Przedmiot wynalazku stanowi pednia hydrauliczna z pomocniczym mechani¬ zmem tlocznym. Znane sa juz pednie hy¬ drauliczne bez pomocniczego mechanizmu tlocznego, w których naped jest przeno¬ szony zapomoca pierscienia cieczy, mie¬ szczacego sie w pierscieniowej komorze, znajdujacej sie pomiedzy wirnikami nape¬ dzajacym i napedzanym, przycizem kazdy z wirników powyzszych zaopatrzony jest w siegajace do komory pierscieniowej narza¬ dy tloczne. Powyzsze narzady tloczne skladaja sie z osadzonych w wirniku na¬ pedzanym przegród odporowych, dajacych sie nastawiac lub osadzonych sztywno, o- raz lopatek o ksztalcie wiosla, osadzonych obrotowo w wirniku napedzajacym, przy- czem nastawianie przegród odporowych daje moznosc dowolnej zmiany stosunku przekladni pedni hydraulicznej.Cecha znamienna wynalazku jest prze- dewszystkiem to, iz celem ulatwienia wla¬ czania pedni hydraulicznej przegrody od- porowe sa wykonane i umieszczone na swych czqpach tak, ze ciecz, oddzialywa- jaca na nie, nie wytwarza momentów ob¬ rotowych, wskutek czeigo kazda z prze¬ gród moze sie zatrzymywac i pozostawac w kazdem dowolnem swem polozeniu i da¬ je sie nastawiac bez wysilku.Przegrody odporowe uksztaltowane sa tak, ze wywierany na nie nacisk cieczy, bez wzgledu na ich nastawienie, równowa¬ zy sie i nie powoduje obrotu przegród do¬ okola ich czopów. Poniewaz przegrody te sa nastawialne, przeto wedlug wynalazkulopatki o fcsztateie wiosel powinny obra¬ cac §ie *wokolo s^Opk czopów lozysko- 'Jen rucn dbrotowy zostaje wytwarzany w urzadzeniu wedlug wynalazku nie zapo- moca mechanicznego mechanizmu napedo¬ wego dowolnego rodzaju, lecz wylacznie wskutek tarcia o lopatki pierscienia cie¬ czy tlocznej. Ruch obrotowy lopatek wio¬ slowych jest niezbedny, aby mogly one o- mijac przegrody odporowe, przyczem nieprawidlowemu ustawianiu sie lopatek wioslowych mozna zapobiegac zapomoca wspólnego urzadzenia regulujacego.Przeniesienie napedu zapomoca opisa¬ nej pedni hydraulicznej jest tylko wów¬ czas nalezycie zapewnione, jezeli zastosu¬ je sie jediroczesnie pomocniczy mecha¬ nizm tloczny, który przy uruchomianiu mechanizmu wytwarza w komorze pier¬ scieniowej niezbedne cisnienie i cisnienie to utrzymuje stale, wyrównywajac zmia¬ ny obciazenia walu napedzanego podczas ruchu i doprowadzajac równomiernie ciecz, wytloczona z komory pierscienio¬ wej, do niej zpowrotem, przy jednocze- snem niedopuszczaniu do wzrostu cisnie¬ nia w innych komorach pedni.Przedmiot wynalazku jest przedsta¬ wiony na rysunku, przyczem fig. 1 uwi¬ docznia przekrój podluzny pedni hydrau- ltcznej wzdluz linji /—i, fig. 2 i 3 przed¬ stawiaja przekroje poprzeczne pedni wzdluz linfi 2—2 i 3-^3 fig. 1. Fig. 4 una¬ ocznia poprzeczny przekrój innej odmia¬ ny pedni wedlug wynalazku, fig. 5 — prze¬ krój poprzeczny wzdluz linji 4—4 przez pomocniczy mechanizm tloczny, fig. 6 — in¬ na odmiane jego wykonania, a fig. 7 przed¬ stawia nastawialna przegrode odporowa 6 ksztalcie walcowym.Pednia hydrauliczna sklada sie z oslo¬ ny / (fig. 2), która jest naprzyklad wirni¬ kiem napedsjanytm, i wirnika wewnetrzne¬ go 2, który ^r tym przypalu jest wirni¬ kiem napedzajacym. Pomiedzy obydwiema czesciami umieszczone sa lozyska kulkowe lub walkowe. Wirnik napedzany / jest wy¬ posazony w dwie przegrody odporowe 4 (fig. 1 12), osadzone zapomoca czopów 5 w lozyskach w wirniku 1 i dajace sie na¬ stawiac. Nastawianie przegród odporo- wych uskutecznia sie zapomoca dowolnego znanego przyrzadu odpowiedniego, które¬ go czesci sa oznaczone cyfra 6. Przegro¬ dy odporowe 4 sa ustawiane tak, ze wy¬ staja poza scianke wirnika 1 i siegaja do wnetrza komory pierscieniowej 3 w wiek¬ szym lub mniejszym stopniu, w zalezno¬ sci od ich nastawienia, jak to jest unaocz¬ nione na fig. 1, 2 i 4. Przedstawione na fig, 2 i 4 polozenia przegród odporowydi 4 odpowiadaja pelnemu biegowi. Im mniej przegrody 4 siegaja do wnetrza, komory pierscieniowej, tern wiecej zmniejsza sie szybkosc obrotowa wirnika napedzanego.Gdy przegrody 4 nie wystaja wcale poza scianke oslony 1, szybkosc obrotowa wir¬ nika napedzanego jest równa zeru. Prze¬ grody odporowe 4 posiadaja ksztalt wal¬ ców, wykonanych tak, ze nacisk cieczy od¬ dzialywa w kazdem polozeniu równomier¬ nie na obie strony przegrody, nie powodu¬ jac jej obrotu. Mozna to osiagnac w ten Sposób, ze czopy obrotowe przegnyd umie¬ szcza sie w punktach ich ciezkosci, przy¬ czem przegrody te wykonywa sie syme¬ trycznie, wskutdt czego sa one odciazone zarówno w kierunku obrotu, jak i w kie¬ runku osiowym.Przegroda odporowa, przedstarwiona na fig. 7, posiada te same wlasnosci, przyczem w tych polozeniach, w których przegroda umozliwia mniejszy lub wiekszy przeplyw cieczy kanalem 46 z komory do komory, czesc przegrody zawsze znajduje sie w ko¬ morze pierscieniowej. Odpowiednio do tego przegroda dziala bez przerwy najwieksza swa powierzchnia tloczna, wskutek czego osiaga sie wieksze cisnienie, a fem samem i lagodniejsze wlaczanie, pozbawione rap* fownych skoków, czyli uderzen. — 2 —W winuktt napedzajacym 2 pedni sa osadzone zapomoca czopów 9, obracaja¬ cych sie w lozyskach kulkowych luib wal¬ kowych /0, lopatki 8, na których czopach I sa umocowane kola zebate 11, oraz walki j 15, obracajace sie w lozyskach kulkowych lwb wafltowych 14. Na koncach walków 15 ) sa osadzone kola zebate 16, które zazebia¬ ja sie z wymieniememi juz kolami zebate- mi iU tworzac zamkniety pierscien kól i zebatych tak, ze nacisk cieczy, powodu¬ jacy obracanie sie poszczególnych lopa¬ tek, jest wywierany na nie równomiernie.Równomiernosc powyzsza nie moze byc o- siagnieta bez zastosowania zamknietego pierscienia kól zebatych, poniewaz lopat¬ ki wioslowe w zaleznosci od swejgo chwi¬ lowego ustawienia sie sa wystawione w mniejszym lub wiekszym stopniu, na nacisk cieczy. Wobec tego znaczny nacisk cieczy, wywierany na jedna z lopatek obroto¬ wych dzieki jej korzystniejszemu po¬ lozeniu, napedza jednoczesnie zapomoca tych kól zebatych inne lopatki, dopóki one znajduja sie w mniej korzystnem poloze¬ niu.Dzieki temu unika sie uderzen pomie¬ dzy kolami zebatemi, które powstaja przy zmiennem obciazaniu walu napedzanego.Kola zebate 16 zazebiaja sie równiez z ko¬ lem zebatetm 17, umocowanem na wirniku napedzanym. Kolo zebate 17 osadzone jest luzno na koncu walu 18, zespolonego z wirnikiem napedzajacym 2 pedni. Kola zebate // i 17 posiadaja te sama srednice i jednakowa ilosc zebów. Powyzszy zespól * kól zebatych sluzy tylko do zapewnienia wlasciwego polozenia lopatek wioslowych 8 wzgledem przegród odporowych 4 przy postoju, albo w chwili wlaczenia pedni, co nalezy uwzglednic przy obliczaniu po¬ wyzszych kól.Wisizystkie wolne przestrzenie, znajdu¬ jace sie wewnatrz oslony pedni, sa napel¬ nione ciecza, W oslonie 1 znajduje sie za¬ pasowa komora 19 do cieczy, skladajaca sie z dwóch komór, która io komore wy* pelnia sie niecalkowicie, a to ze wzgiedu na wytwarzajace sie cieplo i rozszerzanie sie czesci pedni. Ciecz dochodzi poza. iem do wszystkich lozysk. Jednak tylko ciecz, znajdujaca sie w pierscieniowej komorze 3, jest utrzymywana pod cisnieniem. Ciecz w komorze 3 musi byc stale utrzymywana pod 'jednakowem cisnieniem, aby przegna dy odporowe w kazdem polozeniu dziala¬ ly prawidlowo i równomiernie. Podtrzy- mywanie jednakowego cisnienia w komo¬ rze 3 uskutecznia sie poza wspóldziala¬ niem lopatek wioslowych 8 z przegrodami odporowemi 4 zapomoca pomocniczego mechanizmu tlocznego, zwlaszcza w razie znacznego zmniejszenia szybkosci prze¬ noszonej.Pomocniczy mechanizm tloczny jest zbudowany podobnie do mechanizmu ped¬ ni i zawiera pomiedzy wirnikiem wewnetrz¬ nym 20 a wirnikiem zewnetrznym 21 ma¬ la komore pierscieniowa 22. W zewnetrz- nym wirniku 21 sa osadzone zrównowazo¬ ne przegrody odporowe 23, obracajace sie w lozyskach kulkowych lub walkowych.Wirnik wewnetrzny 20 jest wyposazony w zabierak 24, osadzony w nim nieruchomo.Przez obracanie sie wirnika wewnetrzne¬ go 20 wraz z zabierakiem 24 w komorze pierscieniowej 22 wytwarza sie odpowied¬ nie cisnienie. Przegrody odporowe 23 sa zapomoca zespolu kól zebatych przekre¬ cane w ich polozenia wlasciwe, wskutek czego zabierak omija je bez przeszkód.Pomocniczy mechanizm tloczny zasysa nie¬ przerwanie ciecz przez kanal 25, komore 26, komore pierscieniowa 27, otwór 28, ko¬ more 29 izaworu 30 oraz kanal 31 z oby¬ dwóch zapasowych komór 19 cieczy i tlo¬ czy ja przez kanaly 32, 33 i 34 do komory 3 glównego mechanizmu pedni. Skoro ci¬ snienie w komorze 3 przekroczy dopu¬ szczalne, np. 30 kg/cm2, otwiera sie nasta¬ wiony na 30 atm i dociskany sprezyna za¬ wór 30, przez co lacza sie w mechanizmie — 3pomocniczym przewód ssawny z przewo¬ dem tlocznym, wobec czego unika sie dal¬ szego wzrostu cisnienia w komorze pier¬ scieniowej 3. Tylko podczas nastawienia przegród odporowych 4 na bieg jalowy ka¬ naly 35 i 36 sa ze soba polaczone tak, ze pomocniczy mechanizm tloczny doprowa¬ dza ciecz do komory zapasowej 19, przez co jest uniemozliwione wytwarzanie ci¬ snienia i pednia zatrzymuje sie.Fig. 6 przedstawia nieco odmienne wy¬ konanie pomocniczego mechanizmu tlocz¬ nego. W zewnetrznej czesci 21 jest umie¬ szczona mimosrodowo komora 37, w któ¬ rej obraca sie ustawiony wspólsrodkowo z czescia 21 wirnik 38, wyposazony w przesuwajace sie tam i zpowrotemi tloki 39, rozsuwane zapomoca odpowiednio do¬ branej sprezyny. Ciecz doplywa przez o- twór 40, a odplywa przez otwór 41, gdy cisnienie w komorze 37 przekroczy grani¬ ce dopuszczalne (co jest mozliwe, ponie¬ waz szybkosc, z jaka wirnik 38 obraca sie w kierunku strzalki w wirniku zewnetrz¬ nym 21, znacznie sie zmienia w zalezno¬ sci od nastawienia mechanizmu, wówczas tloki sie zsuwaja, przezwyciezajac opór sprezyny), przez co czesci komory ssaw¬ na i tloczna, znajdujace sie przed i za tlo¬ kiem, lacza sie ze soba tak, ze dalszy wzrost cisnienia jest niemozliwy.Pomocniczy mechanizm tloczny uzu¬ pelnia nieprzerwanie ciecz, wytlaczana powoli z komory pierscieniowej 3, wytwa¬ rza cisnienie w komorze tlocznej 22, wy- równywajac je z cisnieniem, wytwarzanem przez glówny mechanizm pedni w komo¬ rze pierscieniowej 3, i utrzymuje to cisnie¬ nie na poziomie dopuszczalnym przy wszelkich obciazeniach pedni oraz przy kazdej -wywolanej lub zmienionej przez to szybkosci roboczej, zapobiegajac jedno¬ czesnie wytwarzaniu sie cisnienia we wszystkich tych komorach, w których mo¬ globy ono dzialac w sposób szkodliwy.Potrzebna do tego sila, jak równiez i powstajace w glównej i pomocniczej, ped¬ ni tarcie cieczy tlocznej przenosza sie cal¬ kowicie na czesc napedzana, dzieki cze¬ mu pednia pomocnicza pomaga pedni glównej w uskutecznianiu tego przekazy¬ wania sily.W opisanym powyzej przykladzie wy¬ konania wynalazku w wirniku 1 sa osa¬ dzone dwie, dajace sie nastawiac przegro¬ dy odporowe 4, a w wirniku napedzaja¬ cym trzy lopatki obrotowe 8. Lopatki 8 sa odciazone zarówno w kierunku osi jak i obrotu i wspóldzialaja z przegrodami od- porowemi 4 dwustronnie, przyczem ilosc obrotów lopatek 8 dookola czopów 9 rów¬ na sie ilosci obrotów wewnetrznej czesci 2 dookola jej osi. Wskutek zrównowaze¬ nia nacisku cieczy lopatki obrotowe 8 nie ulegaja wcale dzialaniu sily odsrodkowej, poniewaz osie obrotu lopatek 8 znajduja sie w osrodkach ciezkosci tych ostatnich.Srednicowo przeciwlegle rozmieszczenie przegród odporowych 4 zwieksza znacz¬ nie stopien równomiernosci biegu pedni.Zespól kól zebatych 11 i 16 wraz z kolem zebatem 17 zabezpiecza utrzymanie wla¬ sciwego polozenia lopatek obrotowych przy omijaniu przegród odporowych 4. Wirnik 2 wraz z lopatkami obrotowemi 8 i pier¬ scieniem cieczy bedzie obracal wirnik / od¬ powiednio do nastawienia przegród 4 wol¬ niej luib szybciej w jednym i tym samym kierunku.Na fig. 4 jest przedstawiona odmiana pedni, w której jednostronnie dzialajace lopatki 8, ulegajace dzialaniu sily odsrod¬ kowej, sa osadzone obracalnie w lozy¬ skach w zewnetrznym wirniku mechani¬ zmu, podczas gdy np. zabierak 4 jest osa¬ dzony nastawnie w lozyskach w wirniku wewnetrznym.W tym przypadku nastawianie zabie- raka 4 uskutecznia sie zapomoca kola ze¬ batego 44, osadzonego na specjalnym wale 43. Wal ten jest osadzony obracalnie w we¬ wnetrznym wirniku mechanizmu 2. Zabie- — 4 —rak moze byc utrzymywany w sposób nie¬ zawodny w kazdem swem polozeniu zapo¬ moca kolistych prowadnic 45, które sa.u- mieszczone w wirniku 2 i sa wstawione w odpowiednie wyciecia w zabieraku 4. Za¬ bierak 4 jest wyposciiony na obwodzie w uzebienie, zazebiajace sie z zebami kola ze¬ batego 44.Dzialanie tej odmiany pedni nie rózni sie zasadniczo od dzialania pedni, przed¬ stawionej na fig, 1—3 i 5, przyczem obra¬ canie lopatek obrotowych uskutecznia sie zapomoca cieczy tloczonej, która jednak przy takim ksztalcie lopatek nie oddzialy¬ wa bez przerwy i (z powodu braku pier¬ scienia kól zebatych) równomiernie. PL