Przedmiotem wynalazku jest srodek pioracy za¬ pobiegajacy wtórnemu osadzaniu sie brudu w cza¬ sie prania wyrobów wlókienniczych. Srodek nadaje sie zwlaszcza do przemyslowego prania wlókienni¬ czych wyrobów poliestrowo-celulozowych, po wy¬ drukowaniu ich mieszanina barwników zawiesino¬ wych i reaktywnych.W trakcie drukowania wyrobów wlókienniczych na tkanine wprowadza sie czesto oprócz barwników zagestniki, bez których proces drukowania niektó¬ rymi barwnikami bylby niemozliwy. Nadmiar barw¬ ników i zagestnik usuwa sie z tkaniny w nastep¬ nej operacji chemicznej obróbki, która jest granie.W procesie tym niezwiazane barwniki oraz zagest¬ nik przechodza do kapieli pioracej, z której sa po¬ nownie wyciagane przez tkanine, przez co powoduja zabrudzenie tla nie barwiac go co prawda, ale po¬ wodujac nieodwracalne jego zaszarzenie i przytlu¬ mienie intensywnosci i zywosc-1 barwy miejsc zadrukowanych. Zjawisko to jest szczególnie wi¬ doczne przy praniu tkanin poliestrowo-celulozo¬ wych drukowanych barwnikami zawiesinowymi w mieszance z reaktywnymi.Znanych jest wiele substancji posiadajacych • do¬ bre i bardzo dobre wlasnosci piorace, do nich na¬ leza miedzy innymi alkilobenzenosulfoniany, oksy- etylowane alkilofenole, alkeno- i alkilo-siarczany, alkano- i alkilo-oksyetylosiarczany, alkilo-sulfonia- ny, siarczany oksyetylowanego alkilofenolu.Substancje te niejednokrotnie wykazuja lepsze i# 15 20 wlasnosci piorace w mieszaninach i dlatego znanych jest wiele wieloskladnikowych mieszanek z odpo¬ wiednim waskim zakresem przeznaczenia.Znany jest srodek zawierajacy w swym skladzie 17—27% wagowych alkeno- i alkilosiarczanów sodu, 4—13% wagowych alkeno- i alkilooksyetylosiarcza- nów sodu, 6—9% wagowych alkilobenzenosulfonia- nów sodu, 4—8% wagowych produktu przylaczenia 7—9 moli tlenku etylenu do 1 mola nonylofenolu, 1—3%moczn!ka i wode do 100%. Srodek o poda¬ nym skladzie znany pod nazwa siarczanol N-2 wy- . kazuje bardzo dobre wlasnosci piorace, niemniej nie zapobiega wtórnemu osadzaniu sie brudu w cza¬ sie prania.Istota wynalazku polega na wprowadzeniu do skladu srodka pioracego zwiazków, które zapobie¬ gaja wtórnemu osadzaniu sie brudu w czasie pra¬ nia wyrobów wlókienniczych. Nieoczekiwanie stwierdzono, ze wprowadzanie transestryfikowanych poliestrów tereftalowych obok soli sodowej karbo- ksymetylocelulozy* do odpowiednio dobranej mie¬ szaniny zawierajacej znane substancje piorace do¬ skonale zapobiega wtórnemu osadzaniu sie brudu w czasie prania wyrobów wlókienniczych.Srodek wedlug wynalazku zawierajacy w swym skladzie lako aktywne substancje piorace alkeno- i alkilosiarczany sodowe alkeno- i alkilooksyetylo- siarczany sodowe, oksyetylenonylofenol i alkiloben- zenosulfonian sodu oraz mocznik, sól sodowa karbo- ksymetylocelulozy sklada sie z 210—405 czesci wa- 110 683110 683 4 gowych substancji aktywnych, 10—60 czesci wago¬ wych mocznika, 3—25 czesci wagowych 50—99% soli sodowej karboksymetylocelulozy, 2—15 czesci wagowych transestryfikowanego poliestru dwumety- lowego kwasu tereftalowego oraz w«dy do 1000 czesci wagowych. * Korzystnie jest stosowac w srodku wedlug wyna¬ lazku mieszanine substancji aktywnych skladaja¬ cych sie z 17—27 czesci wagowych mieszaniny al- keno- i alkilosiarczanów sodowych o ogólnym wzo¬ rze CnHmOS08Na, w którym n=16 i 18, m=33 i 35, 4—13 czesci wagowych alkeno- i alkilooksyetylo- siarczanów sodowych o ogólnym wzorze: CnHm(OCtHn)kOSO,Na, w którym k=5—7, 4^-8 czesci wagowych produktu przylaczenia 7—8 mola¬ mi tlenku etylenu do 1 mola nonylofenolu oraz 6—9 czesci wagowych alkilobenzenosulfonianu sodu, w którym alkil ma lancuch weglowy C10—C14.Zastosowanie w srodku wedlug wynalazku trans- estryfikowanego poliestru dwumetylowego kwasu tereftalowego,,w którym nal mol"'estru dwumety¬ lowego kwasu tereftalowego przypada 0,3—0,5 mola gliceryny, 2—3 moli glikolu etylenowego oraz 0,15— —0,4 mola poliglikolu o srednim ciezarze czastecz¬ kowym 1540 daje wspólnie z sola sodowa karboksy¬ metylocelulozy korzystne efekty zapobiegania wtór¬ nemu osadzaniu sie brudu w czasie prania wyrobów wlókienniczych. Dodatek mocznika do srodka we¬ dlug wynalazku pozwala na utrzymanie srodka w stanie cieklym, ulatwiajacym stosowanie, ponad¬ to jego obecnosc ulatwia przenikanie srodka do wnetrza wyrobu wlókienniczego, co pozwala na latwiejsze usuwanie brudu z powierzchni tkaniny.Korzystny sklad srodka jest nastepujacy: 800 czesci wagowych 40% mieszaniny substancji aktyw¬ nych o opisanym skladzie, 40 czesci wagowych mocznika, 12 czesci wagowych 50% roztworu soli sodowej karboksymetylocelulozy, 6—4 czesci wa¬ gowych transestryfikowanego poliestru dwumety¬ lowego kwasu tereftalowego oraz wody do 1000 czesci wagowych.Srodek wedlug wynalazku jest ciecza o barwie ciemnozóltej do brunatnej i moze byc stosowany do prania wszelkiego rodzaju tkanin, szczególnie nadaje sie do przemyslowego prania wyrobów wló¬ kienniczych poliestrowo-celulozowych po wydru¬ kowaniu mieszanina barwników zawiesinowych i reaktywnych. Efekt stosowania srodka jest taki, ze w trakcie prania biale niezadrukowane miejsca tkaniny nie ulegaja zaszarzeniu a miejsca zadruko¬ wane zachowuja intensywnosc i zywosc barwy.Przyklad I. 800 g 38,7% wodnego roztworu mieszaniny substancji aktywnych zawierajacej 19,2 czesci wagowych alkeno- i alkilosiarczanów sodo- wyclfc 5,3 czesci wagowych alkeno- i alkilooksyety- losiarczanów sodowych, 6,5 czesci wagowych oksy- etylenonylofenolu, 7,7 czesci wagowych alkiloben- zenosulfonianów sodowych, wody do 100 czesci wa¬ gowych (o nazwie handlowej siarczanol N-2), 40 g mocznika, 120 g 10% wodnego roztworu 50% soli so¬ dowej karboksymetylocelulozy, 40 g\16% wodnej emulsji modyfikowanego gliceryna, glikolem etyle¬ nowym i poliglikolem o srednim ciezarze czastecz¬ kowym 1540 poliestru dwumetylowego kwasu tere¬ ftalowego. Po dokladnym wymieszaniu wszystkich skladników uzyskano ciemnozólta ciecz, której wlasnosci uzytkowe okreslono przez zastosowanie jej do prania tkanin poliestrowo-celulozowych wy¬ drukowanych mieszanina barwników zawiesinowych 5 i reaktywnych. ^ * Okreslenie stopnia wtórnego przenoszenia sie bru¬ du na wlókno dokonano przez porównanie bieli tla tkaniny wypranej po druku z biela tej samej tka¬ niny przed drukiem, poslugujac sie wspólczynni- 10 kiem k, który oznacza stosunek bieli tla tkaniny po druku do bieli tkaniny przed drukiem.Pranie tkaniny przeprowadzano w standardo¬ wych warunkach z zachowaniem stalego stezenia srodka w kapieli pioracej; dla opisanego przykla- 15 du wspólczynnik k wynosil 0,96. Efekt wyprania jest zadowalajacy przy wspólczynniku k wynosza¬ cym powyzej 0,80. Dla porównania przeprowadzo¬ no próby prania srodkami: a) wedlug skladu jak w przykladzie I bez udzialu 20 soli sodowej karboksymetylocelulozy i modyfiko¬ wanego poliestru dwumetylowego kwasu tereftalo¬ wego, otrzymujac wspólczynnik k=0,60; b) wedlug skladu jak w przykladzie I bez udzialu soli sodowej karboksymetylocelulozy, otrzymujac 25 wspólczynnik k—0,66; c) wedlug skladu jak w przykladzie I w skladzie którego nie zastosowano jedynie modyfikowanego poliestru dwumetylowego kwasu tereftalowego, otrzymujac wspólczynnik k=0,73. 30 Przyklad II. 800 g 40% wodnego roztworu mieszaniny substancji aktywnych zawierajacej: 23,6 czesci wagowych alkeno i alkilosiarczanów sodo¬ wych, 10,4 czesci wagowych alkeno i alkilooksyetylo- siarczanów, 6 czesci wagowych oksyetylowanego S5 nonylofenolu, 5 czesci wagowych dodecylobenzeno- sulfonianu sodu, wody do 100 czesci wagowych; 40 g mocznika, 30 g 10% wodnego roztworu 99% soli sodowej karboksymetylocelulozy, 93 g 16% wodnej emulsji modyfikowanego gliceryna, glikolem etyle- 40 nowym i poliglikolem poliestru dwumetylowego kwasu tereftalowego zmieszano razem. Wlasnosci otrzymanego produktu oznaczono tak samo jak w przykladzie I. Wspólczynnik k wynosil 0,92.Przyklad III. 800 g 40% wodnego roztworu 45 mieszaniny substancji aktywnych zawierajacej: 21 czesci wagowych alkenoalkilosiarczanów sodowych, 5 czesci wagowych alkeno-alkilooksyetylenosiar- czanów sodowych, 4 czesci wagowych oksyetylowa- nego nonylofenolu, 9 ozesci wagowych alkilobenze- 50 nosulfonianów sodowch, wody do 100 czesci wago¬ wych; 40 g mocznika, 250-g 10% wodnego roztworu 50% soli sodowej karboksymetylocelulozy, 15 g 16% wodnej emulsji modyfikowanego gliceryna, gliko¬ lem etylenowym i poliglikolem poliestru dwumety- 55 lowego kwasu tereftalowego zmieszano w tempera¬ turze — okolo 50°C. Wlasnosci otrzymanego produk¬ tu oznaczono tak samo jak w przykladzie I; wspól¬ czynnik k wynosi 0,88.Przyklad IV. 700 g 30% wodnego roztworu 60 mieszaniny substancji aktywnych zawierajacej: 17 czesci wagowych alkeno- i alkilosiarczanów sodo¬ wych, 8,5 czesci wagowych alkeno- i alkilooksyety- losiarczanów sodu, 8 czesci wagowych oksyetyleno- nonylofenolu, 7 czesci wagowych alkilobenzenosul- 65 fonianów sodowych, wody do 100.czesci wagowych;5 10 g mocznika, 250 g 10% wodnego roztworu 65u/0 soli sodowej karboksymetylocelulozy, 93 g 16% wodnej emulsji modyfikowanego gliceryna, gliko¬ lem i poliglikolem poliestru dwumetylowego kwasu tereftalowego zmieszano razem. Wlasnosci otrzyma¬ nego produktu oznaczono tak samo jak w przykla¬ dzie I; wspólczynnik k=0,93.Przyklad V. 900 g 45% wodnego roztworu mieszaniny substancji aktywnych zawierajacej: 27 czesci wagowych alkeno- i alkilooksyetylenosiarcza- nów sodowych, 5 czesci wagowych alkeno- i alkilo- oksyetylosiarczanów sodowych, 4 czesci wagowych oksyetylononylofenolu, 9 czesci wagowych alkilo- benzenosulfonianów sodowych, wody do 100 czesci wagowych; 60 g mocznika, 30 g 10% wodnego roz¬ tworu 5% soli sodowej karboksymetylocelulozy, 13 g 16% wodnej emulsji modyfikowanego poligliko- lu, glikolem i gliceryna poliestru dwumetylowego kwasu tereftalowego zmieszano razem w tempera¬ turze pokojowej. Wlasnosci otrzymanego produktu oznaczono tak samo jak w przykladzie I; wspólczyn¬ nik k=0,99.Zastrzezenia patentowe 1. Srodek pioracy, przeznaczony zwlaszcza do przemyslowego prania poliestrowo-celulozowych wyrobów wlókienniczych zawierajacy jako subs¬ tancje aktywne alkeno- i alkilosiarczany sodowe, alkeno- i alkilooksyetylosiarczany sodowe, oksyety- 0 683 -6 lowany nonylofenol, alkilobenzenosulfoniany oraz mocznik, wode, sól sodowa karboksymetylocelulozy, znamienny tym, ze sklada sie z 210—405 czesci wa¬ gowych substancji aktywnych, 10—60 czesci wago- 5 wych mocznika, 3—25 czesci wagowych 50—99% soli sodowej karboksymetylocelulozy, 2—15 czesci wagowych modyfikowanego poliestru dwumetylo¬ wego kwasu tereftalowego oraz wody do 1000 czes¬ ci wagowych. 10 2. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje aktywne zawiera 17—27 czesci wa¬ gowych alkeno- i alkilosiarczanów sodowych o ogól¬ nym wzorze: CnHmOS08Na, w którym n=16 i 18, m=33 i 35, 4—13 czesci wagowych alkeno- i alkilo- 16 oksyetylosiarczanów sodowych o ogólnym wzorze: . CnHm(OC2Hn)kOSO,Na, w którym k=5—7, 4^-8 czesci wagowych produktu przylaczenia 7—9 moli tlenku etylenu do 1 mola nonylofenolu, 6—9 czes¬ ci wagowych alkilobenzenosulfonianów, w którym alkil ma lancuch weglowy C10—C14, oraz 1—3 czes- ao . ci wagowych mocznika i wode do 100 czesci wago¬ wych. 3. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze ja¬ ko modyfikowany poliester dwumetylowy kwasu tereftalowego zawiera transestryfikowany poliester 2» dwumetylowy kwasu tereftalowego, w którym na 1 mol estru dwumetylowego kwasu tereftalowego przypada 0,3—0,5 mola gliceryny, 2—3 moli glikolu etylenowego oraz 0,15—0,4 mola poliglikolu o sred¬ nim ciezarze czasteczkowym 1540. v PL