Przedmiotem wynalazku jest samoustawna impulsowa przekladnia bezstopniowa przeznaczona do napedu wszelkiego rodzaju pojazdów, a szczególnie takich, które sa napedzane silnikami malej mocy lub miesniami czlowieka.Dotychczas znane samonastawne przekladnie impul¬ sowe wyposazone sa w generator wahadlowo zminnego momentu oraz jedno lub kilka sprzegiel jednokierunko¬ wych. Przykladem znanego rozwiazania jest generator Choobsa skladajacy sie z jarzma, na którym ulozysko- wane sa satelity w postaci kól zebatych. Satelity obiegaja jedno kolo centralne i maja przesuniety w stosunku do swojej osi obrotu srodek ciezkosci, dzieki czemu wywo¬ luja na kole centralnym zmienny moment. Kolo cen¬ tralne polaczone jest sprzeglem jednokierunkowym z walem wyjsciowym. Sprzeglo to zmienia wahadlowo zmienny moment otrzymywany z generatora na moment dzialajacy w jednym kierunku. Uklad ten pozwala na otrzymanie zakresu predkosci obrotowej na wale wyjs¬ ciowym zaczynajacej sie od wartosci zerowej do wartosci równej predkoscijarzma, na którym sa umieszczone sate¬ lity przy malejacej sredniej wartosci momentu na wale wyjsciowym przekladni. Przekladnie takie moga wiec samoczynnie, w zaleznosci od obciazenia, zmieniac prze¬ lozenia miedzy walem czynnym zwiazanym z jarzmem a biernym zwiazanym ze sprzeglem jednokierunkowym, przy czym sprawnosc oraz przelozenie dynamiczne moga miec bardzo wysokie wartosci, nie spotykane, na przy¬ klad, w przekladniach hydrokinetycznych.Zasadnicza niedogodnosc znanych rozwiazan polega na tym, ze moga one dzialac skutecznie tylko przy zna- cznjfch predkosciach na wale wejsciowym, przy których dzialaja bardzo udarowo. Udarowy charakter pracy tych przekladni powodowanyjest zjednej stronyopóznieniem w dzialaniu sprzegiel jednokierunkowych, a z drugiej dynamicznym dzialaniem uzytych generatorów.Wynalazek dotyczy samonastawnej impulsowej prze¬ kladni wyposazonej w sprzeglo jednokierunkowe. Istota wynalazku polega na tym, ze przekladnia wyposazona jest w element sprezysty, który laczy jarzmo sprzegla jednokierunkowego z walem korbowym, dragiem tloko¬ wym lub innym elementem wykonujacym ruch okre¬ sowy. Im wieksza jest amplituda tego ruchu mierzona w stosunku do osi sprzegla jednokierunkowego, tym wiek¬ sze jest ugiecie elementu sprezystego przy stalej predkosci walu wyjsciowego, a tym samym wiekszymoment na tym wale. Odwrotnie dzieje sie, wraz ze zwiekszeniem pred¬ kosci tego walu, moment ten maleje przy stalej czestotli- wosi ruchu okresowego, co jest spowodowane tym, ze element sprezysty nie zdazy sie tyle ugiac co przy pred¬ kosci mniejszej. Moment na wale wyjsciowym zalezy od podatnosci elementu sprezystego, amplitudy ruchu okre¬ sowego orazstosunku predkosci obrotowej walu wejscio¬ wego do czestotliwosci tego ruchu, czyli od przelozenia kinematycznego. Przekladnia ta moze wiec samoczynnie zmieniac przelozenie w zaleznosci od obciazenia i dzialac skutecznie przy malych predkosciach. Poza tym element sprezysty lagodzi impulsowy charakter swojego dzialania112 725 oraz sprzegla jednokierunkowego.Przedmiot wynalazku pokazany jest w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przekladnie w przekroju podluznym, a fig. 2 przekladnie w przekroju poprzecznym.Przekladnia wedlug wynalazku sklada sie z korbowego walu 1 polaczonego poprzez sprezysty element 2 z jarz¬ mem 3jednokierunkowego sprzegla. W jarzmie 3 wyko¬ nane sa spiralne wyciecia, w których umieszczone sa waleczki 4 laczace okresowo jarzmo 3 z walem 5 ulozy- skowanym wraz z korbowym walem 1 w korpusie 6.Miedzy korbowym walem 1, a polaczonym z nim za pomoca sprezystego elementu 2, jarzmem 3 zachodzi w czasie ich obrotu nierównomierne przelozenie. Przy stalej predkosci tych czesci prowadzi to do zmiennych odksz¬ talcen sprezystego elementu 2. Odksztalcenia te sa tym wieksze im wiekszajest odleglosc osi obrotu wspólpracu¬ jacych czesci. Odksztalcenie to wywoluje reakcje w ele¬ mencie sprezystym 2, która dzialajac na wal i ramie jarzma 3 wywoluje na nich zmienny moment. Momenty te sa tym wieksze, im wiekszajest sztywnosc sprezystego elementu 2, a maleje wraz ze wzrostem stosunku pred¬ kosci walu wyjsciowego do walu wejsciowego. Spadek tego momentu wywolanyjest zmniejszeniem sie wartosci odksztalcenia elementu sprezystego wraz ze wzrostem predkosci walu wyjsciowego przy stalej predkosci walu wyjsciowego z powodu zmniejszania sie czasu a zarazem i amplitudy odksztalcania sie elementu sprezystego 2.Towarzyszy temu zmniejszenie sie czasu w jakim jarzmo 3 polaczone jest przy pomocy waleczków 4 z walem 5.Rozróznia sie dwa przypadki dzialania przekladni. W pierwszym wal 1 jest walem wejsciowym, a wal 5 walem wyjsciowym, w przypadku drugim jest odwrotnie. W przypadku pierwszym kierunek predkosci walu 1 moze byc zgodny lub przeciwny do kierunku predkosci walu 5, który jest identyczny, w tym przypadku, z kierunkiem dzialania sprzegla jednokierunkowego. W drugim przy¬ padku wal 5 obraca sie w kierunku przeciwnym do kie¬ runku dzialania sprzegla jednokierunkowego w przy¬ padku pierwszym, a wal 1 ma kierunek predkosci zgodny z kierunkiem tego obrotu. W zaleznosci od stosunków geometrycznych elementów przekladni oraz mozliwosci odksztalcenia sie elementu sprezystego w przypadku pierwszym wal wyjsciowy 5 moze osiagac predkosc od wartosci równej zero do wartosci mniejszej od wartosci predkosci walu wejsciowego 1 lub od wartosci zero do wartosci kilkakrotnie wiekszej od niej. Uzywajac sprzegla jednokierunkowe o przestawialnym kierunku jego dzialania uzyskuje sie mozliwosc zmiany przypadku dzialania przekladni, zamiany roli jej walów, a wiec uzy¬ skuje sie mozliwosc napedzania lub hamowania silni¬ kiem. Podobnie jak w innych przekladniach tego typu impulsowy charakter pracy przekladni mozna zlagodzic przez równolegle laczenie tych przekladni, a zwiekszenie zakresu przelozen przez ich polaczenie szeregowe, przy czym sprzeglo jednokierunkowe moze byc uzyte w tym ostatnim przypadku — tylko w jednej przekladni.Zastrzezenie patentowe Samonastawna impulsowa przekladnia bezstopniowa wyposazona w sprzeglo jednokierunkowe, znamienia tym, ze przekladnia wyposazonajest w sprezysty element (2), laczacy jarzmo (3) sprzegla jednokierunkowego z korbowym walem (1).H H *\ i Prac. Poligraf. UP PRL naklad 120+18 Cena 45 zl PL