Do wyrobu metalowych kulek, zwla¬ szcza stalowych, próbowano juz stosowac urzadzenia pracujace w ten sposób jak wal¬ carki; takie urzadzenie sklada sie z pelne¬ go stozka umieszczonego wewnatrz stoz¬ kowej pochwy, przyczem powierzchnie zwrócone do siebie sa zaopatrzone w sru¬ bowe zlobki o pólkolistym przekroju. Po¬ lozenie stozkowych czesci jest takie, ze ich wieksze srednice sa u dolu, przyczem zgó- ry wprowadza sie surowe kawalki metalu o ksztalcie kostek, które po przejsciu przez walcarke powinny posiadac ksztalt kulek.Urzadzenie to jednak nie rozpowszechnilo sie, gdyz z powodu wzrostu srednicy stoz¬ ków w kierunku przesuwania sie obrabia¬ nych kostek metalu, kpstki te odsuwaja sie od siebie coraz dalej i przestaja sie wza¬ jemnie stykac. Wzajemne stykanie sie ob¬ rabianych kulek jest jednak pozadane, gdyz zmusza je do toczenia sie w róznych pla¬ szczyznach i wplywa na gladkosc po¬ wierzchni kulek. Ksztalt kostki surowego materjalu jest tez niekorzystny, gdyz kostki te trudno zmusic do toczenia sie w zlobkach. Urzadzenie, które stanowi przed¬ miot niniejszego wynalazku, sklada sie przedewszystkiem z walcarki, zlozonej ze stozka i obejmujacej go pochwy stozkowej, przyczem jednak obydwa stozki zwezaja sie ku dolowi, to znaczy w kierunku ruchu obrabianych kulek. Tylko jeden ze stozków jest zaopatrzony w srubowy zlobek w pól¬ kolistym przekroju, podczas gdy drugi jestgladki, przyczem tylko jeden ze stozków obraca sie. Materjal surowy jest przygoto¬ wany w ten sposób, ze kawalki metalu do¬ prowadzanego do walcarki posiadaja ksztalt zblizony do kulistego/ Poniewaz stozkowe powierzchnie robocze walcarki zwezaja sie w kierunku ruchu kulek, wiec kulki stykaja sie ze soba przez caly czas obróbki, ocierajac sie o siebie i obracaja sie we wszystkich kierunkach, co sie przyczy¬ nia do gladkosci ich powierzchni i doklad¬ nosci ksztaltu. Kulki wyrobione w ten spo¬ sób nadaja sie odrazu do uzytku, np. w mlynach kulowych.Obrabiany materjal ogrzewa sie i w mysl wynalazku, przyczem wykanczanie kulki odbywa sie tylko przy jednorazowem nagrzaniu surowego materjalu.Wynalazek obejmuje równiez maszyne wstepna do przeróbki surowego materjalu z preta, która tnie prety na kawalki o ksztalcie jak najbardziej zblizonym do kuli. Maszyna wstepna sklada sie z pary walców, na powierzchni których znajduje sie szereg pólkulistych zaglebien, rozmie¬ szczonych w kierunku obwodu walca. Po¬ miedzy pare walców maszyny wstepnej wprowadza sie okragly pret silnie ogrzany.Przewalcowany pret posiada ksztalt tasmy, z której po obu stronach wystaja pólkule.Dalsza cecha wynalazku jest maszyna do wycinania kulek z wywalcowanej tasmy w ten sposób, azeby ich ksztalt kulisty byl o ile moznosci dokladnie zachowany oraz zeby ich powierzchnia byla mozliwie gladka.Urzadzenie moze byc uzupelnione je¬ szcze jedna maszyna, o ile chodzi o wyrób kulek, np. nietylko do zatyczek kulowych, lecz takze do lozysk kulkowych. Maszyna ta stanowi walcarke skladajaca sie z walca i obejmujacej go pochwy walcowej, przy¬ czem walec i pochwa sa zaopatrzone w pierscieniowe zlobki o przekroju prawie pólkolistym. Zlobki, nastepujace po sobie, sa ze scfea polaczone w pewnych, miejscach zapomoca odpowiednich przejsc tak, ze kulki podczas walcowania przechodza ko¬ lejno wszystkie zlobki walcarki, otrzymu¬ jac dokladny ksztalt.Na rysunku przedstawiono jako przy¬ klad, wykonanie maszyn odpowiednio do wynalazku, przyczem fig. 1 przedstawia cale urzadzenie w rzucie pionowym, a nie¬ które czesci pokazano w przekroju. Suro¬ wy materjal przechodzi wszystkie czesci urzadzenia; przyczem jest tylko raz na¬ grzany; fig. 2 uwidocznia w rzucie pozio¬ mym walcarke wstepna do walcowania su¬ rowych pretów; fig. 3 — pewien szczegól na fig. 2 w przekroju poprzecznym; fig. 4— tenze szczegól w rzucie poziomym i fig. 5— czesciowy przekrój poziomy wzdluz linji X—X na fig. 1.Wlasciwa walcarka do kulek sklada sie z pochwy stozkowej [1, w której miesci sie stozek. Na wewnetrznej powierzchni stozkowej pochwy 1 znajduje sie wielozwo- jowy zlobek srubowy 3; srednice zwojów tego zlobka zmniejszaja sie ku dolowi. Kat pochylenia stozka 2 o gladkiej powierzchni jest mniejszy od kata pochylenia stozko¬ wej pochwy 1, wskutek czego odleglosc po¬ wierzchni roboczych staje sie ku dolowi co¬ raz mniejsza. Stozkowa pochwa / jest za¬ opatrzona w lapy 4, zapomoca których jest zawieszona na slupach 5, zlaczonych u gó¬ ry glowica 6. Wysokosc polozenia pochwy 1 reguluje sie zapomoca nakretek 7, a po¬ lozenie glowicy 6 zapomoca nakretek 8.Wewnatrz stozkowej pochwy 1 jest osa¬ dzony na osi 10 stozek 2, w którem znaj¬ duja sie podluzne kanaly chlodzace o. Ci¬ snienie wzdluz osi, dzialajace na stozek 2 w czasie pracy, przenosi sie na lozysko kulkowe 11. Na dolnym koncu osi 10 znaj¬ duje sie duze kolo zebate Ha, otrzymujace ruch od kólka zebatego 12 silnika napedo¬ wego 13. Dolne podparcie stozka 2 stano¬ wi lozysko stopowe 16, w którem spoczywa czop 15.Górna czesc 17 stozkowej pochwy 2 — 2 —rozszerza sie lejkowato w tym celu, aby surowe kulki 20, doprowadzane korytem 18, do maszyny nie mogly wypadac naze- wnatrz.Surowiec w postaci preta 21 doprowa¬ dza sie do walcarki wstepnej, skladajacej sie z dwóch walców 22, na obwodzie któ¬ rych znajduja sie pólkuliste zaglebienia 23 tak, ze przewalcowany pret posiada ksztalt tasmy 24, z obu stron której wystaja w pewnych odleglosciach pólkule 25.Przy wyrobie malych kulek zaglebienia 23 w walcach moga byc frezowane, w in¬ nych przypadkach jest lepiej, gdy walce 22 sa skladane z wycinków 27 (fig. 2—4), z których kazdy posiada z obu stron zagle¬ bienia odpowiadajace czwartej czesci po¬ wierzchni kuli. Wycinki te sklada sie potem na walcu tak, jak wskazuje rysunek, przy- czem sprezyny 28, znajdujace sie na ich wewnetrznej powierzchni, zaskakuja w od¬ powiednie zlobki walców, podczas gdy kon¬ ce wycinków przytrzymuja pierscieniowe nakretki 29. Konstrukcja taka jest bardzo korzystna, gdyz w razie uszkodzenia wal¬ ców mozna uszkodzone czesci latwo wy¬ mieniac.Wywalcowana tasma 24, 25 przesuwa sie po prowadnicy 30 do wybijarki, której tloczak 31 wykonuje swoje skoki w rytmie odpowiadajacym posuwowi tasmy 24, 25.Tloczak 31, wraz z pierscieniowym wykro¬ jem 32 wybijarki, wycina z tasmy kulki 20, których powierzchnia jest dosc gladka i po¬ siada bardzo male zgrubienie na miejscach obciecia. Wyciete kulki 20 wpadaja na¬ stepnie do koryta 18 i staczaja sie do stoz¬ kowej pochwy 1 walcarki glównej, gdzie, posuwajac sie w zlobkach 3 coraz nizej, o- trzymuja coraz dokladniejszy ksztalt kuli¬ sty, O ile wymagana jest obróbka jeszcze dokladniejsza, wtedy koryto 35 doprowa¬ dza wywalcowane kule do walcarki wy¬ konczajacej, która, w niniejszym przykla¬ dzie wykonania, sklada sie z pionowego walca wewnetrznego 36, wprawianego w staly ruch obrotowy, oraz z nieruchomej pochwy cylindrycznej 37. Obydwie po¬ wierzchnie robocze sa zaopatrzone w pier¬ scieniowe zlobki 38, lezace w plaszczyznach poziomych. Pochwa 317 (fig. 5) sklada sie z kilku czesci, przycisnietych do siebie za- pomoca srub naciskowych 40, które sa wpuszczone w oslone 39 walcarki* Wza¬ jemne polozenie poszczególnych czesci po¬ chwy 37 jest jeszcze ustalone zapomoca zlobków i wpustów, tak jak to wskazano w 41 na fig. 5.Kulki 20 wpadaja z korytka 35 do wy¬ zlobienia 43 pochwy 37, poczem przecho¬ dza w górny zlobek 3)8 i tocza sie dalej pod dzialaniem obracajacego sie walca 36. Z przerwami dwóch zlobków nastepne dwa zlobki 38 sa ze soba polaczone zapomoca wyzlobien 44 (fig- 5)f skierowanych stycz¬ nie do obwodu zlobków. Na koncu wyzlo¬ bienia 44 znajduje sie jeszcze jezyczek 45, który wystaje z wewnetrznej powierzchni pochwy 37 do zlobka i zmusza kulki do wyjscia ze zlobka.Profile zlobków 28 zmniejszaja sie nieco ku dolowi, gdyz kulki ochladzajac sie kur¬ cza sie, a nacisk powierzchni roboczych na kulki powinien byc równomierny przez ca¬ ly czas obróbki. Walcarka wykonczajaca kalibruje kulki tak dokladnie, ze po zahar¬ towaniu mozna je odrazu polerowac.Walcarka glówna nie moze wydac tak dokladnych kulek jak walcarka wykoncza¬ jaca juz chocby dlatego, ze stozki w niej stykaja sie z kulka tylko w jednym punk¬ cie. PL