Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia wyrobów z plyt z termoplastycznych tworzyw sztucznych, szczególnie z plyt o duzych powierzch¬ niach i grubosciach oraz z materialów trudnofor- mowalnych oraz urzadzenie karuzelowe do formo¬ wania wyrobów z takich plyt.Znane sposoby wytwarzania wyrobów z plyt ter¬ moplastycznych polegaja na oddzialywaniu na pod¬ grzana do temperatury wyzszej od temperatury mieknienia tworzywa sztucznego, z którego wyko¬ nana jest plyta — matryca o ksztalcie odpowiada¬ jacym wytwarzanemu wyrobowi lub na ksztalto¬ waniu uplastycznionej plyty nad- lub podcisnie¬ niem. Niekiedy powyzsze sposoby polaczone sa w jednym urzadzeniu, zwlaszcza przy wytwarza¬ niu przedmiotów o skomplikowanych ksztaltach.Urzadzenie do termoformowania zawiera rame, w której zamocowana jest plyta na swych obrze¬ zach, stanowiska do nagrzewania plyty w ilosci zapewniajacej odpowiednie nagrzanie formowanej plyty, stanowisko formowania wyrobu oraz stano¬ wisko zaladowczo-rozladowcze. Najczesciej stano¬ wiska te sa zintegrowane w jednym urzadzeniu; w nowszych rozwiazaniach przewaza karuzelowy system formowania wyrobów z plyt.Urzadzenia karuzelowe sa bardzo wydajne z uwa¬ gi na równomierne wykorzystanie kazdego ze sta¬ nowisk, i moga byc stosowane do formowania wy¬ robów o stosunkowo duzej tolerancji wykonania, dokladne ustawienie ruchomej plyty wzgledem is 20 kilku stanowisk jest w tym systemie bardzo trudne.Do ustawiania wykorzystywane byly czujniki elektryczne, ale ich niedokladnosci pracy oraz duza bezwladnosc obracajacych sie urzadzen nie zezwa¬ lala na uzyskanie zadanych tolerancji ustawienia.Dla procesu formowania bardzo istotne jest do¬ prowadzenie plyty do odpowiedniej temperatury.Plyte z tworzywa sztucznego nagrzewa sie pro¬ miennikami podczerwieni oparowymi lub lampo¬ wymi. Promienniki te usytuowane sa po obydwu stronach plyty, a ich odleglosc od powierzchni plyty regulowana jest mechanizmem pantografo¬ wym. -, . Plyta ogrzewana jest powierzchniowo izoter- micznie; w celu unikniecia przegrzania plyty w jej srodku — gestosc siatki promienników wzrasta ku brzegom plyty. Jednakze w przypadku formo¬ wania wielkogabarytowych plyt z materialów trud* noformowanlnych, charakteryzujacych sie niewielka róznica temperatur topienia i mieknienia, na przy¬ klad z polimetakrylanu metylu, okazalo sie, ze nie¬ mozliwe bylo przemyslowe uzyskiwanie wyrobów o duzym, rzedu 80% szerokosci plyty odksztalceniu normalnym do powierzchni plyty, zwlaszcza z plyt o grubosciach rzedu 10 mm.Istota sposobu wytwarzania wyrobów z tworzyw sztucznych przez termoformowanie na urzadzeniu karuzelowym, w którym plyte po zamocowaniu podgrzewa sie do temperatury wyzszej od tempe- 119170 "7119 170 3 4 ratury mieknienia tworzywa plyty a nastepnie od¬ ksztalca sie ja na stanowisku formowania i ochla¬ dza polega na tym, ze plyte podgrzewa sie dwu¬ etapowo, przy czym w pierwszym etapie plyte na¬ grzewa sie stopniowo izotermicznie do temperatury mieknienia tworzywa plyty a w drugim etapie nagrzewa sie strefy plyty przeznaczone do naj¬ wiekszego odksztalcenia normalnego do tempera¬ tury o 5—10° nizszej niz temperatura plyniecia tworzywa plyty a pozostala czesc plyty podgrzewa sie do temperatury o 10—25° nizszej niz tempera¬ tura plyniecia tworzywa plyty.Tak podgrzane plyty podatne sa na odksztalcenia wywierane przez matryce oraz nad lub podcisnienie, przy czym w trakcie formowania plyty nie ule¬ gaja pekaniu. Mozna z takich plyt formowac wy¬ roby ze znacznymi odksztalceniami normalnymi do powierzchni bazowej plyty, przy czym róznice gru¬ bosci plyty po odksztalceniu mieszcza sie w do¬ puszczalnych praktyka tolerancjach.Istota urzadzenia do termoformowania wyrobów z plyt z tworzyw sztucznych bedacego karuzelo¬ wym urzadzeniem wielostanowiskowym posiadaja¬ cym stanowisko do za — i rozladunku plyt, przy¬ najmniej dwa stanowiska do podgrzewania plyt i stanowisko do formowania wyrobów, z którymi wspólpracuje obrotnik z zamocowana do niego plyta z termoplastycznego tworzywa sztucznego polega na tym, ze obrotnik napedzany jest ukla¬ dem silników liniowych o zadanej charakterystyce pracy, przy czym uklad silników liniowych zwia¬ zany jest regulacyjnie z mechanizmem klinowym blokowania obrotnika oraz na tym, ze posiada na ostatnim stanowisku grzewczym uklad nagrzewa¬ nia, zlozony z promienników punktowych, korzyst¬ nie lampowych, kazdy o indywidualnie regulowa¬ nej mocy grzewczej.W urzadzeniu do termoformowania wyrobów z plyt zastosowany uklad napedowo-ustalajacy umozliwia bardzo dokladne ustalenie polozenia plyty, wzgledem stanowisk roboczych, a w szcze¬ gólnosci wzgledem promienników podczerwieni oraz wzgledem formy ksztaltujacej. Ta dokladnosc jest niezbedna z uwagi na miejscowe, scisle okreslone a zalezne od ksztaltu formowanego przedmiotu do¬ grzewanie plyty w trakcie jej podgrzewania na ostatnim stanowisku grzewczym, na którym to sta¬ nowisku przez regulacje mocy grzewczej punkto¬ wych promienników uzyskuje sie wymagany roz¬ klad temperatur w plycie.Przedmiot wynalazku jest blizej przedstawiony na rysunkach, z których fig. 1 jest widokiem z góry na trójpolozeniowe urzadzenie do termoformowa¬ nia wyrobów z plyt a fig. 2 jest przekrojem wzdluz linii A—A.Na wale 1 osadzony jest trójramienny obrot¬ nik 2, na którego ramionach zamocowane sa ramy 3 z plytami 4 z tworzywa sztucznego.Urzadzenie do termoformowania przedstawione na rysunkach wyposazone jest w trzy stanowiska: stanowisko 5 — w którym plyta zostaje zamoco¬ wana w ramie oraz — po podgrzaniu — uformo¬ wana, a po wystudzeniu wyrób z niego zostaje wy¬ ladowany; stanowisko 6 wstepnego podgrzewania plyty oraz stanowisko 7 koncowego dogrzewania plyty.Cykl pracy urzadzenia dostosowany jest do ksz¬ taltu formowanego wyrobu, wymiarów plyty oraz rodzaju tworzywa sztucznego a optymalizacja wy¬ dajnosci urzadzenia polega na dostosowaniu urza¬ dzen grzewczych do mozliwosci manipulacji plyta i wyrobem na stanowisku 5 znanymi urzadzeniami nieuwidocznionymi na rysunku. Stanowisko 6 wy¬ posazone jest w promienniki punktowe 8, o mocy grzewczej regulowanej sekcyjnie. Stanowisko 7 wyposazone jest w promienniki punktowe 9 stero¬ wane indywidualnie.Promienniki 8 i 9 sa korzystnie lampowe. Na stanowisku 6 plyte wygrzewa sie izotermicznie do temperatury mieknienia tworzywa plyty a na sta¬ nowisku 7 plyte dogrzewa sie rózjnicujac moc na¬ grzewania poszczególnych czesci plyty w zaleznosci od ich wzglednego odksztalcenia w trakcie formo¬ wania. Temperatura miejsc o najwiekszym od¬ ksztalceniu wynosi 5—10° ponizej temperatury plyniecia tworzywa. Pozostala czesc plyty wygrze¬ wa sie do temperatury 10—25° nizszej niz tempe¬ ratura plyniecia tworzywa.Obrotnik 2 napedzany jest silnikami liniowymi 10 o scisle okreslonej charakterystyce, polegajacej na ustaleniu dokladnego momentu i miejsca za¬ trzymania obrotnika 2. Z tarcza 11, zamocowana na wale 1 przez która realizowany jest naped sil¬ nikami elektrycznymi dodatkowo wspólpracuje klinowy mechanizm blokowania 12. Mechanizm ten polaczony jest regulacyjnie z silnikami liniowyt mi 10 poprzez regulator lo.Podczas zatrzymywania obrotnika wlacza sie automatycznie mechanizm blokowania 12 obrotnika 2 i poprzez klinowe pasowanie tych dwu podzes¬ polów obrotnik 2 ustawiany jest z precyzyjna do¬ kladnoscia, szczególnie wzgledem promienników 9.Na skutek takiego dzialania urzadzenia, plyta 4 zostaje nagrzana do scisle okreslonych temperatur jej powierzchni, odpowiednio do wytwarzanego wyrobu.W urzadzeniu wedlug wynalazku uzyskiwac mozna powtarzalne wyroby o wysokich toleran¬ cjach wymiarów z trudnoformowalnych plyt z two¬ rzyw sztucznych.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania wyrobów z tworzyw sztucznych przez termoformowanie na urzadzeniu karuzelowym, w którym plyte po zamocowaniu podgrzewa sie do temperatury wyzszej od tempe¬ ratury mieknienia tworzywa plyty a nastepnie plyte odksztalca sie na stanowisku formowania i schladza, znamienny tym, ze plyte podgrzewa sie dwuetapowo, przy czym w pierwszym etapie plyte nagrzewa sie stopniowo — izotermicznie do tempe¬ ratury mieknienia tworzywa plyty a w etapie dru¬ gim strefy plyty, przeznaczone do najwiekszego odksztalcenia normalnego nagrzewa sie do tempe¬ ratury o 5—10° nizszej od temperatury plyniecia tworzywa plyty a pozostala czesc plyty podgrzewa sie do temperatury o 10—25° nizszej od tempera¬ tury plyniecia tworzywa plyty. it 15 205 119 170 6 2. Urzadzenie do termoformowania wyrobów z plyt z tworzyw sztucznych, bedace karuzelowym urzadzeniem wielostanowiskowym, posiadajacym stanowisko do za i rozladunku plyt, przynajmniej dwa stanowiska do podgrzewania plyt i stanowisko do formowania wyrobów, z którymi wspólpracuje obrotnik z zamocowana do niego plyta z termo¬ plastycznego tworzywa sztucznego, znamienne tym, ze obrotnik (2) jest sprzezony z ukladem silników liniowych (10) o zadanej charakterystyce pracy, przy czym uklad silników liniowych (10) zwiazany jest regulacyjnie z mechanizmem klinowym (12) blokowania obrotnika (2) a na ostatnim stanowisku grzewczym (7) posiada uklad nagrzewania zlozony s z promienników punktowych (9), kazdy o indywi¬ dualnie regulowanej mocy grzewczej. 3. Urzadzenie do termoformowania wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze promienniki (9) sa 10 lampowe. f/g. £ PL