Przedmiotem wynalazku jest syntetyczny olej isrnarowy i sposób jego wytwarzania aa drodze chemicznej modyfikacji polialkiloglilkoli, przezna¬ czony zwiasizcza do smarowania elementów pracu¬ jacych przy znacznych obciazeniach i zespolów 5 maszyn widkienniczyich, które wymagaja ojeju o wysokie} smannosci nie powodujacego trwalych zaplamien surowca i wytwarzanego produktu wló¬ kienniczego.Znane syntetyczne oleje pOliaUkiloglikolowe, estro- ia we, silikonowe i inne posiadaja niezadowalajace wlasciwosci smarnosciowe i *przeciwzti(zyciowe oraz wyka-zuja duza podatnosc tia utlenianie w wyzszej temperatarize, w przypadfeu olejów poli- alkilogliikolowyCh, co w powaznym stopniu ogra- ia nicza ich stosowanie.Niektóre wlasciwosci uzylSfcowe olejów poliaNri- lenoglikolowych poprawiane sa przez ich chemicz¬ ne modyfikowanie. Znane z opisu patentowego St. Zjedn. Am. nr 3954633 siarczany polraflkSJeno- 20 glikoli stosowane sa jako dodatki przeciw rdzewie¬ niu i korozji. Znane z opisu paieaortowego St. Zjedn.Am. nr 3741971 poliaHrilenogliJkole i rcii produkty reakcji z dwuizocyjaininami i kwasami dwukarbo- k&ylowymi w polaczeniu z wianami metali ziem 25 alkalicznych adyspergowane w olejach mineral¬ nych daja kompozycie smarowa z basdlzo dobra "zdolnoscia neutralizacji kwasów i inihibitOTwania rdzewienia.Oleje poliafflkilenogUikolowe sa nierozpuszczalne 30 w olejach mineratoycly przez ze^tryiiteowanie grup hydroksylowych gUilkolu w sposób znacyr z opisu patentowego St. Z^eden. Am. nr 2773068 i opisu patentowego francuskiego numer 21697J4 uzyskuje &ie mieszanki smarowe tych olejów, totó- re stosuje sie. do .silników pracujacych w ostrych warunkach obiegów hydxaudic«nycb i skrzy- jrze- kladniowych.ZmajEie sa sposoby fK*aVwya&zania wlasciwosci soiarnosciowych i przeciwiziizyciowycjh olejów mi¬ neralnych pnze& zastosowanie dodatków usaladhet- niajacych takich jak dwuttafosfloran cynku lub pochodne kwasu dwutietfosforowejp. Dwuitiofoeio- rany otrzymuje sie w wyniku znanych reakcji al¬ koholi jednowodarotlenowych i dioli 1,2 i U z pi$- ciosiarczkiem fosforu. Jednak w odniesieniu do symtetyczjaych olejów polialkiCloclikolowych i sili¬ konowych mane dodatki uszlachetniajace nie spel¬ niaja swwjej roli ze wsgdodu na ich niska rozpusz¬ czalnosc w ezsynrakfu smarowym.Celem wynalasku je&t wyeliminowanie tych wad przez chemiczna modyfikacje olejów poliaikileno- glikolowych oraz ustalenie ich skladów ilosciowych i jakosciowych dla uzyskania wysokiej smarnosci i innych pozadanych cech uzytkowych syntetycz¬ nych ^olejów.Cel ten osiagnieto przez sporzadzenie syntetycz¬ nego oleju smarowego stanowiacego mieszanine dwóch substancji, zawierajacego 0,1—99,9% wago¬ wych substancji oznaczonej wzorem 1 i 0,1—99,9% 107 809107 809 wagowych znanego syntetycznego oleju smarowe¬ go, korzystnie oleju polialkilenoglikolowego lub estrowego, przy czym we wzorze 1 n oznacza do¬ wolna liczbe calkowita, a R oznaczone jest wzo¬ rem 2, w którym Rx oznacza H lub CEl3 lub CH$CH2 lub CHsCHfiHz, a ni oznacza liczbe calkowita od 3 do 100.Sposób wytwarzania syntetycznego oleju smaro¬ wego wedlug wynalazku polega na tym, ze przez dzialanie pieciosiariczkiem fosforu na polialkileiiio- gliikol, korzystnie na polipropylenoglifcol, w srodo¬ wisku rozpuszcaliników aromatycznych, korzystnie benzenu lub toluenu, w temperaturze wrzenia roz¬ puszczalnika, otrzymuje sie dwuester glikolu poli- alkilenowego i kwasu dwutiofosforowego, kt6ry zobojetnia sie zasada w srodowisku wodino-alkoho- lowym i nastepnie utlenia roztworem jodu, ko¬ rzystnie, alkoholowym roztworem jodu, zgodnie 10 15 loglikolu do znanego oleju polialkiloglikolowego* lub estrowego lub innego syntetycznego oleju ba¬ zowego.Otrzymany w taki sposób syntetyczny olej sma¬ rowy charakteryzuje sie dobrymi wlasciwosciami smarnosciowymi i przeciwzuzyciowymi, przeciw- utleniajacymi, odpornoscia termiczna oraz bardzo dobra rozpuszczalnoscia w olejach syntetycznych takich jak poliglikole i estry, wplywajac wyraznie na poprawe wyzej podanych wlasciwosci tych ole¬ jów. Wyniki badan wlasciwosci przeciwzuzycio- wych oleju polipropylenoglikolowego o ciezarze czasteczkowym 2000 i lepkosci 98cSt przy 50°C, zawierajacego 5% wagowych tak otrzymanej sub¬ stancji, przedstawiono w tabeli. Badania przepro¬ wadzono na aparacie czterokulowym firmy SETA.Wynalazek wyjasniaja nizej podane przyklady,, które nie ograniczaja zakresu jego stosowania.Rodzaj oleju Olej bez dodatku 1 Olej z dodatkiem | (5%) Obciazenie (KG), sTedmica skaz kulek (nim) | 80 100 1,90 0,50 2,41 ..Q,77 120 zaitar- . cie 0,90 150 1,97 170 2,12 ISO 2,32 190 zatar¬ cie 45 z reakcja wedlug wzoru 5. Na zakonczenie 0,1—90,9% wagowych tak otrzymanej substancji wprowadza sie przy stalym mieszaniu i w tempe¬ raturze nie wyzszej od temperatury jej rozkladu, korzystnie w temperaturze pokojowej, do 35 0,1—90,9% wagowych znanego oleju syntetycznego, korzystnie do oleju poJialkilenoglikolowego lub estrowego.Otrzymane sposobem wedlug wynalazku synte¬ tyczne oleje odznaczaja sie wysoka smamoscia, 40 bardzo dobra rozpuszczalnoscia w polieterach i estrach oraz bardzo dobrymi innymi cechami uzytkowymi. Oleje te moga byc stosowane jako jednorodne syntetyczne oleje smarowe, jako mie¬ szaniny syntetycznych olej ów smarowych lub jako dodatki do znanych syntetycznych olejów, szcze¬ gólnie do olejów polieterowych i estrowych, wply¬ wajac wyraznie na poprawe ich wlasciwosci.Polialkilogilikole z wiazaniami eterowymi w lan¬ cuchu i posiadajace na koncach swej czasteczki dwie grupy hydroksylowe, reaguja z pieciosiarcz- 50 kiem fosforu dajac z dobrymi wydajnosciami OjOndwuester polialkiloglikolowy kwasu dwutiofos¬ forowego. Przykladowo w reakcji polipropyleno- glikolu z pieciosiarczkiem fosforu, pirzebiegajacej wedlug wzoru 3, otTzymuje sie 0,0Hdwuester poli- 55 alkiloglikolowy kwasu dwutiofosforowego, który zobojetnia sie weglameni sodu a nastepnie utlenia sie jodem. Otrzymana substancja znajduje zasto¬ sowanie jako syntetyczny olej smarowy lub jako dodatek do syntetycznych olejów smarowych. 60 W przypadku .stosowania wyzej opisanej substan¬ cji jako dodatku do syntetycznych olejów smaro¬ wych, wytwarzanie syntetycznego oleju smarowe¬ go polega na wprowadzeniu przy ciaglym miesza¬ niu zmodyfikowanego wedlug wynalazku poMalki- 65 Przyklad I. W kolbie reakcyjnej wyposa¬ zonej w mieszadlo i chlodnice zwrotna umieszczo¬ no 200 g polipropylenoglikolu o ciezarze czastecz¬ kowym 2000 i 13 g P2S5 oraz 250 cm3 toluenu. Za¬ wartosc podigrzano do temperatury 80°C, przy czym reakcja zaczela zachodzic zgodnie z wzorem 2 juz przy 40°C, co uwidocznilo sie przez wydzielanie pecherzyków HjS.Reakcje prowadzono przy ciaglym mieszaniu w temperaturze 80°C przez 8 godzin, az do zaprze¬ stania wydzielania sie z reakcyjnej mieszaniny siarkowodoru. Nieprzereagowany pieciosiairczek fosforu odsaczono, a rozpuszczalnik oraz siarko¬ wodór usunieto przez destylacje pod obnizonym cisnieniem. Otrzymano 0,0^dwuester polipropyleno- glikolowy kwasu dwutiofosforowego.Przyklad II. 29 g 0,0-dwuestru polipropyle¬ nowego kwasu dwutiofosforowego, otrzymanego- w sposób opisany w przykladzie 1, umieszczono razem z 100 cm8 alkoholu etylowego i 25 cm3 wody, a nastepnie zobojetniono do pH 7 — nasyconym roztworem weglanu sodowego. W wyniku reakcji przebiegajacej zgodnie z wzorem 4 otrzymano sól sodowa 0,0-dwuestru poiiipropylenoglilkolowego kwasu dwutiofosforowego.Przyklad III. Do 125 cm* obojetnego roztwo¬ ru wodno-alkoholowego zawierajacego 27,4 g soli sodowej OjO^dwuestru polipropylenoglikolowego- otrzymanej w sposób opisany w przykladzie 2 do¬ dano 3,2 g roztworu jodu w alkoholu etylowym.Po odciagnieciu rozpuszczalnika pod próznia od¬ myto jodek sodowy przemywajac trzykrotnie 100 ml destylowanej wody.Otrzymano 27 g cieklego brazowego produktu co stanowi 98% wydajnosci teoretycznej. Przebieg re—* 5 akcji utleniania byl zgodiny z wzorem 5, w którym R jest oznaczone wzorem 2.Przyklad IV. Do 35 g poliprapylenoglikolu o ciezarze czasteczkowym 2000 dodano przy inten¬ sywnym mieszaniu 5 g substancji otrzymanej w sposób opisany w przykladzie 3. Otrzymano zmodyfikowany olej polipropylenoglikolowy.Zastrzezenia patentowe 1. Syntetyczny olej smaTowy, zawierajacy po¬ chodne poliaflkilanoglikolu, znamienny tym, ze za¬ wiera 0,1—99,9% wagowych substancji oznaczonej wzorem 1 i 0,1—99,9% wagowych znanego synte¬ tycznego oleju smarowego, korzystnie oleju poli- alkilanoglikolowego lub estrowego, przy czy we wzorze 1 n oznacza dowolna liczbe calkowita, a R oznaczone jest wzorem 2, w kitórym Ri oznacza H lub CHa lub CHsCHe luib CHsCHaCHz, a ni oznacza liczbe calkowita od 3 do 100. 809 6 2. Sposób wytwarzania syntetycznego oleju sma¬ rowego przez modyfikacje poliaTkilenoglikolu, zna¬ mienny tym, ze dziala sie pdeciosiarczkiem fosforu na polialkilenoglikol, korzystnie na poliipropyleno- 5 glikol, w srodowisku rozpuszczalników aromatycz¬ nych, korzystnie benzenu lub toluenu, w tempera¬ turze wrzenia rozpuszczalnika, otrzymany dwu- ester glikolu polialkilenowego i kwasu dwutiofos- forowego, zobojetnia sie zasada w srodowisku wodno-alkoholowym i nastepnie utlenia roztworem jodu, korzystnie alkoholowym roztworem jodu, zgodnie z reakcja wedlug wzoru 5, po czym 0,1— 99,9% wagowych tak otrzymanej substancji wpro- L5 wadza sie przy stalym mieszaniu i w temperatu¬ rze nie wyzszej od temperatury jej rozkladu, ko¬ rzystnie w temperaturze pokojowej do 0,1^99,9% wagowych znanego syntetycznego oleju, korzystnie do oleju polialkilenoglikolowego lub estrowego. •107 809 X PO-ROf Jn R< ^ Ra Jn, WZ0* 4 WZ0R 2 2HO-CH-CH.I 2 CH 24-0-CH-CK24-C C CH, h 0H+C55- WZdR 3 CW3 CMj -i H £<)-CH-CH24-0-CH-CH24oJ jj H-SP< , "^P-S-H+HjS" £ O-CH-CH^O-CH-CH^O-T s O-CH-CHjo-CH-C^Oj CH, CH, P5H+NaLCO--H20+CQl+N«^r< r0-CH-CH-+O-CH-CH WZrfR 4 HC0-CH-CH24o-CH-CHjfol^ I-SPJ ! K < P! s II PSN« k i 1 I 2NaSP? £PSMa+Ji [- O-R-OJ ¦2N«J [TO-R-Of JO-R-Ofj WZÓR S RSW Zakt. Graf. W-wa, Srebrna 16, z. 101-80/O [— 95+20 egz.Cena 45 zl PL