie 3 9,4 5%lakjasnobra- zowy pierscienie swo¬ bodne normalny korozja nie wystepuje 22,3 21,2 10,0 10,0 86,71 6,8 1 Olej z dodatkiem wg wynalazku 4 9,8 powierzchnia czysta pierscienie swo¬ bodne normalny korozja nie wystepuje 19,6 17,9 10,0 10,0 92,4 | 7,8 | Metoda badania 5 | PN-73/C-04157 PN-73/C-04158 ZN-73/MPCh/NF-69lid 491 11 12 c.d. Ub. V 1 . 1 Masa szlamu w filtrze odsrod- | kowyra w g 1 Szlamy na siatce smoka pompy | olejowej w % 1 Szlamy w szczelinach pierscie- | nia zgarniajacego w % Szlamy na glowicy cylindrów (od strony sprezyn zaworowych [ w pkt. * * 1 Szlamy na pokrywie dzwigienek | zaworowych w pkt. 1 Szlamy aa pokrywie kól rozrzadu | wj*t, Wskaznik dyspersyjnosci oleju | po 63 cyklach Badanie wlasnosci pratciw- rdzcwnych w warunkach dusto- go zawilgocenia wtilmku Zas- | tawa 750 1 Rdzewienie lasek popychaczy | w skali CRC w pkt. 1 50 10,0 10,0 *,0 7,5 1 8,0 0,75 7»5 . 3 48,4 10,0 10,0 9,3 9,0 9,2 0,90 . • „8*7 4 41,0 10,0 10,0 9,7 9,8 9,2 0,93 [ 9,0 5 j PN-76/C-04159 Wszystkie cztery kategorie oleju silnikowego wedlug wynalazku, produkuje s(e w znany sposób i na znanych i stosowanychurzadzeniach. 30 Zastrzezenia patentowe 1. Dodatek do olejów silnikowych znamienny tym, ze sklada sie z 1 do 50 czesci wagowych detergentu baro¬ wego o rezerwie alkalicznej nie nizej 50 mg KOH/hg, 31 10 do 99 czesci wagowych detergentu wapniowego o re¬ zerwie alkalicznej nie nizej 120 mg KOH/g oraz 0,01 do 0,5 czesci wagowych zwiazku polimetylosilikonowego. 2. Dodatek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako detergent barowy zawiera sole barowe kwasów sulfono¬ wych naturalnych, sole barowe kwasów sulfonowych syntetycznych, sole barowe kwasów polialkenylotiofos- fonowych lub ich mieszaniny* 3. Dodatek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako detergent wapniowy zawiera sole wapniowe kwasów sul¬ fonowych naturalnych, sole wapniowe kwasów sulfono¬ wych syntetycznych lub ich mieszaniny.LDD Z-d 2, z. 289/1400/83, n. 1104120 egz.Cena 100 zl PL