Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do samoczyn¬ nego okreslania energii wstrzasów sejsmicznych oraz ich zliczania. Urzadzenie wspólpracujace z systemem ciaglej rejestracji wstrzasów sejsmicznych, zwlaszcza zoddzialo¬ wym lub kopalnianym systemem obserwacji sejsmicznej.Dotychczas przejawiajace sie wstrzasy sejsmiczne, z uwagi na ich przypadkowy charakter pojawienia sie, sa zapisywane na tasmie magnetycznej z której sa przeno¬ szone na tasme papierowa w postaci wykresu.W oparciu o tak sporzadzony wykres oraz przy pomocy znanych empirycznych wzorów opracowujacy wynik pracownik okresla energie zjawiska sejsmicznego.Otrzymany wynik zezwala na analize zjawisk zachodza¬ cych w górotworze otaczajacym oddzial wydobywczy kopalni. Niedogodnoscia tego sposobu jest duza pra¬ cochlonnosc oraz dlugi okres przygotowania wyników.Urzadzenie do samoczynnego okreslania energii wstrzasów sejsmicznych i ich zliczanie wedlug wynalazku polega na tym, ze wstrzas sejsmiczny zarejestrowany przez czujniki w postaci przebiegów napieciowych pod¬ dany jest obróbce w wyniku czego okresla sie energie wstrzasu sejsmicznego. Wskaznikiem energii zawartej we wstrzasie sejsmicznym jest wygenerowany impuls napie¬ ciowy o amplitudzie, której wartosc jest proporcjonalna do energii wstrzasu sejsmicznego.Urzadzenie do samoczynnego okreslenia energii wstrzasów sejsmicznych oraz ich zliczania stanowia sze¬ regowo ze soba polaczone: sumator, uklad do okreslania modulu, uklad do okreslania energii, blok komparato¬ rów i multiwibratorów monostabilnych, blokada utwo¬ rzona z bramek NAND, uklad sterujacy oraz statystycz¬ ny analizator rozkladu. Wymieniony uklad okreslajacy energie zbudowany jest z dwu równoleglych odgalezien polaczonych na wejsciu ukladu. Jedno odglezienie stano¬ wia szeregowo kolejno polaczone komparator, uklad monostabilny o czasie zadzialania przedluzanym kolej¬ nymi impulsami wejsciowymi i uklad* sterujacy klucz elektroniczny stanowiacy wraz z zalaczonym przed nim integratorem drugie odgalezienie. Próg zadzialania kom¬ paratora jest ustawiony powyzej poziomu szumów.Wyjscie ukladu okreslajacego energie jest polaczone z wejsciem bloku komparatorów, polaczonych szeregowo z blokiem multiwibratorów monostabilnych.W przypadku pojawienia sie wstrzasu sejsmicznego, w zaleznosci od energii jakaposiada, pojawi sie na jednym z wyjsc ukladu sterujacego impuls napieciowy, który zos¬ tanie zliczony przez statystyczny analizator rozkladu.Wynalazek zostanie blizej objasniony na przykladzie wykonania przedstawionym na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat ideowy ukladu do zliczania energii wstrzasu sejsmicznego zas fig. 2 — schemat blokowy ukladu okreslenia energii.W przypadku wystapienia wstrzasu sejsmicznego na jednym z wejsc sumatora 1 pojawi sie przebieg napie¬ ciowy reprezentujacy ten wstrzas który zostaje wzmoc¬ niony i poddany na wejscie ukladu 2 do okreslenia modulu z sygnalu wstrzasu sejsmicznego. W ukladzie tym zostaje okreslony modul z sygnalu to znaczy sygnal\ 112 763 napieciowy zostaje wyprostowany i jest podany na wejs¬ cie ukladu 3 do okreslenia energii wstrzasu sejsmicznego.Na wejsciu tego ukladu (patrz fig. 2) znajduja sie integra¬ tor 4 oraz komparator 5o progu zadzialania ustawionym powyzej poziomu szumów. W przypadku pojawienia sie sygnalu wstrzasu na wejsciu wyzwoli multiwibrator monostabilny 6.Czas trwania impulsu generowanego przez multiwi¬ brator monostabilny 6 wynosi 20 msek. Wyjscie ukladu jest polaczone z baza tranzystora ukladu sterujacego klucz 12, w kolektorze którego to tranzystora znajduje sie cewka kontaktronu pracujacego w ukladzie khicza 13.Styk kontaktronu zostaje rozwarty na czas trwania impulsu tzn. na 20 msek, co rozpoczyna integracje syg¬ nalu wstrzasu sejsmicznego. Jezeli w czasie tych 20 msek nie pojawi sie na wejsciu ukladunastepnyimpuls sygnalu wstrzasu sejsmicznego to uklad multiwibratora monosta- bilnego 6 powróci do stanu poczatkowego, styk kontak¬ tronu zostaje zwarty co spowoduje zakonczenie procesu integracji i na wejsciu ukladu 3 pojawi sie impuls napie¬ ciowy o amplitudzie proporcjonalnej do energii jaka posiadal sygnal wstrzasu sejsmicznego.Impuls ten jest nastepnie podany na wejscia bloku komparatorów 7, z których progi zadzialania reprezen¬ tuja okreslone wielkosci energii wstrzasu sejsmicznego.Wyjscia bloku komparatorów 7sapolaczone z wejsciami bloku multiwibratorów monostabilnych 8, które po pobudzeniu generuja impuls napieciowy o czasie trwania 100 msek, który uzaleznionyjest od granicznej czestotli¬ wosci zliczania licznika elektromechanicznego, statysty¬ cznego analizatora rozkladu 9.Wyjscia bloku multiwibratorów monostabilnych 8 sa polaczone z wejsciami ukladu blokady 18 zrealizowa¬ nego na bramkach NAND, którego zadaniemjest ekspo¬ nowanie tylko maksymalnego przekroczenia progowego z bloku komparatorów 7. Wyjscia ukladu blokady 10 sa polaczone z wejsciami statystycznego analizatora roz¬ kladu 9.W przypadku pojawienia sie wstrzasu sejsmicznego w zaleznosci od energii jaka posiada, pojawi sie na jednym z wyjsc ukladu sterujacego 11 impuls napieciowy, który zostanie obliczony przez statystyczny analizator roz¬ kladu 9, przy czym zliczenie nastapi przez odpowiedni licznik elektromechaniczny, któremu jest przyporzadko¬ wany okreslony poziom energii wstrzasu sejsmicznego.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do samoczynnego okreslenia energii wstrzasów sejsmicznych oraz ich zliczenia, zarejestrowa¬ nych przez czujniki wstrzasów sejsmicznych rozmie¬ szczone w oddziale kopalni, znamienne tym, ze stanowia je szeregowo ze soba polaczone sumator (1), wzmacniacz i analizator modulu (2), uklad do okreslania energii (3), blok komparatorów (7) blok multiwibratorów monosta¬ bilnych (8) znany uklad (10) blokady utworzonej ze zna¬ nych bramek NAND, uklad sterujacy (11) oraz znany statystyczny analizator (9) rozkladu. 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, nwmkmie tym, ze uklad do okreslania energii (3) stanowia dwa równolegle. odgalezienia, stanowiace wejscie ukladu z których jedno ma szeregowo kolejno polaczone komparator (5), znany uklad (6) multiwibratora monostabilnego i uklad (12) sterujacy klucz elektroniczny (13), który stanowi wraz z zalaczonym przed nim integratorem (4) drugie odgalezie¬ nie, przy czym próg zadzialania komparatora (5) jest ustawiony powyzej poziomu szumów, zas wyjsciem ukladu (3) jest wyjscie khicza elektronicznego (13) I ML I I MLI I ML I |ML I PJ UJ [,,,J lmM Rg.1 \%"m \ / I 5 rn "I" J L— —»— 6 13 —fr—- ¦» 12 i Fig2 Prac. Poligraf. UP PRL naklad 120+18 Cena 45 zl PL