Przedmiotem wynalazku jest zespól lozyskowy do mocowania obrotowego walu.W obrotowych urzadzeniach, w których walek jest umocowany obrotowo przez lozysko tulejowe (jedno lub wieksza liczbe) poosiowy nieograniczo¬ ny ruch lozyska musi byc utrudniony. Czesto ruch ten jest ograniczony przez plyte, ograniczajaca która szczelnie otacza walek od jednego konca lo¬ zyska tulejowego i jest przymocowana do obudo¬ wy, jak np. w konstrukcji znanej z patentów USA nr nr 3077296, 3390926, 3411706. Ruch lozyska w kierunku przeciwnym moze byc ograniczony przez pierscien sprezynowy, który jednoczesnie umozli¬ wia odplyw oleju dostarczonego do lozyska w czasie pracy. Jednakowoz, odplyw oleju jest utrudniony przez plyte ograniczajaca, co powoduje ukierunkowanie cisnienia oleju w kierunku je¬ dnego konca lozyska. Wynikajaca róznica cisnien oleju po obydwu stronach powoduje jego ucieczke od plyty ograniczajacej. To powoduje szyibkie i nie¬ równomierne zuzycie lozyska, w szczególnosci w miejscu jego kontaktu z pierscieniem sprezynowym.Celem niniejszego wynalazku bylo opracowanie konstrukcji lozyska pozbawionego wymienionych wad. * Cel wynalazku zostal osiagniety dzieki temu, ze zespól do zamocowania obrotowego walu zawiera jedno lub wieksza liczbe tulejkowych lozysk umieszczonych w cylindrycznym otworze obudowy, plyte oporowa oraz plyte ustalajaca polozenie lo- 10 15 20 25 2 zysk i ograniczajaca osiowy ruch lozysk wzdluz cylindrycznego otworu, oraz pierscien osadzony w rowku scianki wymienionego cylindrycznego otwo¬ ru. Powierzchnia styku plyty ustalajacej polozenie lozysk z jednym bokiem tulei lozyska jest wieksza od powierzchni drugiego boku tego lozyska z pier¬ scieniem na którym oparty jest ten bok lozyska.Plyta ustalajaca polozenie lozysk ma cylindryczny otwór dla umieszczenia walu oraz ma cztery równomiernie rozmieszczone otwory pokrywajace sie kazdy z nich czesciowo z otworem na wal.Plyta ustalajaca polozenie lozysk ma równiez na swej plaskiej czesci wystepy, stanowiace z nia integralna czesc, wspóldzialajace z plyta oporowa i utrzymujace jej plaska czesc w odpowiedniej od¬ leglosci od kolnierza tulei. Plyta oporowa zawiera kanaly polaczone z kanalami w plycie ustalajacej polozenie lozysk i poprzez kanaly posrednie pola¬ czone z komora podlaczona do zbiornika oleju.Przedmiot wynalazku jest zilustrowany w przykladzie jego wykonania na rysunku, na któ¬ rym fig. 1 przedstawia turbosprezarke wyposazona w zespól lozyskowy w przekroju poprzecznym, fig. 1A — czesc tego zespolu pokazana w powieksze¬ niu, fig. 2 — czesc zespolu z fig. 1, fig. 3 — inna czesc zespolu z fig. 1 w widoku z boku. Fig. 1 przedstawia turbosprezarke, w sklad której wcho¬ dzi korpus 10 turbiny, oprawa 12 lozyska i korpus 14 sprezarki. 117 4193 1 -' ¦•i fi%W Korpus 10 turbiny ma konwencjonalna konstruk- zawiera kanaly 16, doprowadzajace gazy o hftlWJ gnerl*Er"?iR. gazy wylotowe z silnika spalinowego, i kierujace; je na wirnik .turbiny 18, adzony obrotowo w korpusie 10. Po przejsciu (rz^^tiarbiiie gazy odprowadzane sa wylotem 20.Jz^korpusem 10 turbiny, a oprawa 12 lozy¬ ska osadzona jest pierscieniowa scianka tylna 19 turbiny 18. Wirnik turbiny 18, integralny z walkiem 22, osadzony jest obrotowo w oprawie 12 lozyska za pomoca pary lozysk tulejowych 24, 26 osadzo¬ nych obrotowo w otworze 28 obucjowy 30, stano¬ wiacej czesc oprawy 12 lozyska. W Obudowie 30 znajduje sie glówny kanal 31 doprowadzajacy olej.Ponadto, kazde z tulejowych lozysk 24, 26 ma li¬ czne otwory 32. W oprawie lozyska 12 znajduje sie równiez kanal 33 doprowadzajacy olej.Walek 22 sklada sie z trzech czesci 34, 36 i 38 o róznych srednicach. Czesc 34 o najwiekszej sred¬ nicy przechodzi przez otwór 40 w oprawie 12.Szczelnosc zapewnia pierscin 42 osadzony w rowku 44» znajdujacym sie na czesci 34. Czesc 36 walka o srednicy posredniej przechodzi przez tulejowe lozyska 24, 26 i konczy sie wystepem 46. Na czesci 38 walka 22 o najmniejszej srednicy osadzony jest wirnik sprezarki 48 umieszczony w korpusie 14.Korpus 14 sprezarki skonstruowany jest konwen¬ cjonalnie. W korpusie tym znajduje sie wlot 50 oraz kanal 52, o stopniowo powiekszajacym sie przekroju poprzecznym, do którego za pomoca sprezarki 48 doprowadzony jest gaz. Tylna plyta 54 sprezarki (fig. 1A) stanowiaca jednoczesnie tyl¬ na scianke oprawy 12 lozyska utrzymywana jest we wlasciwym polozeniu za pomoca pierscieni za¬ bezpieczajacych 56, 58, umieszczonych na jej ze¬ wnetrznym obwodzie. Na obwodzie plyty 54 umieszczony jest równiez w rowku 62 gumowy pierscien 60 o przekroju kolowym mocno zacisnie¬ ty.Pomiedzy tylna plyta 54, a oprawa 12 lozyska znajduje sie komora 64.Czesc 38 walka 22 osadzona jest obrotowo po¬ miedzy wirnikiem sprezarki 48, a wystepem 46 walu 22 w tulei 66 znajdujacej sie w otworze 68 tylnej plyty 54 oraz w tulei 72. Obie tuleje 66 i 72 oddzielone sa pierscieniem 70. Na obwodzie tulei 66 znajduje sie pierscieniowy rowek 74, w którym osadzony jest uszczelniajacy pierscien 76. Tuleja 66 zaopatrzona jest w kolnierz 78 .wchodzacy w komore 64. Kolnierz ten spelnia role odrzutnika oleju. Tuleja 72 zaopatrzona jest w kolnierz 80 znajdujacy sie naprzeciw wystepu 46, który z pier¬ scieniem 70, tworzy pierscieniowy kanal 82, a kol¬ nierz 80 i pierscien 70 tworza lozysko oporowe.W komorze 64 umieszczony jest deflektor oleju 84 skladajacy sie z dwóch ksztaltowników 90 i 92 w formie miski, polaczonych ze soba podstawami.Pomiedzy zewnetrznym obwodem deflektora 84, a wewnetrznym obrysem komory 64 istnieje duzy przeswit126. ( Ksztaltownik 92 w formie miski ma pierscie¬ niowa podstawe 128 z centralnym otworem 86 przez który przechodzi tuleja 66. Róznica pomiedzy srednica 130 tulei 66, a srednica otworu 86 jest bardzo mala. Na zewnetrznym obwodzie podsta- 10 15 20 25 31 35 40 45 50 55 wy 128 ksztaltownika 92 znajduje( sie pierscieniom we obrzeze 132, pochylone w stosunku, do podsta¬ wy 128 i stanowiace jej; integralna czesc; Drugi ksztaltownik 90 w formie miski ma pier¬ scieniowa podstawe 134, której wymiary zewne¬ trznej srednicy sa, zblizone do wymiarów zewne¬ trznej srednicy podstawy 128 ksztaltownika 92.W podstawie 134 ksztaltownika 90 znajduje sie centralny otwór 136 o odpowiednich wymiarach.Integralna czescia pierscieniowej podstawy 134 jest pierscieniowe obrzerze 138 wystajace pod pewnym katem do zewnetrznej srednicy podstawy. Na tym pochylonym' obrzezu znajduje sie pierscieniowy kolnierz 140, stanowiacy z obrzezem integralna czesc. Oba ksztaltowniki 90 i 92 w fprmie misek polaczone sa ze soba podstaWami 128, 134. Pomie¬ dzy skosnymi nachylonymi w stosunku do wy¬ mienionych podstaw obrzezami 132, 138 ksztal¬ towników 90, 92 powstaje pierscieniowy kanal 94, zwrócony w kierunku promieniowym na zewnatrz.Oba ksztaltowniki w formie miseczek polaczone sa ze soba ich pierscieniowymi podstawami 128, 134 za pomoca nitów, zgrzewania punktowego lub w inriy sposób.Zewnetrzna krawedz obrzeza 132 polaczona jest z wewnetrzna srednica zewnetrznego pierscienia 88 licznymi, waskimi zebrami 89 biegnacymi po¬ przez szczeline 126. Pierscien 88 zacisniety jest po¬ miedzy tylna plyta 54 sprezarki a zabezpiecza¬ jacym pierscieniem 58. ksztaltownik 92, pierscien 88 oraz zebra 89 korzystnie sa wykonane jako je¬ den element tloczny.W kanale i& umieszczona jest plyta oporowa 96 utrzymywana we wlasciwym polozeniu przez plyte 98 ustalajaca lozysko, która równiez sluzy jako ogranicznik lozyska tulejowego 24, zapobie¬ gajac jego osiowemu ruchowi w kierunku spre¬ zarki. Ruch lozyska w kierunku turbiny powstrzy¬ mywany jest prze2 pierscien 35 osadzony w rowku 45, znajdujacym, sie w otworze 28 czesci 30 oprawy lozyska.W oprawie 12 lozyska znajduje sie komora 100 polaczona ze zbiornikiem oleju pod cisnieniem.Komora ta polaczona jest ...kanalami 102, 1,04 w korpusie 12 z lozyskami tulejowymi 24, 26 oraz ,z kanalem 106, znajdujacym sie równiez w oprawie 12, kanalem 108 w plycie 98 ustalajacej lozysko z kanalami 110, 112 przechodzacymi przez plyte opo¬ rowa 96 do lozysk oporowych utworzonych przez pierscien 70 i kolnierz 80.Konstrukcje plyty 98 ustalajacej lozysko i spel¬ niajacej role dystansownika przedstawia fig. 3 i fig. 1A. Plyta 98 ustalajaca lozysko ma ksztalt w przyblizeniu trójkatny i jest zbudowana z pla¬ skiej czesci 113 i trzech integralnych nadlewów 114, 116 i 118. Nadlewy te opieraja sie na plycie oporowej 96 utrzymujac jt we wlasciwym poloze¬ niu. Zadaniem ich jest utrzymywanie plaskiej czesci 113 w pewnej odleglosci od kolnierza 80. W miej¬ scach, gdzie znajduja sie nadlewy 114, 116 i 118 przez plyte 98 przechodza otwory 120, przez które przechodza trzy sruby (nie pokazane mocujace plyte oporowa 96 do oprawy 12 lozyska. Kanal 108 doprowadzajacy olej przechodzi przez nadlew 114 (fig. 3). W srodkowej czesci plyty 98 znajduje sie5 otwór 121, zlozony z centralnego kolistego otworu 122 i z czterech równomiernie rozmieszczonych otworów 124, z których kazdy pokrywa sie Cze¬ sciowo z otworem 122. Wewnetrzne i zewnetrzne granice lozyska tulejowego 24 (fig. 3) oznaczone sa liniami 126 i 128. Linia 126 odpowiada równiez srednicy walka. Otwór 121 jest tak wykonany, ze czesci 131 znajdujace sie pomiedzy otworami 124 opieraja sie o lozysko 24, przy czym zapewnio¬ ne jest polaczenie lozyska z komora 64 znajduja¬ ca sie po drugiej stronie plyty 98; Calkowite pole styku krazka 130 z lozyskiem tulejowym 24 jest nie wieksze niz a w przyblizeniu równe, polu sty¬ ku lozyska tulejowego 24 z pierscieniem 35.Podczas pracy turbosprezarki, wylotowe gazy spalinowe doprowadzane sa kanalami 16 na wirnik turbiny 18, a nastepnie odprowadzane sa przez wy¬ lot 20. Wskutek tego wirnik turbiny zaczyna sie obracac wywolujac tym samym obrót walka 22 i wirnika sprezarki 48.W czasie pracy turbosprezarki olej jest doprowa¬ dzony pod cisnieniem z komory 100 kanalami 102, 104 na zewnetrzne powierzchnie lozysk 24, 26 i na powierzchnie wewnetrzne tych lozysk poprzez otwory 32. Znajdujacy sie pod cisnieniem olej jest wyciskany poprzez szczeliny pomiedzy lozyskami tulejowymi, a otworem 28 w oprawie 30 lozyska i przez szczeline pomiedzy lozyskami, a walkiem 22. W przypadku lozyska tulejowego 24'olej ply¬ nacy przez zewnetrzna szczeline w kierunku tur¬ biny wyplywa przez szczeline pomiedzy pierscie¬ niem 35, a przylegajaca do niego czescia lozyska/ do olejowego kanalu 31.Olej plynacy przez zewnetrzna szczeline w kie¬ runku sprezarki wplywa w szczeline pomiedzy plyta 98 ustalajaca lozysko a przylegajaca od niej powierzchnia lozyska, a nastepnie plynie poprzez . otwór 121 do komory 64. Pewna ilosc oleju, znaj¬ dujacego sie pod cisnieniem, gromadzi sie w szcze¬ linie pomiedzy plyta 98 ustalajaca lozysko, a lo¬ zyskiem, wywierajac na to lozysko nacisk dziala¬ jacy w prawa strone (fig. 1). Wskutek tego lozys¬ ko byloby dociskane do pierscienia 35. Zjawisko to zostalo wyeliminowane przez zastosowanie ply¬ ty 98 ustalajacej lozysko odstepnika, w której otwory 124 ulatwiaja usuwanie pewnej ilosci znaj¬ dujacego sie pod cisnieniem oleju do komory 64 poprzez szczeliny pomiedzy nadlewami 114, 116 i 118.W czasie normalnej pracy, wskutek obrotów wi¬ rnika sprezarki 48, poprzez wlot 50 zasysane jest powietrze, sprezane nastepnie w kanale 52, skad dostarczane jest ono do miejsca wykorzystania.W pewnych warunkach, gdy predkosc turbiny jest niska, istnieje mozliwosc, ze silnik zasysa wiecej powietrza niz moze dostarczyc sprezarka.W tym przypadku w korpusie sprezarki powsta¬ ja cisnienia nizsze od cisnienia atmosferycznego.Normalne cisnienie w komorze 64 jest zblizone do cisnienia atmosferycznego lub nieco od niego 419 6 wyzsze poniewaz laczy sie ona z glównym kana¬ lem1 33. Wskutek tego pomiedzy komora 64, a po¬ wierzchnia tylnej plyty 54, znajdujaca sie po stro¬ nie sprezarki powstaje róznica cisnien, wywoluja- 5 ca przeplyw cieczy z komory 64 na powierzchnie tylnej plyty 54 znajdujaca sie po stronie sprezarki.Przeplyw ten zazwyczaj istnieje w obszarze znaj¬ dujacym sie w poblizu walka, wskutek czego spre¬ zarka zasysa ojej do lozysk. 10, tyskutek obecnosci deflektora oleju 84 (fig. 2) przeplyw ten odbywa sie raczej wokól jego zew¬ netrznego obwodu niz w poblizu walka. W obsza¬ rze w poblizu zewnetrznego obwodu deflektora, znajduje sie w glównej mierze powietrze i piana 15 olejowa, a nie ciekly olej, a zatem nie przeplyw oleju w kierunku sprezarki jest minimalny. Pewna ilosc oleju, która przedostanie sie wokól zewne¬ trznego obwodu deflektora 84 zatrzymana jest w kanale 94 i kierowana ku dolowi, a nastepnie z ka- 20 nalu 94 poprzez kanal 33 odprowadzajacy olej do miski olejowej (nie pokazanej na rysunku). Pewna ilosc oleju, która przedostaje sie przez otwór 86 w dtflektorze 84, wraz z olejem, który nie zostal zatrzymany w kanale 94 jest odrzucona przez od- 25 rzutnik 78, nie pozwalajacy olejowi na przeplyw w kierunku sprezarki Zastrzezenia patentowe 3a 1. Zespól lozyskowy do mocowania obrotowego walu, znamienny tym, ze zawiera jedno lub wiek¬ sza liczbe tulejowych lozysk (24, 26) umieszczonych w cylindrycznym otworze (28) obudowy (30), plyte oporowa (96) oraz plyte (98) do ustalenia polozenia 35 lozysk (24, 26) i ograniczania ich osiowego ruchu wzdluz cylindrycznego otworu (28), pierscien (35) osadzony w rowku (45) scianki cylindrycznego ot¬ woru (28), przy czym powierzchnia styku plyty (98) z jednym bokiem tulei lozyska (24) jest wieksza od 40 powierzchni styku drugiego boku tego lozyska z pierscieniem (35) na którym oparty jest ten bok lozyska (24). 2. Zespól lozyskowy wedlug zastrz. 1 znamienny tym, ze plyta (98) ma cylindryczny otwór (122) dla 45 walu (22) oraz ma cztery równomiernie rozmie¬ szczone otwory (124) z których kazdy pokrywa sie czesciowo z otworem (122) 3. Zespól lozyskowy wedlug zastrz. 1, znamien¬ ny tym, ze plyta (98) na swojej plaskiej czesci (113) 50 ma wystepy (114) (116) (118) wspóldzialajace z ply¬ ta oporowa (96) i utrzymujace plaska czesc (113) w odleglosci od kolnierza (80) tulei (72). 4. Zespól lozyskowy wedlug zastrz. 3, znamien¬ ny tym, ze wystepy (114) (116), (118) stanowia in- 55 tegralna czesc plyty (98). - 5. Zespól lozyskowy wedlug zastrz. 1, znamien¬ ny tym, ze plyta oporowa zawiera kanaly (110, 112) polaczone z kanalem (108) w plycie (98) oraz po¬ przez kanal (106) z kanalami (102), (104) i komora (100) podlaczona do zbiornika oleju.117 419 50-L -FIG. I— -FIG. IA-- -FIG. 2-- -FIG.3.- WZGraf. Z-2 — 813/82 — 95 Cena 100 zl PL PL PL