Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania spoiwa lakierniczego na drodze syntezy dwucyklopentadienu z olejami roslinnymi i rybimi ze wstepnym odwodnieniem olejów.Spoiwo lakiernicze znanym sposobem wytwarza sie przez wprowadzanie dwucyklopentadienu do reaktora, zawierajacego olej, lub w 'procesie ciaglym poprzez do¬ zowanie do reaktora obu reagentów z jednoczesnym ciag¬ lym odbiorem gotowego produktu. Synteza przebiega w temperaturze 240°C, w zwiazku z czym reagenty nie moga zawierac wody gdyz jej obecnosc w srodowisku reakcji w tej temperaturze powoduje powazne zaklócenie procesu.Poniewaz oleje handlowe sa silnie zawodnione przeto przed uzyciem do produkcji spoiwa wymagaja odpowied¬ niej obróbki odwadniajacej. Zastosowanie do tego celu substancji higroskopijnych lub adsorbentów jest uciazliwe ze wzgledu na koniecznosc ich regeneracji lub likwidacji.Powszechnie stosowany sposób odwadniania cieczy organicznych polega na destylacji z udzialem innej" cieczy, która tworzy azeotrop z woda i destylacyjne oddzielenie wody w postaci tego azeotropu. Czynnikiem azeptropu- jacym wode, przy wydzielaniu jej z cieczy organicznych, moze byc benzen.Proces azeotropowego odwadniania wymaga ogrzania mieszaniny do jej temperatury wrzenia, która to tempera- . tura, determinowana skladem jakosciowym i ilosciowym mieszaniny, wzrasta w miare odbierania destylatu w pos¬ taci azeotropu benzen-woda i jak sie okazalo w przypadku azeotropowego odwadniania oleju temperatura ta stwarza 2 warunki, w których zachodzi niekontrolowany proces termicznej polimeryzacji oleju, powodujacy spadek reak¬ tywnosci jego skladników. Wyeliminowanie tego nieko¬ rzystnego procesu byloby mozliwe przez obnizenie tem¬ peratury wizenia dzieki zastosowaniu destylacji pod zmniej¬ szonym cisnieniem, co jednak zwieksza koszt procesu, komplikowanego dodatkowymi trudnosciami, powodowa¬ nymi pienieniem sie destylowanej mieszaniny.Istota wynalazku polega na odwadnianiu olejów na dro¬ dze destylacji azeotropowej z benzenem w obecnosci dwucyklopentadienu, cyklopentadienu lub w obecnosci obu tych zwiazków, przy czym dwucyklopentadien lub cyklopentadien moze byc wprowadzony wraz z benze¬ nem w postaci odpadowych frakcji benzen dwucyklopen¬ tadien, uzyskiwanych w procesie wydzielania dwucyklo¬ pentadienu z przedgonu benzolowego lub w postaci skrop- lin, uzyskiwanych w procesie produkcji spoiwa lakierni¬ czego.Okazalo sie bowiem, ze obecnosc cyklo- lub dwucyklo¬ pentadienu eliminuje ujemny wplyw polimeryzacji ter¬ micznej skladników oleju w procesie jego destylacyjnego odwadniania. Dwucyklopentadien i jego monomer rea¬ guja z najbardziej reaktywnymi wiazaniami skladników oleju, które w przypadku desty'acji bez udzialu dwucyklo¬ pentadienu bylyby wiazane w wyniku termicznej polime¬ ryzacji.Wiazanie skladników oleju z dwucyklopentadienem jest natomiast korzystne, gdyz odwodniony olej kierowany jest wprost do syntezy spoiwa lakierniczego, polegajacej w!as- 118 059; 118 059 3 nie na takiej reakcji, mamy wiec po odwodnieniu do czy¬ nienia z olejem czesciowo juz przereagowanym.Sposób wedlug wynalazku zapewnia pelne warunki efektywnego odwodnienia oleju i jednoczesnie przynosi korzystny efekt w postaci odzysku dwucyklopentadienu z odpadowych frakcji stanowiacych mieszanine benzenu i dwucyklopentadienu, który czesciowo zwiazany w czasie odwadniania ze skladnikami oleju i czesciowo w nim roz¬ puszczony kierowany jest do syntezy spoiwa 'akierniczego co zmniejsza zuzycie dwucyklopentadienu w syntezie i skraca czas tej syntezy.Proces odwadniania oleju mozna prowadzic z zawraca¬ niem do procesu destylacji fazy weglowodorowej desty¬ latu lub bez zawrotu dodajac w takim przypadku benzen w ilosci koniecznej do zwiazania azeotropowego wody, zawartej w oleju lub w nadmiarze w stosunku do tej ilosci.Przyklad I. Do 300 g oleju rzepakowego, zawie¬ rajacego 1,5% wody, wprowadzono 200 g skroplin uzys¬ kanych z produkcji spoiwa lakierniczego., zawierajacych 50 % wagowych benzenu, 40 % wagowych dwucyklopen¬ tadienu i 10% wagowych cyklopentadienu, a nastepnie destylowano otrzymana mieszanine z zastosowaniem na¬ sadki destylacyjnej, umozliwiajacej zawrócenie do des¬ tylacji fazy weglowodorowej skroplonego destylatu i od¬ prowadzenie z ukladu jego fazy wodnej. Zawracanie fazy weglowodorowej destylatu prowadzono do momentu, w którym destylat nie wykazywal juz obecnosci fazy wod¬ nej, po czym prowadzono dalej destylacje do temperatury wrzenia^ wynoszacej 130°C. Uzyskano 108 g destylatu, zawierajacego 65% wagowych benzenu i 35% wagowych cyklo- i dwucyklopentadienu. Pozostalosc w kolbie desty¬ lacyjnej wynosila 386 w g tym 61 g dwucyklopentadienu * i 306 benzenu. Zawartosc wody w pozostalosci wynosila mniej niz 0,05% wagowych. Pozostalosc z kolby stano¬ wiaca mieszanine odwodnionego oleju z dwucyklopenta- dienem wprowadzono do reaktora z .mieszadlem, ogrze¬ wanego elektrycznie, zaopatrzonego w nasadke destyla¬ cyjna do odbioru skroplin i polaczonego z dozownikiem zawierajacym 85%. frakcje dwucyklopentadienowa. Po uzyskani • temperatury 240°C rozpoczeto dozowanie dwu¬ cyklopentadienu z szybkoscia 30 g/h. Dozowanie prowa¬ dzono w ciagu 6 godzin. Uzyskano 430 g spoiwa lakierni¬ czego, zawierajacego 30% wagowych zwiazanego dwu¬ cyklopentadienu, schnacego, po zasykatywowaniu, w cia¬ gu 12 g oraz 132 h skroplin nieprzereagowanego dwucyklo¬ pentadienu i jego monomeru zawierajacych 43 % wago¬ wych benzenu.Przyklad II. Do 300 g oleju odpadowego, stano¬ wiacego mieszanine oleju rzepakowego, sojowego i ry¬ biego, zawierajacego 7% wagowych wody, wprowadzono 300 g frakcji benzen —' dwucyklopentadien zawierajacej 60% wag. benzenu a nastepnie destylowano mieszanine z zawracaniem fazy weglowodorowej destylatu. Po uzys- 4 kaniu zaniku fazy wodnej w destylacie prowadzono des¬ tylacje bez zawrotu fa?.y weglowodorowej do temperatury wrzenia 160 °C Uzyskano 235 g destylatu zawierajacego 70 % wagowych benzenu i 344 g pozostalosci w kolbie 5 destylacyjnej, w tym 15 g benzenu i 49 g dwucyklopenta¬ dienu i ponizej 0,05 % wody. Pozostalosc te przeniesiono do reaktora w którym przeprowadzono synteze spoiwa lakierniczego.Przyklad III. Do 300 g oleju rzepakowego, za¬ wierajacego 2,5% wagowych wody, wprowadzono 210 g frakcji benzen-dwucyklopentadien, zawierajacej 50% wa¬ gowych benzenu, a nastepnie mieszanine destylowano co temperatury .wrzenia 170 °C. Otrzymano 321 g po¬ zostalosci w kolbie, w tym 28 g dwucyklopentadienu, zawierajaca ponizej 0,05% wody. Faza weglowodorowa destylatu otrzymana w ilosci 182 g zawierala 58% ben¬ zenu.Przyklad IV. Do dolnej czesci rektyfikacyjnej kolumny laboratoryjnej wprowadzano w sposób ciagly olej rzepakowy, zawierajacy 2% wagowych wody zmie¬ szany w stosunku wagowym 3:2,5 z frakcja dwucyklopen- tadienowa, zawierajaca 40% wagowych benzenu. Z dolu kolumny odbierano odwodniony olej, ze szczytu destylat, którym po skropleniu i oddzieleniu fazy wodnej flegmo- wano kolumne. Faza weglowodorowa odbierajacego cesty- latu zawierala 80% wagowych benzenu i 20% wagowych cyklo- i^dwucyklopentadienu. Odwodniony olej, zawie a- jacy sladowe ilosci wody, 10% wagowych benzenu i 30% wagowych dwucyklopentadienu stanowil surowiec do ciaglej syntezy spoiwa lakierniczego. Surowiec ten dozo¬ wano w sposób ciagly do reaktora, w którym w tempera¬ turze 240 °C zachodzila synteza spoiwa z jednoczesnym oddestylowaniem nieprzereagowanego dwucyklopentadie¬ nu i benzenu zawartegeo w surowcu Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania spoiwa lakierniczego na drodze syntezy oleju roslinnego lub rybiego z cyklo- lub dwu- „ cyklopentadienem w temperaturze okolo 240°C, znamien¬ ny tym, ze olej przed wprowadzeniem do procesu syn¬ tezy poddaje sie odwodnieniu przez wprowadzenie do oleju mieszaniny cyklo- i dwucyklopentadienu z benze¬ nem i oddestylowanie zawartej tam wody w postaci azeo- tropu z benzenem. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze mie¬ szanine benzenu z cyklo- i dwucyklopentadienem sta¬ nowia frakcje odpadowe uzyskiwane w procesie wydzie¬ lania dwucyklopentadienu z przedgonu benzenowego. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze mie¬ szanine cyklopentadienu i dwucyklopentadienu z benze¬ nem stanowia skropliny uzyskiwane w procesie wytwa¬ rzania spoiwa lakierniczego. 40 45 15 20 25 LDD Z-d 2, z. 996/1400/82, n. 95+20 egz, Cena 100 zl PL