Przedmiotem wynalazku je9t smar, zwlaszcza smar staly, zawierajacy sulfoniany metali II i IIT grupy ukladu okresowego pierwiastków.Okreslenie „uklad okresowy pierwiastków5' ozna¬ cza tu uklad okresowy pierwiastków umieszczo¬ ny na ksiazce. „Handbook of Chemistry and Phy- sics". 55 th Edition (1974—1975) wydanej przez CRC Press Inc, Cleveland, Ohio, Stany Zjedno¬ czone Ameryki.W przedstawionym tam ukladzie okresowym pierwiastków grupa II A obejmuje beryl, magnez, wapn, stront, bar i rad, grupa Iii A obejmuje bor, glin, gal, ind i tal. Grupa II B obejmuje cynk, kadm i rtec, a grupa III B obejmuje skand, itr, 15 iantan i aktyn.Znane jest stosowanie sulfonianów metali, zwlaszcza sulfonianów metali alkalicznych i me¬ tali ziem alkalicznych jako dodatków i wspól- zageszczaczy do stalych srodków smarujacych. 20 Równiez wiele srodków zapobiegajacych rdzewie¬ niu zawiera jako staly smar siarczany metali ziem alkalicznych lub alkilosulfoniany metali ziem al¬ kalicznych. Stosowanie róznego rodzaju siarcza¬ nów obok poprawy niektórych wlasciwosci sma- 25 rów np. zdolnosci do zabezpieczenia przed rdze¬ wieniem oraz jednorodnosci, moze jednak powo¬ dowac pogorszenie innych wlasciwosci, np. od¬ pornosci na wymywanie woda. W wielu przypad¬ kach wystepuje nawet silna tendencja do zbytnie- 80 go zmniejszania grubosci warstwy nalozonego srod¬ ka.Dazono do opracowania smarów, zwlaszcza sma¬ rów stalych, pozbawionych wymienionych poprzed¬ nio wad lub posiadajacych je tylko w niewielkim stopniu.Smar wedlug wynalazku zawiera 60—95% wa¬ gowych oleju bazowego i 5—40% wagowych sul¬ fonianu metalu takiego jak metale ziem alkalicz¬ nych, cynk lub glin, przy czym sulfonian ten jest pochodna co najmniej jednej a-olefiny. Smar we¬ dlug wynalazku moze zawierac korzystnie tlenek tego samego metalu, który znajduje sie w sulfo¬ nianie.Olejami bazowymi sa ciecze ograniczne, np. sub¬ stancje o wartosciach lepkosci, pelzaniu i lotnosci, od wartosci typowych dla rozpuszczalników orga¬ nicznych do wartosci typowych dla cieklych sma¬ rów. Cieczami organicznymi sa alifatyczne acy¬ kliczne i cykliczne alkohole, ketony, aromatyczne lub alifatyczne weglowodory, chlorowane weglo¬ wodory aromatyczne i silikony. Zwiazki te mozna stosowac pojedynczo lub w mieszaninie.Korzystnymi olejami bazowymi sa: olej mineral¬ ny, poliglikole np. poliglikol polioksyetylenowy lub poliglikol polioksypropylenowy, poliestry, np. seba- cynian dwuoktylowy lub oleje silikonowy, np. dwu- metylopolisiloksan.Sulfonianami metali sa alifatyczne sulfoniany metali, zwykle alkilomonosulfoniany, alkilenodwu-99 087 3 4 sulfoniany lub hydroksyalkilomonosulfoniany. Po¬ zadane jest, gdy sulfoniany pochodza z frakcji ole- finowych ropy naftowej, korzystnie z frakcji Cl2 —C24. Korzystnie uzywa sie a-monoolefin o róz¬ nym ciezarze czasteczkowym, które po sulfonowa¬ niu i przeprowadzeniu w sól sodowa lub amonowa przeprowadza sie nastepnie w odpowiednie sole metali nalezacych do II i III grupy ukladu okre¬ sowego pierwiastków. Tak wiec, stosuje sie sulfo¬ niany np. wapnia, baru, magnezu, cynku lub gli¬ nu, zarówno w postaci mono- jak i dwusulfonia- nów.Ponadto sulfoniany takie po nadaniu im wy¬ sokiej zasadowosci przez wprowadzenie dodatko¬ wej ilosci metalu, zwlaszcza wapnia, daja zagesz¬ czacze lepsze niz odpowiednie zageszczacze z sulfo¬ nianów obojetnych. / Stwierdzono, ze jezeli w stalych smarach we¬ dlug wynalazku stosuje sie sulfoniany, którym nadano duzy stopien zasadowosci przez wprowa¬ dzenie wiekszej ilosci metalu np. wapnia w po¬ staci CaC03, to takie sulfoniany stanowia lepsze zageszczacze niz odpowiednie sulfoniany obojetne.Prowadzono rózne badania nad ustaleniem opty¬ malnego stopnia zwiekszonej zasadowosci sulfo¬ nianów dla otrzymania dobrych wlasciwosci za¬ geszczajacych.Dla celów praktycznych okreslajac optymalny stopien zwiekszonej zasadowosci dla uzyskania naj¬ lepszych wlasciwosci zageszczajacych nalezy pa¬ mietac, ze z punktu widzenia charakterystyki tech¬ nicznej bardziej pozadany jest zwykle mniejszy stopien zwiekszonej zasadowosci, a z ekonomicz¬ nego punktu widzenia bardziej atrakcyjne sa pro¬ dukty o wyzszej zasadowosci. Tak wiec, dla za¬ chowania równowagi najdogodniejsze sa produk¬ ty o srednim stopniu zwiekszenia zasadowosci.Przez,zwiekszenie zasadowosci poprawia sie nie¬ które wlasciwosci smaru, np. temperature krop¬ ienia, natomiast inne wlasciwosci maja tendencje do ulegania pogorszeniu, np. zdolnosc zageszcza¬ nia.Jesli chodzi o ciezar czasteczkowy a-olefin, sto¬ sowanych do wytwarzania sulfonianów, to z niz¬ szych frakcji (np. Ci2 —C14) otrzymuje sie za¬ geszczacze nie zawsze w pelni zadawalajace z punktu widzenia zapobiegania ubytkom oleju ba¬ zowego, podczas gdy z frakcji o wyzszym ciezarze czasteczkowym (np. C20—C24) otrzymuje sie za¬ geszczacze o tendencji do tworzenia smarów o gorszej konsystencji lub nizszej penetracji.Niezaleznie od tego, czy wymagane jest jakiekol¬ wiek dopasowanie stopnia zwiekszenia zasadowos¬ ci, sulfonian mozna ogrzewac w obecnosci co naj¬ mniej lotnego rozpuszczalnika organicznego i, przed Lub po dodaniu co najmniej czesci oleju bazo¬ wego odparowac rozpuszczalnik, po czym pozo¬ stalosc poddac dokladnemu mieleniu w mlynku ko¬ loidalnym lub w innym odpowiednim urzadzeniu..Smary wedlug wynalazku maja na ogól duza wy¬ trzymalosc na prace mechaniczna, wysoka odpor¬ nosc na obciazenia i wysoka temperature kropie¬ nia.Wynalazek jest blizej wyjasniony w ponizszych przykladach wykonania. Jesli wskazano, ze po^ stepuje sie podobnie jak we wczesniejszym przy¬ kladzie, oznacza to, ze oprócz wymienionych róz¬ nic oba przyklady sa identyczne pod wzgledem ilosciowym, jakosciowym i przeprowadzanych 0- peracji technicznych.W przykladach tych wykazano, tez, ze frakcje a-olefin Ci5—C18 oraz mieszaniny frakcji o niz¬ szym ciezarze czasteczkowym z frakcjami o cie¬ zarze czasteczkowym wyzszym niz frakcja C15—C18. daja równie zadawalajace wyniki.Przyklad I. Do 200 g soli wapniowej mono- sulfonianu mieszaniny a-olefin C15—C18 dodaje sie 500 g toluenu i calosc ogrzewa sie w ciagu 30 mi¬ nut w warunkach wrzenia pod chlodnica zwrotna,, !5 po czym do wrzacej pod chlodnica zwrotna mie¬ szaniny dodaje sie 800 g oleju mineralnego i usu¬ wa sie rozpuszczalnik (toluen) przez odparowanie.Otrzymany produkt miele sie w mlynku koloidal¬ nym do uzyskania zadanej konsystencji. Ma on nastepujace wlasciwosci: penetracja poczatkowa — 250 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 255 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 295 dmm; 28 temperatura kropienia wedlugASTM — 235°C W przykladach tych skrót ASTM oznacza, ze tem¬ perature kropienia oznacza sie zgodnie z norma ASTM D 566—64. Oznaczenie penetracji prowadzi 80 sie zgodnie z ASTM — D — 217—68.Przyklad II. Postepuje, sie jak opisano w przykladzie I z ta róznica ze, zamiast monosulfo- nianu wapnia stosuje sie sól wapniowa dwusulfo- nianów tej samej mieszaniny a-olefin C15—Clb.Otrzymany produkt ma nastepujace wlasciwosci: penetracja poczatkowa — 270 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 275 dmm penetracja po 100 000 40 podwójnych suwów — 320 dmm temperatura kropienia wedlugASTM — 220°C Przyklad III. Do 20 g tlenku wapnia dodaje sie, intensywnie mieszajac, 300 ml metanolu, a na¬ stepnie .przez pozostala mieszanine przepuszcza sie dwutlenek wegla. Zachodzi egzotermiczna reakcja, podczas której powstaje galaretowaty produkt; Oddzielnie z 600 ml toluenu dysperguje sie 160 g monosulfonianu wapnia, otrzymanego z kwasu mo- nosulfonowego mieszaniny a-olefin C15—C18 i ca¬ losc ogrzewa sie w ciagu 30 minut do wrzenia pod chlodnica zwrotna, po czym chlodzi i dodaje do naczynia, zawierajacego produkt otrzymany z wm tlenku wapnia. 55 Pozostala mieszanine homogenizuje sie i prze¬ puszcza przez nia w ciagu 30 minut dwutlenek wegla. Pod koniec tego okresu rozpoczyna sie od¬ parowanie rozpuszczalnika (metanolu i toluenu) i ^ dodaje 200 g oleju mineralnego.Po usunieciu rozpuszczalników produkt miele sie w mlynku koloidalnym, dodajac powoli 600 ml oleju mineralnego. Gotowy smar jest doskonale jednorodny, nie ciagnie sie i jest niemal przezro- tt czysty. Ma on nastepujace wlasciwosci: &*mm99 087 penetracja poczatkowa — 265 dmm penetracja po 60 podwójnych _suwach — 265 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 300 dmm temperatura kropienia wedlug ASTM — 260°C Przyklad IV. Postepuje sie jak w przykla¬ dzie I z ta róznica, ze 200 g alkilomonosulfonianu wapnia zastepuje sie 200 g alkilonodwusulfonianu wapnia. Otrzymany produkt ma nastepujace wlasci¬ wosci: penetracja poczatkowa — 250 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 260 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 255 dmm Przyklad V. Postepuje sie jak w przykladzie I z ta róznica, ze 800 g oleju mineralnego zaste¬ puje sie cieklym silikonem o lepkosci wedlug En- glera w temperaturze 50°C wynoszacej okolo 8.Otrzymany produkt ma nastepujace wlasciwosci: penetracja poczatkowa — 230 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 230 dmm 1 penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 245 dmm temperatura kropienia — 250°C P r z»y k l a d VI. Postepuje sie jak w przykla¬ dzie I z ta róznica, ze olej mineralny zastepuje sie ta sama wagowo iloscia cieklego silikonu opi¬ sanego w przykladzie I a sól wapniowa mono¬ sulfonianu mieszaniny a-olefin C15—C18 ta sama wagowo iloscia soli wapniowej dwusulfonianu tej samej mieszaniny a-olefin. Otrzymany produkt ma nastepujace wlasciwosci: penetracja poczatkowa — 240 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 245 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 280 dmm temperatura kropienia wedlug ASTM — 260°C Przyklad VII. Postepuje sie jak w przykla¬ dzie I z ta róznica, ze olej mineralny zastepuje sie wagowo poliglikolem o lepkosci wedlug Engle- ra w temperaturze 50°C wynoszacej okolo 6. O- trzymany produkt ma nastepujace wlasciwosci: penetracja poczatkowa — 250 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 260 dmm penetracja po 100 00 podwójnych suwów — 285 dmm temperatura kropienia wedlug ASTM — 258°C Przyklad VIII. Postepuje sie jak w przykla¬ dzie I z ta róznica, ze zamiast monsulfonianu wapnia stosuje sie sól wapniowa dwuslfonianu frakcji a-olefin C15—Ci8 a zamiast oleju mineral¬ nego stosuje sie poliglikol o lepkosci wedlug En- glera w temperaturze 50°C wynoszacej okolo 6.Otrzymany produkt ma nastepujace wlasciwosci: penetracja poczatkowa — 250 dmm penetracja po 60 40 50 55 podwójnych suwach — 250 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 285 dmm temperatura kropienia wedlug ASTM — 240°C Przyklad IX. Postepuje sie jak w przykla¬ dzie I z ta róznica, ze olej mineralny zastepuje sie ta sama wagowo iloscia syntetycznego cieklego smaru na bazie adypinianów (estrów). Otrzymany produkt ma nastepujace wlasciwosci: penetracja poczatkowa — 200 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 200 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 230 dmm temperatura kropienia wedlug ASTM — 250° Przyklad X. Postepuje sie jak w przykla¬ dzie I z ta róznica, ze sól wapniowa monosulfa- nianu mieszaniny a-olefin C15—C18 zastepuje sie ta sama wagowo iloscia odpowiadajacego mu dwu¬ sulfonianu a olej mineralny syntetycznym smarem cieklym na bazie adypinianów. Otrzymany pro¬ dukt ma nastepujace wlasciwosci: penetracja poczatkowa — 240 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 250 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 285 dmm temperatura kropienia wedlug ASTM — 245°C Przyklad XI. Intensywnie mieszajac, 80 g tlenku wapnia w postaci proszku poddaje sie dzia¬ laniu 300 ml metanolu przez który przepuszcza sie Co2. Zachodzi egzotermiczna reakcja i pow¬ staje galaretowaty produkt.Oddzielnie w 600 ml toluenu dysperguje sie 40 g soli wapiennej monosulfonianu mieszaniny a-ole¬ fin C15—Ci8. Dyspersje ogrzewa sie w ciagu 30 mi¬ nut w warunkach wrzenia pod chlodnica zwrotna^ po czym pozostawia do ostygniecia i calosc do¬ daje sie do naczynia, zawierajacego produkt o- trzymany z tlenku wapnia. Pozostala mieszanine homogenizuje sie i przepuszcza przez nia w ciagu minut dwutlenek wegla. Pod koniec tego okresu czasu rozpoczyna sie odparowanie rozpuszczalni¬ ków (metanolu i toluenu) i dodaje sie 200 g oleju mineralnego.Po usunieciu rozpuszczalników produkt miele sie szesciokrotnie w mlynku koloidalnym, doda¬ jac powoli 600 g oleju mineralnego. Otrzymany smar ma krótkie wlókna i jest niemal przezro¬ czysty. Ma on nastepujace wlasciwosci: penetracja poczatkowa — 280 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 285 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 340 dmm temperatura kropienia wedlugASTM — 250°C Przyklad XII. Postepuje sie tak, jak w przy¬ kladzie XI, z tym, ze zamiast monosulfonianu stosuje sie taka sama ilosc dwusulfonianu wapnio¬ wego. Otrzymany smar ma nastepujace wlasciwosci:99 087 8 — 300 dmm 310 dmm — 360 dmm penetracja poczatkowa penetracja po 60 podwójnych suwach penetracja po 100 000 podwójnych suwów temperatura kropienia wedlug ASTM — 250°C Przyklad XIII. Postepuje sie jak w przykla¬ dzie III, stosujac 70 g tlenku wapnia, 60 g mo- nosulfonianu wapnia i 800 g oleju mineralnego.Otrzymany produkt ma nastepujace wlasciwosci* penetracja poczatkowa — 270 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 275 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 295 dmm temperatura kropienia wedlugASTM — 250°C Przyklad XIV. Postepuje sie jak w przy¬ kladzie XIII z ta róznica, ze zamiast monosulfo- nianu stosuje sie dwusulfonian. Otrzymany pro¬ dukt ma nastepujace wlasciwosci: penetracja poczatkowa — 290 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 295 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 350 dmm temperatura kropienia wedlug ASTM — 250°C Przyklad XV. Postepuje sie jak w przykla¬ dzie XIII z ta róznica, ze olej mineralny zastepu¬ je sie taka sama wagowo iloscia dwumetylopoli- siloksanu. Otrzymany produkt ma nastepujace wlasciwosci: penetracja poczatkowa — 280 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 285 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 350- dmm temperatura kropienia wedlugASTM — 250°C Przyklad XVI. Postepuje sie jak w przykla¬ dzie XIV z ta róznica, ze olej mineralny zastepuje sie fenylometylopolisiloksanem. Otrzymany pro¬ dukt ma nastepujace wlasciwosci: penetracja poczatkowa — 300 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 310 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 380 dmm temperatura kropienia wedlug ASTM — 250°C Przyklad XVII. Postepuje sie jak w przy¬ kladzie XIII z ta róznica, ze olej mineralny zaste¬ puje sie taka sama wagowo iloscia glikolu polie¬ tylenowego. Otrzymany produkt ma nastepujace wlasciwosci: penetracja poczatkowa — 300 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach— 310 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 380 dmm temperatura kropienia wedlugASTM — 250°C Przyklad XVIII. Postepuje sie jak w przy¬ kladzie XIV z ta róznica, ze olej mineralny zaste¬ puje sie taka sama wagowo iloscia poliglikolu po- lioksyetylenowego.Otrzymany produkt ma nastepujace wlasciwosci: penetracja poczatkowa — 280 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach * — 320 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 390 dmm temperatura kropienia wedlug ASTM — 250°C Przyklad XIX. Postepuje sie jak w przykla- dzie XIII z ta róznica, ze olej mineralny zastepu¬ je sie taka sama wagowo iloscia sebacynianu dwu- oktylu. Otrzymany produkt ma nastepujace wlas¬ ciwosci: penetracja poczatkowa — 280 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 320 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 395 dmm temperatura kropienia wedlug ASTM — 230°C Przyklad XX. Postepuje sie jak w przykla¬ dzie XIV z ta róznica, ze olej mineralny zastepu¬ je sie adypinianem dwuizobutylu, stosowanym ja¬ ko ciekly smar. Otrzymany produkt ma nastepuja- ce wlasciwosci: penetracja poczatkowa — 310 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 320 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 395 dmm temperatura kropienia wedlug ASTM — 200°C Przyklad XXI. Dysperguje sie 120 g osmio- wodnego wodorotlenku baru, Ba(OH)2 • 8 H20 w postaci subtelnie rozdrobnionej w 300 ml bezwod¬ nego metanolu i przez otrzymana dyspersje prze¬ puszcza sie w ciagu 30 minut C02. Do dyspersji wodorotlenku baru dodaje sie dyspersje 80 g soli barowej monosulfonianu mieszaniny a-olefin Ci4 — 40 — C18 w 400 ml toluenu, przepuszcza sie przez nia C02 vi rozpoczyna sie usuwanie rozpuszczalników (metanolu i toluenu). Mieszajac, dodaje sie 300 g naftenowego oleju mineralnego o lepkosci wedlug Englera w temperaturze 50°C wynoszacej 8. Mie- 45 szanie kontynuuje sie az do odparowania pozosta¬ lego rozpuszczalnika. Otrzymuje sie homogeniczna paste, która miele sie kilkakrotnie w mlynku ko¬ loidalnym, dodajac stopniowo dalsze 300 g nafte¬ nowego oleju mineralnego. Otrzymany smar ma 50 nastepujace wlasciwosci: penetracja poczatkowa — 280 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 290 dmm penetracja po 100 000 55 podwójnych suwów — 340 dmm temperatura kropienia — 250°C Przyklad XXII. 200 g soli magnezowej mo¬ nosulfonianu otrzymanego z mieszaniny olefin Cl4 — C16 zadaje sie 500 ml toluenu i ogrzewa po- 60 wstala mieszanine w ciagu 30 minut w warunkach wrzenia pod chlodnica zwrotna. Do ogrzewanej pod chlodnica zwrotna mieszaniny dodaje sie dys¬ persje 30 g MgO w 200 ml bezwodnego metanolu, otrzymana przez intensywne mieszanie tlenku 65 przesianego przez sito 200 mesh. Otrzymana mie-9 99 087 szanine ogrzewa sie do wrzenia, przepuszczajac przez nia COz. Po uplywie okolo godziny rozpoczy¬ na sie odparowywanie rozpuszczalnika. Po odpa¬ rowaniu polowy rozpuszczalnika dodaje sie 200 g naftenowego oleju mineralnego o lepkosci wedlug Englera w temperaturze 50°C wynoszacej 8 i od¬ parowuje sie pozostala ilosc rozpuszczalników. Po zakonczeniu odparowywania rozpuszczalnika pro¬ dukt miele sie w mlynku koloidalnym, dodajac stopniowo 200 g naftenowego oleju mineralnego.Otrzymany smar jest przeswiecajacy i ma kon^ systencje odpowiadajaca penetracji 290—300 dmm oraz temperature kropienia 240°C. Ma on takze znaczne wlasciwosci przeciwrdzewne.Przyklad XXIII. 200 g soli cynkowej dwu- sulfonianu mieszaniny a-olefin Ci5 — C18 zadaje sie 300 ml toluenu, ogrzewajac do wrzenia pod chlodnica zwrotna i otrzymujac bardzo drobna dyspersje. Do materialu, ogrzewanego w warun¬ kach wrzenia pod chlodnica zwrotna dodaje sie dyspersje ZnO w 200 ml metanolu, przez który poprzednio w ciagu 30 minut przepuszczano C02.Intensywnie mieszajac ogrzewa sie powstala mie¬ szanine do wrzenia, przepuszczajac przez nia je¬ dnoczesnie COz. Po odparowaniu polowy rozpuszr czalnika dodaje sie 200 g oleju mineralnego o lep¬ kosci wedlug Englera w temperaturze 50°C wyno¬ szacej 8.Kontynuuje sie dalej ogrzewanie przy intensyw¬ nym mieszaniu, odparowujac wszystek rozpusz¬ czalnik, po czym dodaje sie dalsze 200 g oleju mi¬ neralnego i otrzymany material miele sie w mlyn¬ ku koloidalnym do otrzymania produktu o równej konsystencji. Otrzymuje sie jasnobrazowy smar o dobrych wlasciwosciach zapobiegajacych zuzy¬ waniu sie mechnizmów i o temperaturze kropie¬ nia okolo 200°C.Przyklad XXIV. Poddaje sie reakcji 100 g izopropanolanu glinowego z 200 g soli glinowej monosulfonianu mieszaniny a-olefin Ci5 — C18, do¬ kladnie zdyspergowanej w 500 ml toluenu. Otrzy¬ mana mieszanine ogrzewa sie, przepuszczajac przez nia COz. Po odparowaniu polowy rozpuszczalnika dodaje sie 250 g oleju mineralnego o lepkosci we¬ dlug Englera w temperaturze 50°C wynoszacej 8, Intensywnie mieszajac usuwa sie pozostaly roz¬ puszczalnik. Otrzymana paste miele sie kilkakrot¬ nie dodajac dalsze 200 g tego samego oleju. Otrzy¬ many smar ma konsystencje odpowiadajaca pene¬ tracji 290 dmm, dobre wlasciwosci przyczepne i dobrze znosi obciazenia.Przyklad XXV. Sporzadza sie zawiesine g subtelnie rozdrobnionego CaO w bezwodnym metanolu. Przez powstala zawiesine przepuszcza sie w ciagu 30 minut COz z jednoczesnym inten¬ sywnym mieszaniem. Zachodzi egzotermiczna re¬ akcja i powstaje galaretowaty produkt, do które¬ go ciagle mieszajac, dodaje sie dyspersje 140 g soli wapniowej monosulfonianu frakcji a-olefin C20 — ^24 w 300 ml toluenu. Podczas mieszania, przez mieszanine przepuszcza sie C02. Nastepnie mieszanine ogrzewa sie i po odparowaniu rozpusz¬ czalnika otrzymuje sie homogeniczny bialy pro¬ szek, dobrze wchlaniajacy olej. 20 g tego proszku w stanie subtelnego rozdrobnienia miesza sie z 80 czesciami naftenowego oleju mineralnego o lep¬ kosci wedlug Englera w temperaturze 50°C wyno¬ szacej 7—8 tworzac smar o dobrej konsystencji, który staje sie pól plynny podczas mieszania a po- zostawiony w spokoju ma gesta konsystencje. Zja¬ wisko to jest odwracalne i smar ten znajduje praktyczne zastosowanie w instalacjach scentrali¬ zowanych.Przyklad XXVI. W 300 ml toluenu parowa¬ li dzac ogrzewanie w warunkach wrzenia pod chlod¬ nica zwrotna, dysperguje sie 120 g soli wapniowej monosulfonianu mieszaniny a-olefin Ci2 — C14. W 300 ml bezwodnego metanolu dysperguje sie 40 g bezwodnego tlenku wapnia i przez powstala dys- persje przepuszcza sie w ciagu 30 minut C02.Obie dyspersje laczy sie i ogrzewajac, przepusz¬ cza sie przez mieszanine wiecej COz. Po usunieciu rozpuszczalników miele sie drobno powstaly bialy proszek. Proszek ten miele sie z olejem mineral- nym o lepkosci wedlug Englera w temperaturze 50°C wynoszacej 7—8 przy stosunku wagowym wynoszacym 25°/o, wytwarzajac smar o konsysten¬ cji odpowiadajacej penetracji 270 dmm i tempe¬ raturze kropienia 220°C.Przyklad XXVII. W 300 ml toluenu pro- wadzac ogrzewanie w warunkach wrzenia pod chlodnica zwrotna, dysperguje sie 80 g soli wa¬ pniowej monosulfonianu, utworzonej w 50% z soli wapniowej monosulfonianu mieszaniny a-olefin Ci2 — C14 w 50% soli wapniowej monosulfonianu mieszaniny a-olefin C20—C24.Oddzielnie w bezwodnym metanolu dysperguje sie 60 g subtelnie rozdrobnionego proszku i przez dyspersje te, intensywnie mieszajac, przepuszcza sie w ciagu 30 minut C02.Obie dyspersje miesza sie i ogrzewajac prze¬ puszcza sie przez otrzymana mieszanine wiecej C02. Po usunieciu rozpuszczalników miele sie drob¬ no powstaly proszek. 25% wagowych tego proszku miesza sie z 75 czesciami oleju mineralnego o lep¬ kosci wedlug Englera w temperaturze 50°C wyno¬ szacej 7—8, otrzymujac smar o nastepujacych wlas¬ ciwosciach: penetracja poczatkowa — 300 dmm penetracja po 60 podwójnych suwach — 305 dmm penetracja po 100 000 podwójnych suwów — 350 dmm temperatura kropienia wedlug ASTM — 220°C o PL PL PL PL PL