Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania borku molibdenu, o skladzie chemicznym odpowiadaja¬ cym wzorowi M02B, który jest przydatny jako odporny na scieranie material do wyrobu detali urzadzen narazo¬ nych na erozje w wysokich temperaturach.Znane sa rózne sposoby wytwarzania borków metali, polegajace miedzy innymi na bezposredniej syntezie z pierwiastków przez spiekanie mieszaninyproszku metalu i boru w temperaturze 1300-2000°C w atmosferze argonu, redukcji wodorem gazowym, lotnych chlorow¬ cowych zwiazków metalu i boru lub otrzymywanie przez metalotermiczna redukcje na przyklad magnezem, mie¬ szaniny tlenków metalu i boru.Znane jest takze otrzymywanie borków metali przez redukcje tlenków metalu borem, przez elektrolize bora¬ nów metali alkalicznych i/lub metali ziem alkalicznych zawierajacych tlenek metalu trudnotopliwego lub przez reakcje tlenku metalu trudnotopliwego z weglikiem boru lub mieszanina boru z weglem.Znane dotad sposoby wytwarzania borków polegaja na przeprowadzeniu lezacej u ich podstaw reakcji chemi¬ cznej w temperaturze nizszej od temperatury topnienia substratów i produktu lub w temperaturze tylko niewiele wyzszej od temperatury topnienia. W takich warunkach szybkosc reakcji chemicznej jest limitowana przez szyb¬ kosc dyfuzji substratów do strefy reakcji i szybkosc dyfuzji z tej strefy produktu reakcji, co powoduje, ze z trudnoscia osiaga sie glebokie przereagowanie substra¬ tów, poniewaz dyfuzja zwlaszcza w cialach stalych jest powolna i czas trwania reakcji bardzo sie wydluza. Nowe mozliwosci szybkiego wytwarzania substancji trudno- topliwych stwarza technika zimnej plazmy.Z opisu patentowego PRL nr 84445 znany jest sposób wytwarzania w plazmie, dwuborku cyrkonowego z weg¬ lika czteroboru, krzemianu cyrkonu i sadzy. W tym celu krzemian cyrkonu w postaci drobno zmielonego proszku miesza sie z weglikiem czteroboru oraz weglanu, nastep¬ nie dodaje sie lepiszcza w postaci alkoholu poliwinylo¬ wego i po zmieszaniu na ciastowata mase, calosc poddaje sie dzialaniu powyzej 2000°C na przyklad w strumieniu plazmy w atmosferze gazu inertnego.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu doboru substratów i stosowania zimnej plazmy dla syntezy M02B.Istota wynalazku polega na wykorzystaniu do tego celu reakcji, której bilansowe równanie stechiometryczne mozna przedstawiac w nastepujacej postaci: 8M0O3+ B4C + 23 C = Mo2B + 24 CO oraz uzyciu lukowego generatora plazmy pracujacego na gazie inertnym.Sposób otrzymywania borku molibdenu wedlug wyna¬ lazku polega na tym, ze 70-80 czesci wagowych M0O3 i 3-5 czesci wagowych B4C oraz 15-27 czesci wagowych wegla, korzystnie sadzy subtelnie rozdrobnionej, miesza sie lub uciera do osiagniecia jednorodnosci mieszaniny, po czym dodaje sie lepiszcza, korzystnie 5% wodnego roztworu alkoholu poliwinylowego i ponownie miesza do wytworzenia ciastowatej masy, po czym mase te pod-3 112730 4 daje sie dzialaniu strumienia plazmy gazu inertnego / lukowego generatora plazmy, az do przetopienia zawar¬ tosci naczynia w temperaturze ponad 3000°C.Otrzymywanie borku molibdenu o wzorze Mo2B spo¬ sobem wedlug wynalazku nie wymaga wyszukanych surowców, a najtrudniej dostepny ze stosowanych subs- tratów weglik czteroboru uzywany jest w najmniejszych ilosciach, synteza przebiega szybko, przereagowanie substratów jest glebokie o czym swiadczy czystosc pro¬ duktu i dzieki tym zaletom sposób wedlug wynalazku technicznie przewyzsza znane dotad sposoby.Sposób otrzymywania borku molibdenu wedlug wyna¬ lazku jest dodatkowo wyjasniony na przykladzie stosowania.Przyklad. Odwazono 76,7 czesci wagowe M0O3 o czystosci odczynnikowej, zmieszano z 3,7 czesciami wagowymi pylistego B4C oraz 19,6 czesciami wagowymi sadzy i cala mieszanine przez 3 godziny ucierano w mly¬ nie kulowym, po czym do tak przygotowanej jednorod¬ nej mieszaniny dodano 5% wagowo roztworu wodnego alkoholu poliwinylowego do nadania mieszaninie konsy¬ stencji ciastowatej, która nadano mieszaninie przez wymieszanie i rozcieranie w mozdzierzu. Otrzymana cia- stowata mase napelniona lódke grafitowa i poddano dzialaniu strumienia plazmy w odleglosci, w której jak ustalono wczesniej na podstawie pomiarów podczas ustalania diagnostyki plazmy, temperatura przekraczala 3000°C. Strumien plazmy wytwarzano z technicznego argonu. Po przetopieniu wsadu, co mozna bylo w stoso¬ wanym urzadzeniu obserwowac przez wziernik, otrzy¬ mano gotowy produkt, który poddano analizie chemicz¬ nej, fazowym badaniom rentgenowskim i badaniom mikrotwardosci.Analiza chemiczna wykazala, ze otrzymany produkt pod wzgledem skladu ilosciowego odpowiada Mo2B i jako zanieczyszczenie zawiera okolo 1,1% wagowo wegiel.Na derywatogramach znaleziono wszystkie i wyrazne refleksy charakterystyczne dla M02B oraz dwa refleksy mogace pochodzic od M02C i kilka slabych refleksów MoB.Otrzymany preparat M02B posiadal mikrotwardosc 2700 kG/mm2 co o 200 kG/mm2 przewyzsza mikrotwar¬ dosc podawana dla tego zwiazku w literaturze. Zwiek¬ szona mikrotwardosc moze byc skutkiem mniejszego zdefektowania struktury M02B otrzymanego sposobem wedlug wynalazku.Zastrzezenie patentowe Sposób wytwarzania borku molibdenu o skladzie odpowiadajacym Mo2B, znamienny tym, ze miesza sie lub uciera 70-80 czesci wagowych tlenku molibdenu MoO3 oraz 3-5 czesci wagowych weglika czteroboru i 15-27 czesci wagowych wegla, korzystnie sadzy, subtelnie roz¬ drobnionej, nastepnie dodaje sie lepiszcza, korzystnie 5% roztworu wodnego alkoholu poliwinylowego i calosc ponownie miesza sie na mase o konsystencji ciasta, po czym mase te poddaje sie dzialaniu strumienia plazmy gazu inertnego, korzystnie argonu, az do stopienia zawartosci naczynia w temperaturze ponad 3000°C.Prac. Poligraf. UP PRL naklad 120+18 Cena 45 zl PL