Przedmiotem wynalazku jest uklad blokujacy zawieradlo obrotowe zwlaszcza w przepustnicach zaporo¬ wych, które sterowane sa napedem liniowo-obrotowym zlozonym np. z silownika liniowego (hydraulicznego) i odpowiedniego mechanizmu korbowego dzialajacego momentem najczesciej w granicach kata 90°.Znane sa mechanizmy blokujace-mechaniczne, stosowane do wymienionego celu. Mechanizmy te wykorzys¬ tuja wodzik korbowy, w którym zabudowano poprzecznie do jego przesuwu dwa rygle zaskakujace na przemian w rowki naciete na prowadnicy wodzika. Rowki te naciete sa w odstepie przewidzianym do blokowania dwóch skrajnych polozen tj. otwarcia i zamkniecia klapy przepustnicy. Dla zwolnienia tak wykonanej blokady ryglowej wykorzystany jest odpowiedni liniowy luz utworzony na polaczeniu tloczyska silownika z wodzikiem oraz odpowiednia krzywka zamocowana do tloczyska. Przy uruchomieniu silownika, krzywka ta podnosi blokujacy rygiel, a jednoczesnie zwalnia do samoczynnego zaryglowania drugi rygiel, w nastepnym skrajnym polozeniu wodzika.Konstrukcja dotychczas znanej i opisanej blokady mechanicznej nie rozwiazuje w calosci postawionego zadania, a ponadto posiada szereg wad konstrukcyjno-technologicznych i niedogodnosci eksploatacyjnych.Miedzy innymi stwierdzono, ze wykonanie stalych rowków osadczych na prowadnicy wodzika oprócz wytrzymalosciowego oslabienia prowadnicy nie daje mozliwosci dokladnego wyregulowania wlasciwego polozenia katowego, w którym ma byc zablokowane zawieradlo. Usytuowanie rygli w wodziku równiez wytrzymalosciowo] oslabia ten element i wprowadza w miejscach suwliwego pasowania rygli dodatkowe zródlo powstawania luzów liniowych, a zatem i katowych w wyniku dzialania sil uderzeniowo-pulsacyjnych przeno¬ szacych sie z klapy przepustnicy poprzez uklad korbowy. W rezultacie dochodzi do zlifzowania zamkniecia przepustnicy, które najczesciej jest niedopuszczalne np. w instalacjach balastowych na statkach, badz innych instalacjach przemyslowo-technologicznych o zlozonym procesie produkcyjnym.Celem wynalazku jest opracowanie nowego ukladu blokady mechanicznej w urzadzeniach okreslonego typu, który pozbawiony bedzie wad i niedogodnosci wystepujacych w dotychczas stosowanych przedmiotowych konstrukcjach.2 106 643 Cel ten osiagnieto w rozwiazaniu wedlug wynalazku. Rozwiazanie to polega na tym, ze blokada mechaniczna ustalonego polozenia katowego osi korby utworzona jest przez odpowiedni wystep palcowy osadzony w wodziku centrycznie i prostopadle do osi prowadzenia liniowego wodzika oraz zderzak zamocowany do ramienia korby, naprzeciw wystepu palcowego. Wysokosc wystepu palcowego jest regulowana trwale, poprzez korzystnie gwintowe osadzenie go w wodziku. Regulacje polozenia zderzaka wzgledem wystepu palcowego, w plaszczyznie mocowania uzyskano poprzez srubowe zamocowanie go do ramienia korby np. przez zastosowa¬ nie w otworach tulejowych wkladek mimosrod owych. Polaczenie przegubowe lacznika z korba zaopatrzono w nieznaczny luz obwodowy na ramieniu korby tak, ze sila dzialajaca od korby na wodzik zmuszona jest do dzialania prostopadlego na ten wodzik przez wczesniejszy styk i docisk czolowy zderzaka do wystepu palcowego, a nie ukosnie jak to ma miejsce przy przenoszeniu tej sily przez lacznik. Uruchomienie i samoczynne zwolnienie blokady mechanicznej nastepuje jedynie przez przesuniecie liniowe wodzika — zamierzonym dziala¬ niem silownika np. liniowego hydraulicznego. Przy takim dzialaniu koncówka wystepu palcowego zeslizguje sie ze zderzaka i uklad korbowy zostaje odblokowany.Uklad blokujacy wedlug wynalazku charakteryzuje sie maksymalnie uproszczona konstrukcja, bardzo latwa w wykonaniu. Niezaleznie od tego, uklad ten odznacza sie wyjatkowa skutecznoscia i niezawodnoscia dzialania. Prostote rozwiazania uzyskano przez wykorzystanie sil powodujacych przesterowanie klapy prze- pustnicy — do dzialania blokujacego uklad korbowy w okreslonym polozeniu katowym.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym uwidoczniono schematycznie uklad blokujacy w przekroju podluznym.Na osi 1 klapy przepustnicy zaklinowane jest ramie korby 2 polaczone przegubowo z wodzikiem 3 za posrednictwem lacznika 4. Polaczenie przegubowe korby 2 posiada luz obwodowy x wykonany w otworze 5 (owalnym) w laczniku 4. Do wodzika 3 przesuwanego na prowadnicy 6 wkrecony jest prostopadle wystep 7 a naprzeciwko do ramienia korby 2 mocowany jest zderzak 8. Wystep 7 i zderzak 8 stykaja sie czolowo w polozeniu blokady tj. przy zamknietej klapie przepustnicy. Dzialanie ukladu blokujacego jest nastepujace: Sila P na ramieniu korby 2 pochodzaca od sil uderzeniowych na klape przepustnicy (np. od medium przeplywajacego w rurociagu) osadzonej na osi 1 zmierza do przesuniecia wodzika 3 sila skladowa P1 za posrednictwem lacznika 4 i tym samym do zmiany polozenia katowego korby 2 i osi 1. W wyniku luzu x oraz styku czolowego zderzaka 8 z wystepem 7 dzialanie sily P zostaje wczesniej skierowane prostopadle do osi przesuwu wodzika 3 i tym samym lacznik 4 zostaje wyeliminowany z przeniesienia sily P. W zwiazku z tym skladowa sila P1 nie wystepuje i uklad korbowy zostaje unieruchomiony. Odblokowanie ustalonego polozenia katowego osi 1 nastepuje samoczynnie z chwila zamierzonego dzialania silownika, przesuwajacego liniowo wodzik 3. Przy tym dzialaniu nastepuje rozlaczenie elementów blokujacych przez zeslizgniecie sie koncówki palcowej wystepu 7 ze zderzaka 8.Rozlaczenie to umozliwia obrót korby 2 i dzialanie napedu liniowo-obrotowe- go do momentu uzyskania polozenia katowego, w którym znów wymagana jest blokada mechaniczna ukladu tj. przy zamknieciu klapy przepustnicy.Zastrzezenia patentowe 1. Uklad blokujacy zawieradlo obrotowe, zwlaszcza w przepustnjcach zaporowych sterowanych silowni¬ kiem liniowym, np. hydraulicznym wyposazonym w odpowiedni mechanizm korbowy, znamienny tym, ze blokada mechaniczna ustalonego polozenia katowego osi (1) utworzona jest przez odpowiedni wystep palcowy (7) osadzony w wodziku (3) oraz zderzak (8) zamocowany do ramienia korby (2) naprzeciw wystepu palcowego (7) tak, ze w okreslonym polozeniu tworza razem podparcie korby (2) usytuowane prostopadle lub prawie prostopadle i centrycznie do wodzika (3) i jego osi prowadzenia liniowego, przy jednoczesnym zadanym obwodowym luzie (x) utworzonym korzystnie w otworze lacznika (4) polaczenia przegubowego z korba (2). 2. Uklad blokujacy wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze wysokosc wystepu palcowego (7) jest regulowana korzystnie przez odpowiednie gwintowe osadzenie go w wodziku (3). 3. Uklad blokujacy wedlug zastrz. 1, albo 2, znamienny tym, ze mocowanie zderzaka (8) do ramienia korby (2) wykonane jest korzystnie srubami lub wkretami zezwalajacymi na regulacje polozenia zderzaka (8) w plaszczyznie jego mocowania wzgledem wystepu palcowego (7).106 643 TIE. PL