Przedmiotem wynalazku jest uklad do nasta¬ wiania i kontroli napiecia regulowanego w regu¬ latorach napiecia pradnic, zwlaszcza samochodo¬ wych. Uklad wedlug wynalazku ma glówne zasto¬ sowanie w urzadzeniach produkcyjnych i kontrol¬ nych w elektrotechnice samochodowej.Dotychczas uklad taki skladal sie z silnika na¬ pedzajacego pradnice, która byla polaczona z re¬ gulatorem napiecia dwoma zaciskami glównymi oraz zaciskiem wzbudzenia. Do zacisków glównych pradnicy podlaczony byl jeszcze akumulator, re¬ gulowany rezystor obciazajacy i woltomierz. Po¬ nadto w ukladzie byl amperomierz mierzacy prad pobierany przez akumulator i regulowany rezystor obciazajacy. Po uruchomieniu silnika pradnica wy¬ twarzala napiecie, którego wartosc wskazywana przez woltomierz zalezala od naciagu sprezyny re¬ gulacyjnej regulatora napiecia oraz pradu plyna¬ cego przez akumulator i regulowany rezystor ob¬ ciazajacy.Przy nastawieniu rezystora obciazajacego na maksymalna wartosc, regulator napiecia pracowal na drugim stopniu regulacji, a napiecie regulowa¬ ne bylo nastawiane przez zmiane naciagu sprezy¬ ny regulacyjnej tak, aby woltomierz wskazywal wartosc wymagana przez dokumentacje technicz¬ na. Nastepnie nastepowalo sprawdzanie napiecia regulowanego na pierwszym stopniu regulacji. Aby regulator napiecia pracowal na pierwszym stopniu regulacji nalezalo zwiekszyc obciazenie pradnicy przez zmniejszenie wartosci regulowanego rezy¬ stora obciazajacego.Zasadnicza wada tego ukladu jest przy nasta¬ wianiu napiecia regulowanego przerywanie przez styki pierwszego stopnia regulacji pradu wzbudze¬ nia pradnicy przy zmiennych naciagach sprezyny regulacyjnej. Zapoczatkowuje to elektroerozje sty¬ ków co zwieksza sklonnosc do ich sczepiania sie i z kolei ma wplyw na zmniejszenie sie zywot¬ nosci akumulatorów i odbiorników w pojazdach samochodowych. Ponadto uklad ten posiada duze wymiary gabarytowe, wymaga zabezpieczenia czes¬ ci wirujacych i jest klopotliwy w konserwacji z uwagi na koniecznosc uzupelniania elektrolitu w akumulatorze oraz wymiany szczotek przy prad¬ nicy.Celem wynalazku jest opracowanie prostego technicznie ukladu do nastawiania i kontroli na¬ piecia regulowanego w regulatorach napiecia prad¬ nic, który nie posiadalby omówionych wyzej wad.Wedlug wynalazku, cel ten osiagniety jest przez uklad skladajacy sie z zasilacza pradu stalego, re¬ gulatora napiecia, rezystora obnizajacego, obcia¬ zajacego i wysterowujacego, lacznika, tranzystora, woltomierza polaczonych w ten sposób, ze zasilacz pradu stalego poprzez rezystor obnizajacy zasila regulator napiecia oraz rezysor obciazajacy z wla¬ czonym w szeueg zlaczem emiter-kolektor tran¬ zystora, który jest sterowany po wlaczeniu laczni- 98 5743 98 574 4 ka rezystorem wysterowujacym polaczonym z za¬ ciskiem regulatora napiecia o potencjale styku ru¬ chomego i zaciskiem zasilacza pradu stalego.Uklad wedlug wynalazku wyeliminowal elektro- erozje styków pierwszego stopnia regulacji przez kilkunastokrotne zmniejszenie przeplywajacego przez te styki podczas nastawiania napiecia re¬ gulowanego. Ponadto posiada znacznie mniejsze wymiary gabarytowe, jest bezpieczniejszy w obslu¬ dze ze wzgledu na brak czesci obrotowych, zu¬ zywa mniej energii, jest wygodniejszy w eksplo¬ atacji, poniewaz nie posiada pradnicy i akumula¬ tora, a tym samym nie zachodzi potrzeba wymiany szczotek i uzupelniania elektrolitu.Przykladowe rozwiazanie ukladu do nastawiania i kontroli napiecia regulowanego wedlug wynalaz¬ ku przedstawia rysunek.Uklad zbudowany jest z zasilacza pradu stalego 1 z zaciskami 2 i 3, który zasila regulator napie¬ cia 4 z zaciskami 5, 6, 7, rezystorem regulacyjnym 8, rezystorem kompensacyjnym 9, uzwojeniem 10, stykiem stalym pierwszego stopnia regulacji 11, stykiem ruchomym 12, stykiem stalym drugiego stopnia regulacji 13 poprzez rezystor obnizajacy 14 napieciem wskazywanym przez woltomierz 15.Napieciem tym zasilany jest równiez rezystor ob¬ ciazajacy 16 z wlaczonym w szereg zlaczem emi¬ ter-kolektor tranzystora 17, który po zamknieciu lacznika 18 jest sterowany rezystorem wysterowu¬ jacym 19. Uklad wedlug wynalazku dziala w ten sposób, ze po podlaczeniu regulatora 4, który ma byc nastawiany lub kontrolowany w uzwojeniu 10 plynie prad z zasilacza 1 poprzez rezystory 14 i 9.Prad ten spowoduje rozwarcie styku 12 ze sty¬ kiem 11 i zwarcie styku 12 ze stykiem 13. Na¬ stapi wiec przeplyw pradu przez rezystor 8 i wzrost pradu plynacego przez rezystor 14 co zwiekszy na nim spadek napiecia. Zmniejszy sie wiec prad plynacy w uzwojeniu 10 co z kolei spo¬ woduje rozwarcie styku 12 ze stykiem 13, po czym nastapi przerwanie pradu plynacego przez rezy¬ stor 8 i zmniejszenie spadku napiecia na rezysto¬ rze 14. Przyczyni sie to do wzrostu pradu w uzwo¬ jeniu 10 i ponownego zwarcia styku 12 ze stykiem 13. Nastapi wiec wibracja styków na drugim stop¬ niu regulacji, a woltomierz 15 bedzie wskazywal napiecie regulowane.Zmieniajac naciag sprezyny regulacyjnej mozna dowolnie nastawiac wartosc napiecia regulowane¬ go. Do sprawdzenia napiecia regulowanego na pier¬ wszym stopniu regulacji nalezy wlaczyc lacznik 18. Wówczas po rozwarciu styku 12 ze stykiem 11 nastapi przeplyw pradu przez zlacze emiter-baza tranzystora 17 co umozliwi przeplyw pradu przez rezystor 16. Przyczyni sie to do zwiekszenia spad¬ ku napiecia na rezystorze 14, zmniejszenia pradu w uzwojeniu 10 i ponownego zwarcia styku 12 ze stykiem 11. Beda wiec wibrowac styki pierwszego stopnia regulacji, a woltomierz 15 wskaze napie¬ cie regulowane na tym stopniu regulacji. PL