Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadze¬ nie do plastycznego ksztaltowania elementów sru¬ bowych o duzym skoku zwlaszcza srubowych rur falistych szczególnie do wyrobu rotorów pomp slimakowych.Dotychczas znany jest sposób plastycznego ksztaltowania rotorów pomp slimakowych z rur (opis patentowy CSSR nr 136 9&5, oraz opis paten¬ towy angielski nr 194102 (polegajacy na promie¬ niowym ksztaltowaniu rury w trójdzielnych ma¬ trycach z nastepujacym po kazdym odksztalceniu skokowym podaniem i obrotem rury wsadowej, przy czym matryce prowadzone sa wzajemnie równolegle w obudowie stozkowej, lub przy po¬ mocy laczników przeguibowych. Urzadzenie do realizacji tego sposobu wymaga wywierania na¬ cisku prasy w kierunku zgodnym z osia odksztal¬ canej rury, co w znacznym stopniu ogranicza jej dlugosc. Znane sa równiez skomplikowane urza¬ dzenia przegubowe sluzace do zmiany kierunku nacisku prasy na prostopadly w stosunku do kie¬ runku ruchu suwaka prasy.Urzadzenia takie nie wprowadzaja teoretycznie ograniczen dlugosci odksztalcanej rury, jednakie zachowuja przemieszczanie matryc wraz z od¬ ksztalcona rura w czasie jej odksztalcania w kie¬ runku jej osi. Wo/bec równoleglego przemieszczania matryc niezbedne jest stosowanie oddzielnego urzadzenia synchronizujacego wielkosci obrotu i podania odksztalconej rury, co utrudnione jest 10 dodatkowo przemieszczaniem rury w czasie od¬ ksztalcania. Znane matryce do ksztaltowania po¬ siadaja otwór przelotowy o ksztalcie srubowym zwezajacy sie w czesci wlotowej oraz w dalszej czesci ksztaltujacej odpowiadajacy ksztaltowi wy¬ twarzanego rotora.Celem wynalazku jest znalezienie takiego spo¬ sobu plastycznego ksztaltowania elementów sru¬ bowych o duzym skoku zwlaszcza srubowych rui falistych stosowanych szczególnie dio wyrobu ro¬ torów pomp slimakowych, który eliminowalby ko¬ niecznosc stosowania skomplikowanego urzadzenia podajacego, gwarantujac jednoczesnie otrzymywa¬ nie wymienionych elementów srubowych o stalym 15 skoku na calej dlugosci. Dodatkowym celem jesl takie rozlozenie odksztalcen wzdluz czesci roboczej matrycy ksztaltujacej, by oprócz zapewnienia sta¬ lego skoku linii srulbowej zagwarantowac równiez uzyskanie prawidlowego ksztaltu przekrojów po- 20 przecznych wyrobu, ora-z wysokiej gladkosci jego powierzchni. Zadaniem wynikajacym ^ tego celu jest projekt urzadzenia i ksztaltu wykroju matry¬ cy umozliwiajacych realizacje tego celu.Cele te osiagnieto przez nadanie matrycom 25 ksztaltujacym ruchu wahliwego w plaszczyznach przechodzacych przez o& glówna odksztalcanego elementu i symetralna kazdej matrycy oraz przez podzielenie przelotowego wykroju matryc ksztal¬ tujacych w zlozeniu na trzy zasadnicze czesci. 30 Siwsób wedlug wynalazku polega na tym, ze 114 337114 337 ksztaltowany element odksztalca sie plastycznie w czasie wahliwego ruchu matryc ksztaltujacych w plaszczyznach przechodzacych przez os glówna od¬ ksztalcanego elementu ; r symetralna kazdej ma- ryey, zas podanie i obrót odksztalcanego elementu realizuje sie w czasie rozwarcia matryc, przy czym wzajemna synchronizacja podania i obrotu prze¬ biega samoczynnie w wyjsciowej czesci matrycy.Urzadzenie wedlug wynalazku posiada matryce ksztaltujace powiazane wzajemnie wahliwie bez¬ posrednio lub za posrednictwem obsad1 matryco¬ wych, przy czym plaszczyzny wahniec przechodza przez symetralna kazdej matrycy i os glówna od¬ ksztalcanego elementu. Matryce ksztaltujace maja centralny otwór przelotowy, który po zlozeniu ma¬ tryc tworzy wykrój ksztaltowany skladajacy sie z czesci wprowadzajacej, kalibrujacej i wyjsciowej synchronizujacej wzajemnie wielkosci podania i oblotu, ksztaltowanego elementu. Czesc wprowa¬ dzajaca posiada' 'stozek wejsciowy, oraz czesc ksztaltujaca, w której srednice kól wpisanych w odipowiednie przekroje wykroju tej czesci zmniej¬ szaja sie, zas wielkosci przemieszczajacej sie pc linii srubowej mimosrodowosci, na której usytuo¬ wane sa srodki tych kól jednoczesnie zwiekszaja sie w miare oddalania rozpatrywanych przekrojów od plaszczyzny wejsciowej matryc ksztaltujacych Takie* uksztaltowanie czesci wprowadzajacej ze¬ zwala na optymalne rozlozenie odksztalcen w kaz¬ dym skoku roboczym, matryc ksztaltujacych uwzgledniajace zarówno wlasnosci jak i tempe¬ rature odksztalcanego elementu przy ksztaltowaniu zarówno srubowych elementów pelnych, jak rów¬ niez z rur. Czesc kalibrujaca; posiada po zlozeniu matryc ksztalt bedacy odwzorowaniem gotowego elementu srubowego. Czesc wyjsciowa posiada taki ksztalt, który po odchyleniu matryc do polozenia rozwartego' odpowiada ksztaltowi wyrobu gotowego i. stanowi dla .niego prowadnice synchronizujaca obrót z posuwem. Powiazanie wahliwe matryc moze byc zrealizowane w dowolny znany sposób na przyklad za, pomoca, ukladu dzwigniowo-pr ze- gubowego. Sile niezbedna do. ksztaltowania ele¬ mentów srubowych mozna przykladac bezposred¬ nio do obsad matryc badz tez przenosic na nie w dowolny „ sposób. Rozchylanie matryc odbywac sie moze w dowolny znany sposób na. przyklad przy .pomocy sprezyn, przez-powiazanie obsad ma¬ tryc z elementami realizujacymi nacisk roboczy lub bezposrednio odksztalcanym elementem.Zaleta wynalazku jest umozliwienie optymalnego rozlozenia odksztalcen czastkowych w trakcie po¬ szczególnych faz odksztalcania i zagwarantowanie przez to mozliwosci- ksztaltowania elementów sru¬ bowych zarówno z wsadu pelnego jak tez ruro¬ wego. Zastosowanie matryc dwu-, trzy-,-lub wie¬ cej dzielnych z odpowiednio do tego zaprojekto¬ wanym urzadzeniem wedlug wynalazku umozliwia wywolanie w odksztalconym materiale wszech-- stronnie sciskajacych naprezen niezbednych przy odksztalcaniu! materialów trudnoodksztalcalnych.Ponadto urzadzenie zezwala; na bezposrednie prze¬ noszenie nacisków promieniowych poprzez obu¬ dowe na matryce dzieki* czemu moze byc zainotii- towane na prasach ogólnego przeznaczenia, przy czym konstrukcja urzadzenia zawiera minimalna ilosc elementów i tymi samym ulatwia jego wyko¬ nanie. Prostopadle do kierunku przylozenia sily ksztaltujacej usytuowanie osi glównej wykroju 5 matryc ksztaltujacych zezwala na ksztaltowanie teoretycznie nieograniczonych dlugosci elementów srubowych. Zastosowanie czesci synchronizujacej, w wykroju matrycy ksztaltujacej zezwala na maksymalne uproszczenie konstrukcji urzadzenia 10 podajacego1, lub zastapienie takiego1 urzadzenia po¬ dawaniem recznym bez ujemnego wplywu na do¬ kladnosc wyrobu.Urzadzenie z matrycami ksztaltujacymi wedlug wynalazku pokazano przykladowo na rysunku, na ^ którym fig. 1 przedstawia widok .urzadzenia -z przodu, fig. 2 — widok urzadizenia" z boku, fig. 3 — przekrój podluzny urzadzemia wzdluz linii A- pokazanej na fig. i, fig. 4 — przekrój poprzeczny matryc ksztaltujacych-wzdluz linii B-B pokazanej 20 na fig. 2, zas figura 5 przedstawia przekrój po¬ przeczny matryc ksztaltujacych wzdluz linii B-B pokazanej na fig. 2 w przypadku zastosowania matrycy czterodzielnej w miejsce matrycy dwu¬ dzielnej widocznej na fig. 4. 25 Przedstawione przykladowo na rysunku urza¬ dzenie sklada sie z obsad matryc 1 oraz zamoco¬ wanych w nich matryc ksztaltujacych 2. Matryce ksztaltujace 2 zamocowane sa w obsadach 1 za pomoca podkladek 3 dociskanych do obsady sru- 30 bami 4. Odpowiednie powierzchnie skosne w obsa¬ dach 1, matrycach ksztaltujacych 2 i podkladkach 3 gwarantuja wstepny docisk matryc ksztaltuja¬ cych 2 do obsad matryc 1. Obsady matryc 1 po¬ wiazane sa wzajemnie przegubowo przy czym 35 przegub ten wytworzony jest za pomoca ramion 5 przytwierdzonych srubami 6 do obsad' matryc 1 oraz sworznia 7 laczacego- ramiona 5. Matryce ksztaltujace 2 posiadaja centralny otwór przeloto¬ wy 8 stanowiacy w zlozeniu matryc wykrój ksztal- 40 tujacy skladajacy sie w czesci: wprowadzajacej 9, ezesci kalibrujacej 10 oraz czesci wyjsciowej 11. w wykroju matrycy ksztaltujacej zaznaczono linia kreskowana 12 rzut linii srubowej na plaszczyzne rysunku, bedacej miejscem geometrycznym srod- 45 ków kól wpisanych w wykrój matrycy ksztaltu¬ jacej.Sposób plastycznego ksztaltowania elementów srubowych wedlug wynalazku polega na wprowa¬ dzeniu w kierunku „x" miedzy rozchylone matryce 50 ksztaltujace 2 wsadu o cylindrycznej powierzchni i wywarciu na matryce ksztaltujace 2 sily w kie¬ runku „y" niezbednej do odksztalcenia wsadu. Po ustaniu dzialania sily matryce ksztaltujace 2 zo¬ staja rozchylone, zas odksztalcony element zostaje 55 podany w kierunku „x" o okreslona wielkosc przy jednoczesnym jego obrocie wokól osi. Czynnosci te powtarzaja sie cyklicznie do uksztaltowania wy¬ maganej, dlugosci elementu srubowego. Wzajemna ., synchronizacje, obrotu,.i podania ksztaltowanego eo elementu zapewnia . czesc wyjsoiowa.11 wykroju, która w rozwarciu, matryc, w trakcie realizowania podania z obrotem tworzy ksztalt o4powia4ajacy ksztaltowi gotowego wyrobu, dzieki... czemu czesc ta stanowi swego rodzaju nakretke, w która 65 wkreca sie ksztaltowany elemeait.5 114 337 6 Zastrzezenia, patentowe 1. Sposób plastycznego ksztaltowania elementów srubowych o duzym, skoku zwlaszcza srubowych rur falistych szczególnie do wyrobu rotorów pomp slimakowych, poiegajacy na promieniowym od^ ksztalcaniu wsadu o cylindrycznej powierzchni w dzielonych matrycach ksztaltujacych z nastepuja¬ cym po kazdym .odksztalceniu skokowym poda¬ niem i obrotem wsadu o cylindrycznej powierzchni] wokól jego osi, znamienny tym, ze ksztaltowany element odksztalca sie plastycznie w czasie wa- hliwego ruchu matryc ksztaltujacych (2) w pla¬ szczyznach przechodzacych, przez os glówna od¬ ksztalcanego elementu i symetralna kazdej ma¬ trycy, zas podanie i obrót odksztalcanego elemen¬ tu realizuje sie w czasie rozwarcia matryc (2), przy czym wzajemna synchronizacja podania i olbrotu przebiega" samoczynnie w wyjsciowej czesci 2. Urzadzenie do plastycznego ksztaltowania ele¬ mentów srubowych o duzym skoku zwlaszcza sru¬ bowych rur falistych szczególnie do wyrobu ro¬ torów pomp slimakowych zawierajace matryce, ksztaltujace z otworem przelotowym, znamienne tym, ze matryce ksztaltujace (2) powiazane ' sa wzajemnie wahliwie, przy czym plaszczyzny wa- 10 20 25 hndec przechodza przez symetralna kazdej matrycy i os glówna odksztalcanego elementu. 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze matryce ksztaltujace (2) sa powiazane wahliwte bezposrednio. 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze matryce ksztaltujace (2) sa powiazane wahliwie za posrednictwem obsad matrycowych (1). 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze matryce ksztaltujace (2) maja centralny otwói przelotowy (8), który po zlozeniu matryc ksztal¬ tujacych (2) tworzy wykrój ksztaltowy skladajacy sie z czesci wprowadzajacej (9), kalibrujacej (10) i wyjsciowej (11) synchronizujacej wzajemnie wielkosci podania 1 "obrotu ksztaltowanego ele¬ mentu, przy czym czesc wprowadzajaca (9) wy¬ kroju obejmuje stozek wejsciowy, oraz czesc ksztaltujaca, w której srednice kól wpisanych w odpowiednie przekroje wykroju tej czesci zmniej¬ szaja sie, zas- wielkosci przemieszczajacej sie po linii srubowej mimosrodowosoi, na której usy¬ tuowane sa srodki tych (kól jednoczesnie zwieksza¬ ja sie w miare oddalania rozpatrywanych, prze¬ krojów od plaszczyizny wejsciowej matryc ksztal¬ tujacych (2) a czesc kalibrujaca (10) posiada ksztalt odpowiadajacy ksztaltowi wyrobu, zas czesc wyj¬ sciowa (11) posiada ksztalt, który w rozwarciu matryc odpowiada ksztaltowi gotowego wyrobu.114 337 W. i "fvv1 M t'9.5 PZGgraf. Koszalin D-173 105 egz. A-4 Cena 45 zl PL