Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do ba¬ dania tarcia w tlokowym wezle konstrukcyjnym pomp i silników wiedoitlokowych.Znane jest urzadzenie umozliwiajace pomiar wspólczynnika tarcia, opublikowane w Olhydrau- lik und pneumatik 17 nr 3 1973 r. zawierajace zespoly sterowania pomiaru i napedu, zlozone z glowicy pomiarowej w ksztalcie „piesci" w której umieszczony jest cylinder wraz z zespolem tloczek — stopka oraz sprezyny skretnej ulozyskowanej w ten sposób, ze sily tarcia stopki o tarcze opo¬ rowa wTywoluje obrót glowicy o niewielki kat wzgledem osi sprezyny. Odchylenie glowicy prze¬ noszone jest poprzez dluga i sztywna dzwignie na miernik drogi, który wskazuje sile tarcia stopki o tarcze oporowa.Znane urzadzenie do pomiaru tarcia miedzy stopka a tarcza oporowa nie zapewnia mozliwosci pomiaru przy zmiennym kacie wychylenia tarczy oporowej, a jedynie przy kacie zerowym. Tloczek znajdujacy sie w cylindrze jest nieruchomy, co odpowiada warunkom pracy zespolu tlokowego, pracujacego przy zerowej wydajnosci pompy lub w silniku wielotlokowym osiowym pracujacym przy zerowej chlonnosci.Celem wynalazku jest skonstruowanie urzadze¬ nia umozliwiajacego pomiar tarcia w zespole tlo¬ kowym zblizonego do warunków rzeczywistych.Cel ten zostal osiagniety przez osadzenie w cylin¬ drowym bebnie zespolów tlokowych dociskanych 2 do powierzchni tarczy oporowej usytuowanej skos¬ nie do osi obrotu za pomoca cisnienia oleju znaj¬ dujacego sie w komorze wewnetrznej bebna, od¬ dzielonej od nosnych komór hydrostatycznych tu- 5 lejka plywajaca. Beben cylindrowy ulozyskowano wahliwie w korpusie za pomoca lozysk hydrosta¬ tycznych usytuowanych na scianach bocznych i na powierzchni czolowej w postaci komór nosnych rozmieszczonych wewnatrz tego korpusu i poia- 10 czonych z ukladem zasilania olejowego. Beben ten polaczony jest tez z waga uchylna za pomoca ukladu dzwigniowego do pomiaru momentu tarcia.Plaszczyzna boczna tarczy oporowej jest nachy¬ lona w stosunku do pionowej plaszczyzny bocznej 15 pod katem od 0° do 20°, zas czolowa komora nos¬ na polaczona jest z ukladem zasilania hydraulicz¬ nego poprzez zawór proporcjonalny do samoczyn¬ nego regulowania cisnienia w zaleznosci od cisnie¬ nie panujacego w komorze wewnetrznej obciaza- 20 Jacego tloczki.Zastosowanie urzadzenia wedlug wynalazku umozliwi dalsze ulepszanie osiowych maszyn wie¬ lotlokowych przez pomiar zjawisk zachodzacych przy wspólpracy najbardziej odpowiedzialnych 25 elementów jak cylinder — tloczek — stopka — tarcza oporowa, przez imitacja wspólpracy okre¬ slonych elementów w warunkach zblizonych do rzeczywistosci. Jest to jedynie mozliwa droga ba¬ dania skomplikowanych zjawisk zachodzacych 30 w maszynach wielotlokowych. 110 0093 110 009 4 Przedmiot wynalazku jest przedstawiony na ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat po¬ laczen glowicy badawczej z hydraulicznym ukla¬ dem zasilania, fig. 2 przedstawia glowice badaw¬ cza w przekroju osiowym, fig. 3 przedstawia prze¬ krój A—A glowicy z fig. 2.Pompa 1 hydrauliczna napedzana silnikiem 2 elektrycznym polaczona jest z korpusem 3 glowi¬ cy badawczej przewodem 4. Na przewodzie tym zamontowany filtr 5 usytuowany pomiedzy zbior¬ nikiem 6 i pompa 1 oraz zawór 7 przelewowy i zawór 8 proporcjonalny do samoczynnego regu¬ lowania cisnienia, w zaleznosci od cisnienia panu¬ jacego w komorze 9 wewnetrznej i obciazajacego tlocz&i 10. W zbiorniku 6 umieszczona jest na¬ grzewnica 11 do podtrzymywania temperatury oleju, a takze chlodnica 12 oraz mieszadlo 13.Przed komorami 14 na przewodzie 4 zamontowane sa dlawiki 16 oraz zawór 17 dlawiacy. W cylin¬ drowym bebnie 18 osadzone sa zespoly tlokowe w postaci tloczków 10 i tuleji 19 sprzegniete prze- gubowo-wychylnie z tarcza 20 oporowa za pomoca cisnienia oleju znajdujacego sie w komorze 9 we¬ wnetrznej bebna 18 oddzielonej od komory 15 nos¬ nej tulejka 21 plywajaca. Beben 18 cylindrowy ulozyskowany jest wahliwie w korpusie 3 za po¬ moca lozysk hydrostatycznych, usytuowanych na scianach bocznych i powierzchni czolowej w po¬ staci komór 14, 15 nosnych rozmieszczonych we¬ wnatrz tego korpusu i polaczonych z ukladem zasilania olejowego. Beben ten polaczony jest tez z waga 22 uchylna za pomoca ukladu dzwignio¬ wego 23 i przeznaczona do pomiaru momentu ob¬ rotowego.Tarcza 20 oporowa posiada plaszczyzne 24 opo¬ rowa nachylona w stosunku do pionowej plasz¬ czyzny 25 bocznej pod katem 0° do 20°. Czolowa komora 15 nosna polaczona jest z ukladem zasi¬ lania hydraulicznego poprzez zawór 8 proporcjo¬ nalny do samoczynnego regulowania cisnienia, w zaleznosci od cisnienia panujacego w komorze 9 wewnetrznej i obciazajacego tloczki 10. Tarcza oporowa napedzana jest silnikiem 26 pradu sta¬ lego z regulacja plynna predkosci obrotowej i sprzegnieta jest z przetwornikiem fotoelektrycz- nym 27 oraz elektrycznym przelicznikiem 28 im¬ pulsów.Pomiar wspólczynnika tarcia pomiedzy powierz¬ chnia 24 tarczy 20 oporowej, a zespolem tloko¬ wym 10 przebiega w sposób nastepujacy: w trak¬ cie obrotu tarczy 20 oporowej zespoly tlokowe 10 dociskane sa do powierzchni 24 cisnieniem oleju panujacym w komorze 9, powstajacy moment tar¬ cia skrecajacy beben 18 cylindryczny przenoszony jest przez uklad dzwigniowy 23 i równowazony dzialaniem wagi 22 uchylnej.Znajomosc sily oddzialywujacej na wage 22 oraz wymiarów geometrycznych pozwala na wy¬ znaczenie wspólczynnika tarcia w zaleznosci od: predkosci obrotowej tarczy 20, kata nachylenia powierzchni 24, cisnienia oleju w komorze 9, lep¬ kosci oleju, rozwiazania konstrukcyjnego zespoiu tlokowego 10.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do badania tarcia w tlokowym wezle konstrukcyjnym pomp i silników wielotlo- kowych osiowych, znamienny tym, ze w cylindro¬ wym bebnie (18) osadzone sa osiowo zespoly tlo¬ kowe (10) sprzegniete przegubowo wahliwie z tar¬ cza (20) oporowa usytuowana skosnie do osi obro¬ tu za pomoca cisnienia oleju znajdujacego sie w komorze (9) wewnetrznej bebna (18) oddzielonej od nosnych komór (14, 15) hydrostatycznych tu¬ lejka (21) plywajaca, przy czym beben (18) cylin¬ drowy ulozyskowany jest wahliwie w korpusie (3) za pomoca lozysk hydrostatycznych usytuowanych na scianach bocznych i powierzchni czolowej w postaci komór (14, 15) nosnych rozmieszczonych wewnatrz tego korpusu i polaczonych z ukladem zasilania olejowego, a ponadto beben (18) cylin¬ drowy polaczony jest z waga (22) uchylna za po¬ moca ukladu dzwigniowego (23) do pomiaru mo¬ mentu tarcia. 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze taircza (20) oporowa posiada plasECzyzne (24) oporowa nachylona w stosunku do pionowej pla¬ szczyzny (25) bocznej pod katem od 0° do 20°. 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze czolowa komora (15) nosna polaczona jest z ukladem zasilania hydraulicznego poprzez za¬ wór (8) proporcjonalny do samoczynnego regulo¬ wania cisnienia, w zaleznosci od cisnienia panu¬ jacego w komorze (9) wewnetrznej i obciazajace¬ go tloczki (10). 10 15 20 25 30 35 40110 009 Fig. 3 PL