Przedmiotem wynalazku jest przednie ulozysko¬ wanie toczne wrzeciona obrabiarki racjonalnie chlodzone olejem smarujacym.W stosowanych dotychczas przednich ulozysko- waniach wrzecion obrabiarek, wewnetrzny piers¬ cien lozyska tocznego dwurzedowego waleczkowego nie jest chlodzony olejem. W czasie obracania sie wrzeciona sila odsrodkowa odrzuca olej na zewne¬ trzny pierscien tegoz lozyska i olej glównie od te¬ go pierscienia odbiera cieplo. Oprócz tego zewnetrzny pierscien lozyska osadzony w korpusie wrzecien- nika, majacym duza mase i duza powierzchnie pro¬ mieniowania ma znacznie lepsze warunki oddawa¬ nia ciepla niz pierscien wewnetrzny osadzony na wrzecionie.W tej sytuacji pierscien wewnetrzny lozyska na¬ grzewa sie o wiele intensywniej od pierscienia zewnetrznego i znacznie wiecej od niego rozszerza sie cieplnie zwiekszajac srednice. Na skutek tego nastepuje silne zaciskanie toczacych sie rolek po¬ miedzy pierscieniami lozyska i bardzo intensywne wydzielanie sie ciepla, które nagrzewa korpus wrze- ciennika. Przednie ulozyskowanie wrzeciona jest czesto glównym zródlem ciepla powodujacego na¬ grzewanie sie calej obrabiarki i jej odksztalcenia cieplne, powodujace utrate dokladnosci geometrycz¬ nej.Istota przedniego ulozyskowania tocznego wrze¬ ciona obrabiarki jest to, ze pierscienie dystansowe 10 15 20 25 30 2 za lozyskiem dwurzedowym waleczkowym uksztal¬ towane sa tak, ze tworza pierscieniowa komore obiegu oleju smarujacego i sa chlodzone przez ten olej, odbierajac cieplo przez przewodnictwo od we¬ wnetrznego pierscienia tego lozyska, natomiast wrzeciono na swoim stozkowym czopie ma szereg rowków dla przeplywu oleju chlodzacego, dodatko¬ wo ten pierscien, przy czym ulozyskowanie zam¬ kniete jest przez odrzutnik z rowkami na swojej czolowej powierzchni.Pierscien izolujacy przylegajacy do zewnetrznego pierscienia lozyska dwurzedowego waleczkowego, wykonany jest z tekstolitu, w celu niedopuszczenia do odbierania ciepla od tego pierscienia lozyska przez przewodnictwo do chlodzonej olejem tulei dystansowej. Przednie ulozyskowanie toczne wrze¬ ciona obrabiarki, w drugim alternatywnym rozwia¬ zaniu ma szereg rowków na wewnetrznej stozkowej powierzchni pierscienia wewnetrznego lozyska dwurzedowego waleczkowego, natomiast stozkowy czop wrzeciona jest gladki, bez rowków.Zaleta wynalazku jest intensywne chlodzenie ole¬ jem wewnetrznego pierscienia lozyska tocznego dwurzedowego waleczkowego, dzieki czemu unika sie duzej róznicy w rozszerzalnosci cieplnej obu pierscieni lozyska i przednie ulozyskowanie wrze¬ ciona przestaje byc zródlem intensywnego wydzie¬ lania sie ciepla, odksztalcajacego obrabiarke. Po¬ woduje to bardzo wydatne zwiekszenie dokladnosci geometrycznej obrabiarki, zmniejszenie jej strat 110 5873 energetycznych i zwiekszenie sprawnosci napedu wrzeciona.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 jest przekrojem wzdluznym ulozyskowania, fig. 2 — przekrojem wedlug A-A na fig. 1, fig. 3 — przekro¬ jem wzdluznym alternatywnej odmiany lozyska dwurzedowego waleczkowego z rowkami na we¬ wnetrznej powierzchni stozkowej, a fig. 4 — wido¬ kiem tego lozyska.Przednie ulozyskowanie toczne wrzeciona obra¬ biarki wedlug wynalazku zlozone jest z wrzeciona 1 obracajacego sie w lozysku tocznym dwurzedo¬ wym waleczkowym 2 i lozysku kulkowym wzdluz¬ nym dwukierunkowym 3, osadzonych w korpusie wrzeciennika 4. Okreslony luz poprzeczny w lozys¬ ku 2 ustalony jest przez odpowiednie wsuniecie stozkowego czopa wrzeciona 1 do stozkowego otwo¬ ru w wewnetrznym pierscieniu lozyska 2 za po¬ moca dokrecania nakretki 5 az do oporu o pierscien dystansowy 6 o scisle okreslonej grubosci.Pomiedzy nakretka 5 i pierscieniem dystanso¬ wym 6, oprócz lozysk tocznych 2 i 3, na wrzecionie 1 osadzone sa pierscien 7 kompensujacy zukosowa- nie nakretki 5 na gwincie, pierscien dystansowy 8 i odrzutnik 9. Pomiedzy zewnetrznymi pierscieniami lozysk tocznych 2 i 3 znajduje sie tuleja dystan¬ sowa 13. Tuleje dystansowe 8 i 13 sa tak uksztal¬ towane, ze tworza dodatkowa pierscieniowa komo¬ re 15 obiegu oleju smarujacego. Demontazu ulo¬ zyskowania dokonuje sie przez wyciagniecie wrze¬ ciona 1 z wewnetrznego pierscienia lozyska 2 po od¬ kreceniu nakretek 5 i 10. Nakretka 10 wraz z po¬ krywka 11 i dzielonym pierscieniem 12, tworzy usz¬ czelnienie labiryntowe.Smarowanie z racjonalnym chlodzeniem przed¬ niego ulozyskowania tocznego wrzeciona obrabiarki wedlug wynalazku, odbywa sie w ten sposób, ze olej smarujacy z pompki doprowadzany jest pod cis¬ nieniem przez otwór w korpusie wrzeciennika 4, znajdujacego sie nad lozyskami 2 i 3. Czesc tego oleju smaruje lozysko kulkowe wzdluzne dwukie¬ runkowe 3 i jest nastepnie wyrzucana przez sile odsrodkowa czesciowo na zewnatrz lozyska 3 do zbiornika we wrzecienniku 4, czesciowo zas szczeli¬ nami 19 i 20 doprowadzona jest do komory 15.Druga czesc oleju doprowadzonego z pompki, prze¬ plywa rowkami na zewnetrznej powierzchni teks- tolitowego pierscienia izolujacego 21 do rolek lo¬ zyska tocznego dwurzedowego waleczkowego 2 i smaruje je, przy czym sila odsrodkowa odrzuca ten olej na zewnetrzny pierscien lozyska 2 powo¬ dujac jego chlodzenie. Nastepnie olej ten przeply¬ wa do odrzutnika 9, gdzie sila odsrodkowa odrzu¬ ca go na zewnatrz od osi wrzeciona 1. Olej ten splywa na dól po wewnetrznej powierzchni pokryw¬ ki 11 i trzema równoleglymi otworami 22 w kor¬ pusie wrzeciennika 4 wraca do zbiornika oleju.Ostra krawedz odrzutnika 9 zabezpiecza przed prze- .ciekiem oleju w kierunku uszczelnienia labirynto¬ wego. Piersjcien izolujacy 21 zapobiega przewodze¬ niu ciepla z zewnetrznego pierscienia lozyska 2 do chlodzonej tulei 13.Trzeci, najwiekszy strumien oleju podawanego pczez pompke, przez szereg otworków 17 na obwo- 10 587 4 dzie tulei dystansowej 13 doplywa dosrodkowo do pierscieniowej komory 15 miedzy nieruchoma tu¬ leja dystansowa 13 i wirujacym pierscieniem dys- 1 tansowym 8. Swoim cisnieniem pokonuje on tutaj 5 sile odsrodkowa i szeregiem otworków 16 na ob¬ wodzie pierscienia dystansowego 8 wplywa dosrod¬ kowo do rowka 23 na obwodzie wrzeciona 1 przed stozkowym czopem. Nastepnie olej ten, wspomaga¬ ny przez sile odsrodkowa, szeregiem rowków 14 na io powierzchni stozkowego czopa wrzeciona lub w drugim alternatywnym rozwiazaniu, na stozkowej powierzchni wewnetrznej pierscienia wewnetrzne¬ go lozyska 2, przeplywa do obwodowego rowka 24 za tym czopem. Jednoczesnie olej ten odbiera cie- 15 plo od wewnetrznego pierscienia lozyska 2 i wspo¬ magany przez sile odsrodkowa przez szereg rowT- ków 18 na czolowej powierzchni odrzutnika 9 do¬ staje sie do otworów 22 i razem z olejem z rolek lozyska 2 wraca do zbiornika. Uszczelnienie labi- 20 ryntowe utworzone przez nakretke 10, pokrywke 11 i dzielony pierscien 12 przy pomocy sily odsrodko¬ wej zabezpiecza zarówno przed wyciekaniem oleju smarujacego i chlodzacego z wrzeciennika na zew¬ natrz, jak równiez przed dostawaniem sie chlodzi- 25 wa z zewnatrz do lozysk. Otworek 25 w dolnej czes¬ ci pokrywki 11 umozliwia wyplyw na zewnatrz chlodziwa, które w czasie postoju wrzeciona 1 mo¬ globy sie ewentualnie dostac do szczeliny pomie¬ dzy nakretka 10 i pokrywka 11. 30 Zastrzezenia patentowe 1. Przednie ulozyskowanie toczne wrzeciona ob- 35 rabiarki skladajace sie z wrzeciona ulozyskowane- go we wrzecienniku za pomoca lozyska tocznego dwurzedowego waleczkowego i lozyska kulkowego wzdluznego dwukierunkowego lub dwóch lozysk wzdluznych jednokierunkowych, które ustalone sa nakretka dociskowa, pierscieniem kompensujacym zukosowanie nakretki na gwincie, pierscieniami dystansowymi, odrzutnikiem i pierscieniem dystan¬ sowym o scisle okreslonej grubosci, przy czym ulozyskowanie zamkniete jest przez uszczelnienie labiryntowe, utworzone przez nakretke, pokrywke i dzielony pierscien, a w korpusie wrzeciennika znajduja sie otwory odprowadzajace olej, który na¬ smarowal i ochlodzil lozysko dwurzedowe waleczko¬ we, do zbiornika, znamienne tym, ze pierscien dy¬ stansowy (8) wraz z tuleja dystansowa (13) uksztaltowane sa tak, ze tworza pierscieniowa ko¬ more (15) i sa chlodzone olejem przeplywajacym przez te komore i odbieraja cieplo przez przewod¬ nictwo od wewnetrznego pierscienia lozyska dwu¬ rzedowego waleczkowego (2). 55 2. Przednie ulozyskowanie wedlug zastrz. 1, zna¬ mienne tym, ze pomiedzy tuleja dystansowa (13) i zewnetrznym pierscieniem lozyska dwurzedowe¬ go waleczkowego (2) znajduje sie pierscien (21) wy- 60 konany z materialu izolujacego cieplo, który nie dopuszcza do odbierania ciepla przez przewodnic¬ two od zewnetrznego pierscienia lozyska (2) przez chlodzona olejem tuleje dystansowa (13). 3. Przednie ulozyskowanie wedlug zastrz. 1 i 2, 85 znamienne tym, ze wrzeciono (1) na powierzchni110 587 stozkowego czopa ma szereg rowków (14) dla prze¬ plywu oleju chlodzacego dodatkowo wewnetrzny pierscien lozyska dwurzedowego waleczkowego (2). 4. Przednie ulozyskowanie wedlug zastrz. 1 i 2, znamienne tym, ze na wewnetrznej powierzchni 6 stozkowej lozyska dwurzedowego waleczkowego (2) znajduje sie szereg rowków (14) dla przeplywu ole¬ ju chlodzacego dodatkowo wewnetrzny pierscien tego lozyska, natomiast stozkowy czop wrzeciona (1) nie ma rowków dla przeplywu oleju. 3 « 17 20 16 , 11 / » l \a i Fig. Z FU)A. PL