Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do ba¬ dania wlasciwosci fizycznych cial stalych, zwlasz¬ cza zuzycia w warunkach toczenia z poslizgiem lub toczenia bez poslizgu, bedacego skutkiem tarcia dwóch próbek walcowych toczacych sie po sobie obwodami. Urzadzenie to umozliwia badania me¬ tali i stopów metali, tworzyw naturalnych i sztucz¬ nych lub kombinacji tych materialów w obecnosci czynnika smarujacego lub bez udzialu tego czyn¬ nika.Znane dotychczas urzadzenia sluzace do badan zuzycia w warunkach toczenia z poslizgiem lub toczenia bez poslizgu sa na ogól w znacznym stopniu skomplikowane a próbkami sa przewaz¬ nie gotowe kola zebate.Znane sa równiez urzadzenia, których próbkami sa walce, bardzo nieliczne, na ogól skomplikowa¬ ne a zasadnicza ich wada jest to, ze uniemozli¬ wiaja obserwacje przebiegu procesu tarcia i od¬ powiednie reagowanie na wystepujace zjawiska, przerywanie badan bez demontazu z urzadzenia, pomiary temperatur tracych sie powierzchni. Po¬ nadto posiadaja na ogól stala wartosc poslizgu i ograniczone mozliwosci zmian predkosci toczenia, gdyz budowane sa przewaznie do realizowania jednego zadania.Niedogodnoscia tego rozwiazania jest to, ze nie zapewnia ono centrycznego i osiowego ustawie¬ nia próbki i przeciwpróbki, oraz brak jest sku¬ tecznego mocowania tych próbek, oraz rozwiaza¬ lo 25 30 2 nie to nie eliminuje wplywu czynników ubocz¬ nych majacych wplyw na znieksztalcenie wyni¬ ków badan. Znane równiez dotychczas urzadze¬ nia uniemozliwiaja obserwacje przebiegu procesu tarcia i odpowiednie reagowanie na wystepujace zjawiska fizyczne oraz brak jest mozliwosci po¬ miaru temperatur tracych sie powierzchni.Istota wynalazku polega na tym, ze urzadzenie do badania wlasciwosci fizycznych cial stalych, znamienne jest tym, ze ma dwa równolegle wrze¬ ciona, na których zamocowane sa zebate kola, za¬ zebiajace sie ze soba, próbke i przeciwpróbke przy czym próbka i przeciwpróbka oddzielona jest od zebatych kól specjalnie uksztaltowanymi podklad¬ kami, natomiast wrzeciono zamocowane w korpu¬ sie jest odchylne od górnego wrzeciona razem z przechylnym stolem.Zaleta urzadzenia wedlug wynalazku jest prosta konstrukcja co umozliwia bardzo dokladne jego wykonanie. Konstrukcja ta zapewnia centryczne, osiowe i szybkie ustawienie próbki i przeciwprób¬ ki oraz sztywne i pewne ich mocowanie, co nie¬ mal do zera eliminuje wplyw czynników ubocz¬ nych mogacych znieksztalcic wyniki badan.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widok z przodu, a fig. 2 widok z boku urzadzenia.Urzadzenie wedlug wynalazku ma korpus 1 przy¬ mocowany do przechylnego stolu 2, którego os 116 1543 116 154 4 obrotu oznaczono liczba 3. W korpusie 1 zamon¬ towane jest wrzeciono 4, na lozyskach tocznych, na których zamocowane jest zebate kolo 5 z za- bierakiem oraz badwaa próbka 6, które dociska sie do siebie i mocuje nakretka 7. Z chwila zalozenia ciezaru Q na dzwigni 8, pokazanej na rysunku schematycznie, przechylny stól 2 razem z urza¬ dzeniem oraz zebatym kolem 5 i próbka 6 prze¬ suwa sie do góry az do zetkniecia sie tej próbki z przeciwpróbka 9. Umieszczona osiowo strzalka N, onzaczajaca sile normalna docisku miedzy ni¬ mi, wskazuje kierunek tego przesuniecia. Równo- czesnie zebate kolo 5 wchodzi w zazebienie z na¬ pedzajacym kolem 10 zamocowanym równiez przy pomocy zabieraka i nakretki 11 na roboczym wrze¬ cionie reduktora 12. Z chwila wlaczenia napedu przeciwpróbka 9 i zebate kolo 10 obracaja sie z -wybrana na reduktorze predkoscia obrotowa, na¬ tomiast wrzeciono 4 urzadzenia z zebatym kolem 5 i badana próbka 6, z predkoscia zwiekszona przelozeniem przekladni. Róznica predkosci obwo¬ dowych obu próbek powoduje, ze równoczesnie z toczeniem wystepuje poslizg o stalej wartosci w czasie badania. Wartosc tego poslizgu mozna w lat¬ wy sposób zmieniac, zmieniajac przelozenie prze¬ kladni, z zachowaniem stalego rozstawu osi prób¬ ki i przeciwpróbki.Mozliwe jest równiez badanie w warunkach to¬ czenia tracych sie powierzchni bez poslizgu. W tym celu nalezy w miejsce jednego z kól zalozyc rolke o mniejszej srednicy. Badania zuzycia pró¬ bek do których urzadzenie wedlug wynalazku slu¬ zy, prowadzic mozna „na sucho" lub ze smarowa¬ niem. Wówczas w obszar styku próbki i przeciw¬ próbki doprowadza sie ogólnie znanymi sposoba¬ mi ciecz smarujaca. Napedzajace kolo 10 i prze¬ ciwpróbka 9 oraz napedzane kolo 5 i próbka 6 od¬ dzielone sa odpowiednio uksztaltowanymi podklad¬ kami 13 i 14, które zabezpieczaja przed przeply¬ wem cieczy smarujacej lub chlodzacej z próbek na kola zebate lub odwrotnie, stanowiac pewne¬ go rodzaju uszczelnienie labiryntowe. Temperatu¬ re próbki i przeciwpróbki mierzy sie przy pomo¬ cy termopar ogólnie znanymi sposobami. Zebate kola oraz próbka i przeciwpróbka pasowane sa na wrzecionach suwliwie. Ich plaszczyzny czolowe sa prostopadle do osi. Podkladki miedzy nimi sa do¬ kladnie równolegle. Docisniecie nakretkami próbek do kól zebatych zapewnia bardzo trwale ich umiejscowienie. Jednoczesnie konstrukcja pozwa¬ la dowolna ilosc razy próbke zdejmowac, wazyc, mierzyc, ogladac itp. bez obawy, ze po ponownym zalozeniu zajmie ona inne niz poprzednio poloze¬ nie.Zastrzezenie patentowe Urzadzenie do badania wlasciwosci fizycznych cial stalych, znamienne tym, ze ma dwa równo¬ legle wrzeciona (4 i 12), na których zamocowane sa zebate kola (5 i 10), próbka (6) i przeciwpróbka (9), przy czym próbka (6) i przeciwpróbka (9) oddzielone sa od zebatych kól specjalnie uksztal¬ towanymi podkladkami (13 i 14), natomiast wrze¬ ciono (4) zamontowane w korpusie (1) jest od- chylne od wrzeciona (12) razem z przechylnym stolem (2). 10 15 20 25116 154 PL