Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nitroarylowych pochodnych izocyjanków 2-fenyloalki¬ lowych o wzorze ogóinym 1, w którym Roznacza grupe alkilowa taka jak metylowa, etylowa, propylowa, ary- loalkilowa takajak benzylowa lub arylowatakajak feny- Iowa, Rl oznacza atom wodoru, chloru lub bromu, które moga znajdowac sie w dowolnej pozycji pierscienia aro¬ matycznego lub grupenitrowa, która moze znajdowacsie w polozeniu orto lub para.Nitroarylowe pochodne izocyjanków 2-fenyloalkilo¬ wych o wzorze 1 zawieraja kilka grup funkcyjnych latwo ulegajacych przemianom chemicznym, przez co moga byc wykorzystywane do wytwarzania ukladów heterocy¬ klicznych wykazujacych aktywnosc biologiczna, zwla¬ szcza wobec centralnego ukladu nerwowego lub znajduja praktyczne zastosowanie w syntezie organicznej, wia¬ domo bowiem, ze izocyjanki latwo ulegaja hydrolizie do odpowiednich amin, natomiast grupa nitrowa po zredu¬ kowaniu do grupy aminowej moze byc wymieniona na grupe hydroksylowa, atom chlorowca i inne podstaw¬ niki.Zwiazki o wzorze ogólnym 1 sa zwiazkami nowymi i nie zostaly dotad opisane w literaturze, a pochodne, które moga byc z tych zwiazków wytwarzane, otrzymy¬ wano innymi zlozonymi sposobami.Sposób wedlug wynalazku polega na kondensacji izo¬ cyjanków 2-fenyloalkilowych o wzorze 2,wktórym R ma wyzej podane znaczenie z chloro-, bromo- lub fluoropo- chodnymi nitrozwiazków aromatycznych o wzorze ogól¬ nym 3, w którym R1 ma wyzej podane znaczenie, X oznacza atom chloru bromu lub fluoru, a co najmniej jedna grupa nitrowa zajmuje pozycje pan lub orto w stosunku do atomu chlorowca. Reakcje prowadzi sie wobec stezonych wodnych roztworów wodorotlenków metali alkalicznych (NaOH, KOH) ikatalizujacych reak¬ cje czwartorzedowych zwiazków amoniowych w ilosci mniejszej od 0,1 mola katalizatora na mol izocyjanku.Jako katalizatory stosuje sie czwartorzedowe zwiazki amoniowe o wzorze ogólnym 4, w którym podstawniki R2, R3, R4 i R9 oznaczaja grupy alkilowe zawierajace od jednego do pietnastu atomów wegla, aryloalkilowe jak benzylowa, przy czym podstawniki te moga byc jedna¬ kowe lub rózne, a Y~ oznacza anion nieorganiczny jak Cl~, Br".Reakcje prowadzi sie w temperaturze 20- 100?Cw zale¬ znosci od rodzaju zwiazków wyjsciowych i katalizatora."Produkty reakcji latwo wydziela sie i oczyszcza droga krystalizacji lub destylacji prózniowej.Nizej podane przyklady wyjasniaja blizej istote wynalazku.Przyklad I. 1,93 g (0,01 mola) izocyjanku benzhyd- rylu (2-fenylobenzylu) rozpuszcza sie w 5 ml benzenu, dodaje l,53g (0,01 mola) p-chloronitrobenzenu i 0,2g chlorku trójetyfobenzylóamoniowego, a nastepnie wkrapla sie 8 ml 50% wodnego roztworu wodorotlenku sodowego z taka szybkoscia, aby temperatura utrzymy¬ wala sie w przedziale 55-60°C Reakcjeprowadzi sie w tej temperaturze przez 4 godziny przy energicznym miesza-3 114964 4 niu, nastepnie mieszanine oziebia sie, rozciencza woda, a substancje organiczne ekstrahuje sie benzenem. Ekstrakt benzenowy suszy sie bezwodnym siarczanem magnezu, zateza do niewielkiej objetosci, a pozostalosc krystalizuje z alkoholu metylowego. Otrzymuje sie l,44g izocyjanku dwufenylo-(p-nitrofenylo)-metylu o temperaturze top¬ nienia 84-86°C, co odpowiada 46% wydajnosci teore¬ tycznej.Przyklad II. 1,93 g (0,01 mola) izocyjanku benzhyd- rylu rozpuszcza sie w 5 ml dwumetylosulfotlenku, dodaje sie 1,55 g (0,11 mola) p-fluoronitrobenzenu oraz 0,2 g chlorku trójetylobenzyloamoniowego i wkrapla sie lOml 50% wodnego roztworu wodorotlenku sodowego utrzy¬ mujac temperature 35°C. Reakcje prowadzi sie w ciagu 3 godzin. Postepujac w analogiczny sposób jak w przykla¬ dzie 1, otrzymuje sie 2,23g izocyjanku dwufenylo-(p- nitroJenylo)-metylu o temperaturze topnienia 85-86°C, co odpowiada 71% wydajnosci teoretycznej.Przyklad III. Do 1,31 g (0,01 mola) izocyjanku 2- fenyloetylu, 0,25 g bromku czterobutyloamoniowego i 10 ml 50% wodnego roztworu wodorotlenku sodowego wkrapla sie 2,1 g (0,015 mola) p-fluoronitrobenzenu roz¬ puszczonego w 10 ml dwumetylosulfotlenku utrzymujac temperature 30°C. Reakcje prowadzi sie przez 4godziny w temperaturze 30-35°C, nastepnie mieszanine rozcien¬ cza sie woda i produkty ekstrahuje sie chloroformem.Postepujac analogiczniejak w przykladzie I otrzymuje sie olej, który poddaje sie destylacji prózniowej. W wyniku destylacji otrzymuje sie l,80g izocyjanku 2-fenylo-2-(p nitrofenylo)-etylu o temperaturze wrzenia 124-126°C (0,13 Pa) co stanowi 73% wydajnosci teoretycznej. Po krystalizacji z izopropanolu otrzymuje sie produkt kry¬ staliczny o temperaturze topnienia 72-73°C Przyklad IV. 1,93g (0,01 mola) izocyjanku benz- hydrylu, 1,12g (0,008 mola)o-fluoronitrobenzenu, 0,35g bromku czterobutyloamoniowego poddaje sie reakcji w obecnosci 10ml 50% wodnego roztworu wodorotlenku sodowego. Po reakcji trwajacej 3 godziny wtemperaturze 35-40°C postepujac wedlug sposobu przedstawionego w przykladzie I otrzymuje sie l,2g izocyjanku dwufenylo- (o-nitrofenylo)-metylu o temperaturze topnienia 159-160°C, co stanowi 42% wydajnosci teoretycznej.Przyklad V. Postepujac wedlugprzedstawionego w przykladzie I sposobu z l,93g (0,01 mola) izocyjanku benzhydrylu, 1,93g (0,01 mola) 2,5-dwuchloronitroben- zenu i 0,3 g bromku czterobutyloamoniowego otrzymuje sie po reakcji prowadzonej przez 5 godzin w temperatu¬ rze 45-50?C 2,3g izocyjanku dwufenylo-(4-chkro-3- nitrotenylo)- metylu o temperaturze topnienia 137- -139°C, co stanowi 68% wydajnosci.Przyklad VI. 0,725g (0,005 mola) izocyjanku 2- fenylopropylu, 0,71 g (0,005 mola)p-bromonitrobenzenu oraz 0,2 g chlorku trójetylobenzyloamoniowego poddaje sie reakcji w mieszaninie 5 ml dwumetylosulfotlenku i 8 ml 50% wodnego roztworu wodorotlenku sodowego.Reakcje prowadzi sie w temperaturze 30°C w ciagu 4 godzin. Otrzymuje sie 0,96g izocyjanku 2-fenylo-2-(p- nitrofenylo)-propylu o temperaturze topnienia 86-87°C, co stanowi 65% wydajnosci.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nitroarylowych pochodnych izo- cyjanków 2-fenyloa Ikilowych o wzorze ogólnym 1, w którym Roznaczagrupe alkilowajak metylowa, etylowa, propylowa, aryloalkilowajak benzylowa lub arylowajak fenylowa, R1 oznacza atom wodoru, chloru lub bromu, które moga znajdowac sie w dowolnej poiycji pierscienia aromatycznego lub grupe nitrowa, która moze znajdo¬ wac sie w pozycji orfo lub para, znaoienny rym, ze pochodne izocyjanków 2-fenyloalkilowych o wzorze 2, w którym R ma wyzej podaneznaczenie, poddaje sie reakcji kondensacji z chlorowcopochodna nitrozwiazku aroma¬ tycznego o wzorze 3, w którym R1 ma wyzej podane znaczenie, X oznacza atom chloru, bromu lub fluoru, a co najmniej jedna grupa nitrowa znajduje sie w pozycji orto lub para wzgledem atomu chlorowca, wobec stezo¬ nego roztworu wodnego wodorotlenku metalu alkali¬ cznego oraz czwartorzedowego zwiazku amoniowego jako katalizatora, a otrzymany zwiazek o wzorze 1 wydziela sie i oczyszcza w znany sposób. w 2. Sposób wedlug zastrz. 1, zaamfenny tym, ze jako katalizator) stosuje sie czwartorzedowe zwiazki amo¬ niowe o wzorze ogólnym 4, w którym podstawniki R2, R3, R4 i R5 oznaczaja grupy alkilowe zawierajace od jednego do pietnastu atomów wegla lub grupy aryloalkilowe jak benzylowa, przy czym podstawniki te moga byc jedna¬ kowe lub rózne, a Y~ oznacza anion nieorganiczny jak Cl, Br". 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze czwar¬ torzedowy zwiazek amoniowy stosuje sie w ilosciach mniejszych od 0,1 mola na mol izocyjanku.114964 C-NC N02 WZ0R1 r\ ¦CH-NC I R WZÓR 2 WZÓR 3 + :n: y R< WZÓR 4 PL