Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia 6-a-dezoksytetracykliny o wzorze ogólnym 1, w którym X oznacza atom wodoru, chlorku, bromu lub jodu, X' — oznacza atom wodoru, grupe aminowa, nizsza grupe alkanoiloaminowa lub nitro¬ wa, R2 i R3 niezaleznie od siebie oznaczaja atom wodoru, grupe alkanoilowa, grupe fenoksyalkano- ilowa, nizsza grupe alkoksyalkanoilowa, grupe jedno- albo dwuchloroalkanoilowa lub grupe jedno- albo dwubromoalkanoilowa, w których grupa alka¬ noilowa zawiera 2—6 atomów wegla, Yt oznacza atom wodoru lub grupe o wzorze ORi, w którym R4 oznacza atom wodoru, grupe alkanoilowa, grupe fenoksyalkanoilowa, nizsza grupe alkoksyalkanoilo¬ wa, jedno- albo dwuchloroalkanoilowa lub jedno- albo dwu-bromoalkanoilowa, w. których grupa alkanoilowa zawiera 1—5 atomów wegla, a zwlasz¬ cza sposób uwodorniania egzocyklicznej grupy me¬ tylenowej 6-metylenotetracyklin i lla-chlorowco pochodnych 6^metylenotetracykliny lub ich soli addycyjnych z kwasami.Reakcja dzialania wodoru na 6-desmetylo-6-de- zoksy-6-metylenotetracykliny, 1 la-chlorówco-6-des- metylo-6-dezoksy-6-metylenotetracykliny, ich ad¬ dycyjne sole z kwasami i kompleksy z solami wie- lowartosciowych metali w obecnosci heterogenicz¬ nego katalizatora w postaci metalu szlachetnego, prowadzaca do wytworzenia epimerycznych a i /?-6- dezoksytetracyklin opisana zostala w opisie paten¬ towym St. Zjednoczonych nr 3.200.149.. Uzycie katalizatora w postaci zatrutego metalu szlachetnego w celu uzyskania tej samej konwersji, lecz ze wzrostem stosunku izomeru a do izomeru /?-6-dezoksytetracykliny opisano w opisie patento¬ wym St. Zjednoczonych nr 3.444.198. W opisie patentowym St. Zjednoczonych nr 2.984.686 opi¬ sany zostal sposób prowadzenia katalitycznej re¬ dukcji wodorem wobec metalu szlachetnego jako katalizatora tylko w celu usuniecia chlorowca z pozycji lla w lla-chlorowco-6-desmetylo-6-de- zoksy-6-metylenotetracyklinach. Oprócz tego w opisie patentowym RFN nr 2.131.944 opisany zostal sposób redukcji lla-chlorowco-6-desmetylo-5-de- zoksy-6-metylenotetracyklin, ich soli i kompleksów w obecnosci metalu szlachetnego jako katalizatora, przy czym jako zródlo wodoru zastosowano hydra¬ zyne. Opis patentowy brytyjski nr 1.296.340 podaje sposób prowadzenia tej samej redukcji z uzyciem niklu Raney'a i kobaltu Raney'a jako katalizato¬ rów.Kompleksy chlorowcorodowe z trzeciorzedowymi Ugandami fosfiny lub arsiny oraz sposób,, ich otrzymywania i zastosowania jako homogenicz¬ nych katalizatorów w reakcji uwodornienia opi¬ sano w opisie patentowym St. Zjednoczonych nr 3.639.439. Rozpuszczalne kompleksy metali z grupy platynowców, zwlaszcza rodu, zawierajace haloge¬ nek i trzeciorzedowa fosfine, arsine, stibine lub amine oraz sposób ich otrzymywania i zastosowa¬ nia jako katalizatorów w reakcji uwodornienia 9823998239 opisano w opisach patentowych brytyjskich nr 1.138.601, 1.219.763, 1.121.642 i 1.121.643 oraz w opisie patentowym St. Zjednoczonych nr 3.489.786.Zastosowanie tych katalizatorów usprawnilo proces uwodornienia nienasyconych zwiazków organicz- « 5" nych, w szczególnosci olefin, w porównaniu z za¬ stosowaniem katalizatorów heterogenicznych.W opisie patentowym RFN DOS 2.308.227 opubli¬ kowanym 30.VIII.1973 roku opisano sposób wytwa¬ rzania a-6-dezoksytetracyklin droga uwodornienia 10 w obecnosci tris(trójfenylofosfino)chlororodu jako homogenicznego katalizatora. Katalizator moze byc uprzednio przygotowany lub moze byc wytworzony bezposrednio w srodowisku reakcji przez rozpusz¬ czenie trójchlorku rodu w obecnosci od jednej do 15 trzech molarnie równowaznych ilosci trójfenylo-- fosfiny.W opisie patentowym St. Zjednoczonych nr 3.692.864 podany zostal sposób uwodornienia nie- nasyconych zwiazków organicznych z uzyciem ho- " mogenicznych kompleksów metali typu zelaza trój¬ wartosciowego (nikiel, kobalt, zelazo) z trzeciorze¬ dowymi fosfinami. Typowym, opisanym komplek¬ sem jest chloro-tris(trójfenylofosfino)-kobalt.W szeregu publikacjach wskazano, ze homoge¬ niczna kataliza jest obiecujacym rozwiazaniem w odniesieniu do reakcji uwodornienia, wlaczajac w to przestrzennie specyficzne, selektywne i asy¬ metryczne redukcje. Knowles i wsp. Chem. 3Q Commun. str. 1445 (1968), Horner i wsp. Angew.Chem. Int. Ed. 7, 942 (1968) i patent belgijski nr 766.960 donosza o zastosowaniu kompleksów jedno- wartosciowego rodu z optycznie czynnymi Uganda¬ mi trzeciorzedowej fosfiny jako homogenicznych 35 katalizatorów przy prowadzeniu reakcji asyme¬ trycznego, katalicznego uwodornienia. Ostatnimi publikacjami podajacymi raczej obszerny przeglad tych zagadnien sa: Harmon i wsp. Chem. Rev. 73, 21—52 (1973), Knowles i wsp. Chem. Comm. str. 10 (1972), Grubbs i wsp. J, Am. Chem. Soc. 93, 3062 (1971), Kagan i wsp. J. Am. Chem. Soc. 94, 6429 (1972), Homogeneous Catalysis, Industrial Appli¬ cations and Implications, vol. 70, Advances in Chemistry Series, opublikowany przez American 45 Chemical Society w ^Waszyngtonie (1968), Aspects of Homogeneous Catalysis tom I str. 5—75 (1970) wydane przez R. Ugo i opublikowane przez Carlo Manfredi, Mediolan, Wlochy, i Val'Pin i wsp.Russian Chemical Rewiews 38, 273—289 (1969). 50 Opisano równiez sposób homogenicznego, katali¬ tycznego uwodornienia egzocyklicznych grup me¬ tylenowych w metylenocykloheksanach: Augustine i wsp. Ann.N.Y.Sci1. 158, 482—91, (1969), (Ruesch i wsp. Tetrahedron 25, 807-11, 1969) (Piers i wsp. 55 Chem. Communs. 1069—70, 1969) z zastosowaniem tris(trójfenylofosfino)-chlororodu jako katalizatora.Stwierdzono, ze dzialanie wodorem na 6-metyle- notetracykliny oraz ich sole addycyjne z kwasami w obecnosci rozpuszczalnych skoordynowanych 60 kompleksów rodu z donorowo-akceptorowymi li- gandami jako katalizatorów prowadzi do lagodnego uwodornienia egzocyklicznej grupy metylenowej, przy czym w miejsce addycyjnej soli kwasowej 6-metylenotretracykliny jako substratu ewentual- 65 nie uzywa sie wolnej zasady 6-metylenotetracykli- ny z dodaniem odpowiedniego kwasu.Sposób wedlug wynalazku daje kilka korzysci w porównaniu do stosowanych dotychczas metod redukcji, na przyklad nie powstaja lub wystepuja w malych ilosciach niepozadane anhydrotetracykli- ny, zwieksza sie calkowita konwersja 6-metyleno- tetracykliny do a-6-dezoksytetracykliny, osiaga sie redukcje 6-metylenotetracykliny bliska ilosciowej, katalizatory wykazuja w redukcji dzialanie prze¬ strzennie selektywne, a stosunek pozadanego 6-a- epimeru do. epimeru /? jest zwiekszony (powstaje mniej niz 1% /?-epimeru).W sposobie wedlug wynalazku uwodornia sie 6-metylenotetracykliny oraz ich sole addycyjne z kwasami o ogólnym wzorze* 2, w. którym X, X', Yi R2 i R maja wyzej podane znaczenie, a Z oznacza atom wodoru lub chlorowca.Budowa kompleksów bioracych udzial w procesie uwodornienia nie jest calkowicie znana. Najpraw¬ dopodobniej szereg kompleksów bierze udzial w procesie badz jako katalizator lub jako prekursory katalizatorów. Dlatego wygodne jest definiowanie ich jako kompleksy rodu zawierajace chlorowiec, które sa pochodnymi halogenku metalu i ligandu z grupy trzeciorzedowych fosfin o ogólnym wzorze PR1,R2,R3/, w którym R^ i R2' oznaczaja grupe fenylowa lub podstawiona grupe fenylowa, przy czym podstawnikiem jest chlorowiec, grupa alkilo¬ wa, alkoksylowa lub dwualkiloaminowa, a R3' jest takie same jak RA' lub oznacza grupe alkilowa lub benzylowa.Okreslenie grupa alkilowa lub alkoksylowa ozna¬ cza grupy alkilowa lub alkoksylowa zawierajace 1—10 atomów wegla, przy czym szczególnie inte¬ resujace sa trzeciorzedowe fosfiny, w których gru¬ py alkilowe i alkoksylowe jesli wystepuja, zawie¬ raja 1—4 atomów wegla.Sposobem wedlug wynalazku 6-metylenotetra¬ cykliny o ogólnym wzorze 2, w którym X, X', Y4, R2 i R3 maja wyzej podane znaczenie a Z oznacza • atom wodoru lub chlorowca takiego jak chlor lub brom, ewentualnie w postaci soli addycyjnej z kwasem, poddaje sie redukcji w obecnosci katali¬ zatora zawierajacego kompleks rodu z fosfina trze¬ ciorzedowa w obecnosci halogenku metalu w sro¬ dowisku rozpuszczalnika, w którym jest rozpusz¬ czalny zwiazek tetracyklinowy i katalizator.Zwiazek o wzorze 2 rozpuszcza sie w rozpusz¬ czalniku, po czym dziala sie wodorem w obecnosci homogenicznego katalizatora, to jest katalizatora rozpuszczalnego w tym rozpuszczalniku, w odpo¬ wiedniej temperaturze i pod odpowiednim cisnie¬ niem, przy czym gdy Z oznacza wodór, w obec¬ nosci co najmniej okolo jednego gramorównowaz- nika kwasu na 1 mol 6-metylenotetracykliny, do czasu zajscia pozadanej reakcji, to znaczy, ze gdy Z oznacza chlorowiec — do czasu usuniecia chlo¬ rowca z pozycji lla bez uwodornienia lub z uwo¬ dornieniem grupy metylenowej w pozycji 6, lub gdy Z oznacza wodór — do czasu uwodornienia grupy metylenowej, zwlaszcza w tym przypadku, gdy Z oznacza wodór a jako substrat stosuje siex 98239 * 6 • 6-metylenotetracykline w postaci soli addycyjnej z kwasem.W sposobie wedlug wynalazku stosuje sie rózne rodzaje rozpuszczalników, przy czym rozpuszczal¬ niki lub mieszaniny rozpuszczalników dobiera sie tak, aby uzyskac uklad homogeniczny, to jest, aby w temperaturze przebiegu reakcji rozpuszczeniu ulegla 6-metylenotetracyklina i katalizator.Najczesciej stosowanymi rozpuszczalnikami lub ich mieszaninami-ysa: eter metylowy glikolu etyle¬ nowego, eter etylowy glikolu etylenowego, N, N- dwumetyloformamid, N, N-dwumetyloacetamid i alkohole, jak metanol, etanol, propanol, izopropa- nol i butanol.Mozliwe jest równiez stosowanie mieszanin z woda w przypadku uzycia mieszajacych sie z nia rozpuszczalników. Korzystnym rozpuszczalnikiem jest mieszanina etanolu i wody w stosunku 9:1, gdy jako substrat stosuje sie chlorowodorek 6-des- metylo-6-dezoksy-6-metyleno-5-hydroksytetracykli- ny. Uzyskuje sie wtedy rozpuszczenie substratu i katalizatora oraz zadowalajaca wydajnosc reakcji.W razie potrzeby stosuje sie równiez wymienione wyzej rozpuszczalniki w mieszaninie z rozpuszczal¬ nikami, w których substrat i katalizator sa slabo rozpuszczalne, na przyklad mieszanine benzenu z dwumetyloformamidem. Wazne jest jedynie, aby substrat i katalizator byly wystarczajaco rozpusz¬ czone w ukladzie dla umozliwienia przebiegu reakcji.Odpowiedni -dobór rozpuszczalnika uwarunkowa¬ ny jest wieloma innymi czynnikami poza rozpusz¬ czalnoscia substratu i katalizatora. Czynnikami takimi sa — trwalosc rozpuszczalników w warun¬ kach reakcji, szczególnie w podwyzszonych tempe¬ raturach oraz szybkosc reakcji, gdyz wplywaja one na uzyskanie optymalnej konwersji substratu do zadanego produktu. Dwumetyloformamid ulega degradacji do tlenku wegla, i dwumetyloaminy, która inaktywuje katalizator. Stopien rozkladu takich rozpuszczalników wzrasta wraz ze wzrostem temperatury reakcji. Dlatego, aby uzyskac calko¬ wita konwersje substratu w zadany produkt musi byc stosowana temperatura ponizej 100°C i/lub zwiekszona ilosc katalizatora. Korzystnym roz¬ puszczalnikiem jest dwumetyleacetamid z uwagi na jego duzo wieksza trwalosc w warunkach reakcji. Jako rozpuszczalniki stosuje sie równiez dwumetylosulfotlenefc, aceton, acetonitryl i szescio- metylofosfotrójamid. Nie sa one jednak korzystne, gdyz reakcja w ich srodowisku przebiega wolnej niz w przypadku uzycia wyzej wymienionych roz¬ puszczalników.Korzystnymi rozpuszczalnikami sa alkohole, gdyz pozwalaja lia zadawalajace rozpuszczenie substratu i katalizatora, a reakcja w ich srodowisku prze¬ biega szybko i z dobra wydajnoscia.Selektywnosc przestrzenna reakcji równiez zalezy w pewnej mierze od rozpuszczalnika. Stwierdzono, ze w srodowisku dwumetyloformamidu uzyskuje sie wyzszy stosunek'epimeru a do epimeru /? w porównaniu z zastosowaniem alkoholi jako roz¬ puszczalników w tych samych warunkach reakcji.Przydatnosc rozpuszczalników lub mieszaniny 65 rozpuszczalników uzytych w sposobie wedlug wy¬ nalazku okresla sie w przyblizeniu badajac roz¬ puszczalnosc w nich substratu- i katalizatora, w temperaturze przebiegu reakcji. Po zbadaniu roz¬ puszczalnosci, ocenia sie przydatnosc okreslonego ukladu rozpuszczalników, które ustala sie ekspery¬ mentalnie, raczej w malej skali z czestym kontro¬ lowaniem mieszaniny reakcyjnej w celu stwierdze¬ nia stopnia konwersji substratu, rodzaju produktów i szybkosci reakcji. Dogodnym sposobem kontrolo¬ wania procesu jest chromatografia cienkowarstwo¬ wa na plytkach pokrytych zelem krzemionkowym buforowanym w pH-6. Jako uklad rozwijajacy sto¬ suje sie mieszanine czterohydrofuranu i wody w stosunku 95:5. Plytki wywoluje sie parami amo¬ niaku i odczytuje wizualnie w swietle nadfioleto¬ wym przy dlugosci fali 336 m^.Nie jest oczywiscie konieczne, aby 6-metyleno¬ tetracyklina byla calkowicie rozpuszczona w, ukla¬ dzie rozpuszczalników. Konieczne jest tylko, aby byla na tyle rozpuszczona, aby umozliwic przebieg reakcji, przy czym czesc nierozpuszczona jest zródlem swiezego substratu dla utrzymania odpo¬ wiedniego stezenia w roztworze. Korzystne jest jednak uzycie takiego rozpuszczalnika, w którym substrat i katalizator sa zupelnie lub prawie zu¬ pelnie rozpuszczone. * Cisnienie wodoru stosowane w procesie uwodor¬ nienia nie jest wartoscia krytyczna i moze wahac sie w granicach od podcisnienia do cisnienia 280 atmosfer, przy czym na ogól korzystne sa cisnienia od 1 do 140 atmosfer, najkorzystniej od 1 do 50 atmosfer. W celu uzycia wodoru przy cisnieniu nizszym od atmosferycznego do naczynia reakcyjnego wprowadza sie obojetny gaz, na przy¬ klad azot i dodaje sie odpowiednia ilosc wodoru.Z latwoscia osiaga sie wtedy cisnienie parcjalne wodoru mniejsze od jednej atmosfery.Temperatura procesu nie jest krytyczna i moze wahac sie w granicach'od 20°C do okolo 100°C, korzystnie od 40°C do 85°C, najkorzystniej od 60°C do 85°C. W temperaturach nizszych od 20°C szybkosc reakcji jest mala w stosunku do korzyst¬ nego zakresu temperatury. Dlatego nizsze tempe¬ ratury nie sa wskazane dla prowadzenia procesu w wiekszej skali. W temperaturach powyzej 100°C nastepuje zazwyczaj dezaktywacja katalizatora w takim stopniu, ze z wyjatkiem stosowania go w duzych ilosciach, zachodzi nie calkowite uwo¬ dornienie substratu. Dlatego zakres temperatur okreslany jest nie tylko zaleznoscia wzrostu szyb¬ kosci reakcji od wzrostu temperatury, lecz takze ^ trwaloscia rozpuszczalnika i katalizatora, a za tym pelnym przebiegiem procesu redukcji.Stezenie substratu nie ma specjalnego znaczenia dla przebiegu reakcji, za wyjatkiem szybkosci jej przebiegu, nawet w rozpuszczalnikach, w których substrat 6-metylenotetracykliny jest tylko czescio¬ wo rozpuszczony. Nie ma ono równiez wplywu na selektywnosc przestrzenna reakcji, a wiec na sto¬ sunek powstalego epimeru a do empimeru p w produkcie.Stezenie katalizatora równiez nie jest krytyczne, ale ze wzgledów ekonomicznych stosuje sie go \7 98239 8 w ilosciach od 0,01% do 10% mola wagowo w przeliczeniu na stezenie substratu- 6-metylenotetra- cykliny. Uzycie wyzszych ilosci, na przyklad do 100% mola jest w pelni skuteczne w sposobie wedlug wynalazku, ale nie korzystne z punktu widzenia ekonomicznego.Nizsze poziomy katalizatora na ogól nie sa sto¬ sowane z powodu jego dezaktywacji i zwiazane z tym nie pelnym przebiegiem reakcji lub braku reakcji z wodorem.Oprócz kwasów opisanych w opisach patento¬ wych St. Zjednoczonych nr 3.200.149 i 2.984.686 zdolnych do tworzenia soli z 6-metylenotetracykli- na moga byc jeszcze stosowane takie kwasy jak: cytrynowy, winowy, jablkowy, fumarowy i ben¬ zoesowy.W sposobie wedlug wynalazku, pod nieobecnosc rozpuszczalników tworzacych z katalizatorem sol- waty, stosuje sie katalizator o ogólnym wzorze /L/aRh/X1/c, w którym L jest ligandem, szczegól¬ nie zdolnym ligandem do tworzenia wspomniane¬ go uprzednio wiazania donorowo-akceptorowego opisanym pelniej ponizej, X1 oznacza halogenek lub inny anion utrzymujacy czasteczke w stanie objetosci elektrycznej, a jest liczba od 1 do 6, najczesciej od 2 do 4, c jest liczba od 1 do 3, pod warunkiem, ze suma a i c równa jest 4 gdy Rh wystepuje w formie jednowartosciowej, a suma a i c równa jest 6 dla innych stanów utlenie- * nia Rh.Katalizatory, gdy stosuje sie je w roztworze posiadaja wzór /L/mRh/S/njOSA/p, w którym L i X1 maja uprzednio podane znaczenie, S jest czasteczka rozpuszczalnika, m jest liczba od 1 do 6, n nie wystepuje lub jest liczba od 1 do 2, p jest liczba od 1 do 3 z zastrzezeniem, ze suma m, n i p równa jest 6.Dokladny charakter kompleksu lub kompleksów bioracych udzial w procesie uwodornienia nie jest znany. Dostepne zródla naukowe sugeruja, ze kom¬ pleks bierze udzial w reakcji jako nosnik wodoru poprzez tworzenie kompleksów dwuwodorkowych.Dokladna wartosciowosc metalu w kompleksie rów¬ niez nie jest znana, gdyz mozliwe jest, ze w trak¬ cie procesu uwodorniania metal kompleksu, jesli wystepuje w jednym z jego wyzszych stopni utle¬ nienia, ulega redukcji do nizszego stopnia utlenie¬ nia, a za tym rod trójwartosciowy (III) przechodzi przypuszczalnie w kompleksie w rod jednowar- tosciowy (I).Czasteczki rozpuszczalne, które moga byc przy- koordynowane do metalu centralnego oczywiscie moga byc uwazane za ligandy, jakkolwiek dogod¬ nie jest nie uwazac ich za ligandy (L) poniewaz moga one wystepowac ewentualnie, nie wystepowac w skoordynowanym kompleksie. Ich obecnosc w kompleksie zalezy nie tylko od tego czy liczba koordynacyjna metalu jest calkowicie wysycona przez obecne tam ligandy (L) i od zdolnosci koordy¬ nacyjnych rozpuszczalnika, lecz zalezy równiez od tych z ligandów, które znajduja sie juz w sferze koordynacyjnej metalu, a wiec moze nastapic wy¬ miana jednego lub wiecej ligandów (L) przez roz¬ puszczalnik (S).X1 bedacy anionem potrzebnym do uzyskania obojetnosci czasteczki moze byc wybrany z róz¬ nego rodzaju anionów i nie jest krytyczny w spo¬ sobie wedlug wynalazku. Typowymi anionami sa chlorki, bromki, jodki, nadchlorany, fluoroborany,. grupy wodorotlenowe i octany, przy czym korzyst¬ nym anionem jest chlorek.Wlasciwymi Ugandami (L) sa fosfiny o ogólnym wzorze PR^Rs, w którym R1} R2 i R3 zostaly uprzednio zdefiniowane.W sposobie wedlug wynalazku szczególnie ko¬ rzystne sa kompleksy rodu z trójarylofosfinami ze wzgledu na ich przestrzenna selektywnosc w procesie redukcji, dajacym korzystny stosunek izo¬ meru a do /?. Z ekonomicznego punktu widzenia trójfenylofosfina jest specjalnie korzystnym ligan¬ dem, gdyz jest produktem stosunkowo latwo do¬ stepnym w handlu. Korzystnymi katalizatorami sa kompleksy rodu z trójarylofosfinami, a* zwlaszcza chlorotris(trójfenylofosfino)rod(I), dostepny w han¬ dlu i pozwalajacy na otrzymanie 6-a-epimeru z du¬ za wydajnoscia. ^ Katalizatory przygotowuje sie ogólnie znanymi sposobami i o wielu z nich wspomniano w cyto¬ wanych wyzej zródlach. Wytwarza sie je specjal¬ nie przed uzyciem lub, co jest wygodne w prakty¬ ce, bezposrednio w srodowisku reakcji. Z prak¬ tycznego punktu widzenia korzystne jest stosowa- pH mieszaniny reakcyjnej jest waznym czynni¬ kiem z uwagi na szybkosc reakcji i selektywnosc przestrzenna uwodornienia. Stwierdzono, ze przy redukcji wodorem 6-desmetylo-6-dezoksy-6-mety- leno-5-hydroksytetracykliny w alkoholowych roz¬ tworach z uzyciem tris(trójfenylofosfmo)chlororo- du jako katalizatora w ilosci 1% wagowego na %i stezenie substratu, w temperaturze 75°C i cisnieniu 1 atmosfery powstaje od 20% do 25% epimeru /?. Chlorowodorek 6-desmetylo-6-dezoksy- 6-metyleno-5-hydroksytetracykliny w podobnych warunkach daje mniej niz 2% tego epimeru. Po¬ dobne wyniki uzyskano dodajac do mieszaniny reakcyjnej zawierajacej zasade 6-desmetylo-6-de- zoksy-6-metyleno-5-hydroksytetracykliny suchy chlorowodór lub kwas solny w ilosciach od 2 do 50 gramorównowazników. Okazalo sie tez, ze wol¬ na zasada uwodornia sie z mniejsza szybkoscia w porównaniu z chlorowodorkiem i dlatego wska¬ zane jest stosowanie 6-metylenotetracykliny w po¬ staci soli addycyjnej z kwasem lub dodanie do roz¬ tworu wolnej zasady odpowiedniej ilosci kwasu, aby reakcja przebiegala w srodowisku kwasnym.Korzystne jest stosowanie w tych przypadkach kwasu p-toluenosulfonowego oraz kwasów mine¬ ralnych jak na przyklad chlorowodorowego, bro- mowodorowego, siarkowego i azotowego, a szcze¬ gólnie kwasu solnego.Stosunek molarny do- 6-metylenotetracykliny wynosi na ogól od 1 do 5, przy czym najkorzystniej jest stosowac kwas w ilosci od 2 do 3 moli na mol 6-metylenotetracykliny, gdyz w tych warun¬ kach uzyskuje sie optymalna szybkosc i przestrzen¬ na selektywnosc reakcji, przy minimalnych ilos¬ ciach reakcji ubocznych. ?5 40 45 50 55 6098239 % O 10 nie gotowego katalizatora, zwlaszcza gdy kataliza¬ tor jest dostepny w handlu, na przyklad chloro- tris(trójfenylofosfino)rod(I).Ogólny sposób przygotowania katalizatora w celu jego uzycia w sposobie wedlug wynalazku polega na dzialaniu na odpowiednia fosfine odpowiednim halogenkiem metalu, szczególnie chlorkiem, o zwy¬ klym stopniu utlenienia metalu (np. RhCl3) w od¬ powiednim rozpuszczalniku na przyklad etanolu.Stosuje sie dostateczny nadmiar fosfiny dla zre¬ dukowania metalu. W przypadku uzycia RhCl3 dla wytworzenia kompleksu jednowartosciowego rodu nalezy uzyc fosfine i RhCl3.3H20 w molarnym stosunku 6 : 1 i reakcja przebiega zazwyczaj w obo jetnej atmosferze.Inny sposób wytworzenia kompleksu jednowar- tosciowego rodu dotyczy reakcji kompleksu jedno- wartosciowego rodu, który zawiera mozliwe do zastapienia ligandy, z odpowiednia fosfina. Odpo¬ wiednimi kompleksami jednowartosciowego rodu sa, sluzace jako reagenty w tym procesie, olefino- we kompleksy tego pierwiastka, przy czym naj¬ czesciej stosuje sie dimer chlorobis(etyleno)rodu(I) lub dimer chloro(l,5-cyklooktadieno)rodu(I). Struk¬ ture powstalego kompleksu ustalal sie ze stosunku uzytej do reakcji fosfiny do olefinowego kompleksu rodu(I). Stosunek molarny fosfiny do olefinowego kompleksu rodu(I) wynoszacy 6 : 1 pozwala otrzy¬ mac kompleksy ó ogólnym wzorze LgRhiCl, pod¬ czas gdy stosunek molarny 4 : 1 prowadzi do wy¬ tworzenia kompleksów o wzorze L^Rl^Cl.Sposób ten stosowany jest zwykle przy sporza¬ dzaniu katalizatorów bezposrednio w srodowisku reakcji, przy czym stosuje sie od 2 do 3 gramorów- nowazników fosfiny na mol metalu.W przypadku bezposredniego przygotowywania katalizatora z uzyciem chlorobis(etyleno)rodu(l) reakcje prowadzi sie bez dostepu powietrza i w odgazowanych rozpuszczalnikach, na przyklad w specjalnym boksie z rekawami i w atmosferze suchego azotu, azeby .uniknac' dezaktywacji kata¬ lizatora droga jego utlenienia.Jak podano wyzej, kompleksy metali powstaja z chlorków metali i odpowiedniego ligandu. Anio¬ nem normalnie zwiazanym z kompleksem dla uzys¬ kania obojetnej czasteczki jest jon chlorkowy, gdyz chlorki metali sa na ogól latwiej dostepne od odpowiednich bromków lub jodków. Uzycie brom¬ ków lub jodków jako reagentów w reakcji sporza¬ dzania katalizatora daje oczywiscie mozliwosc uzyskania kompleksów z tymi jonami.Stosunkowa trudnosc uzyskania bromków lub jodków metali mozna pokonac dodajac do roz¬ tworów kompleksów chlorkowych KBr lub KJ jako zródla tych jonów. Poziom bromku lub jodku potasowego w granicach od 0,25% do okolo 1% wagowo w przeliczeniu na kompleks metalu ko¬ rzystnie przyspiesza reakcje. Nizsze lub wyzsze po¬ ziomy nie wplywaja korzystniej na przebieg re¬ akcji, a nawet moga na nia wplywac szkodliwie.Szybkosc reakcji uwodornienia uzalezniona jest od rodzaju anionu w kompleksie. W wyniku uzycia katalizatorów o ogólnym wzorze Rh[P/fenyl/3]X, w którym X jest jonem halogenkowym, stwierdzono nastepujaca zaleznosc: J Br Cl. Obecnosc jonu fluorkowego okazala sie szkodliwa na przebieg reakcji uwodornienia.W sposobie wedlug wynalazku stosuje sie jako katalizatory kompleksy zawierajace asymetryczna fosfine, której asymetrycznosc zwiazana jest z ato¬ mem fosforu lub z grupami przylaczonymi do fosforu. Katalizatory takie sa czesto bardziej prze¬ strzennie selektywne jako katalizatory uwodornia¬ nia w sposobie wedlug wynalazku. 6-dezoksytetracykliny otrzymane sposobem we¬ dlug wynalazku '. wydziela sie z mieszanin pore¬ akcyjnych wieloma znanymi sposobami, na przy¬ klad izoluje sie je w postaci zwiazków amfote- rycznych lub soli addycyjnych z kwasami, zwlasz¬ cza przez wytracenie zwiazku w postaci% nieroz¬ puszczalnej soli. W przypadku a-6-dezoksy-5-hy- droksytetracykliny stosuje sie wydzielanie zwiazku w postaci sulfosalicylanu. Katalizator usuwa sie z mieszaniny reakcyjnej za pomoca ekstrakcji od¬ powiednim rozpuszczalnikiem.Inna metoda polega na dodaniu jonu metalu, zazwyczaj w nadmiarze, który tworzy polaczenia chelatowe z 6-dezoksytetracyklina i w ten sposób wspólzawodniczy o tetracykline z metalem katali¬ zatora. Typowymi metalami sa wapn, bar, magnez, stront, glin, cynk, jak równiez inne metale two¬ rzace polaczenia chelatowe z tetracyklinami. 6-de- zoksytetracykline izoluje sie na przyklad przez wytracenie kompleksu z amina i metalem ziem alkalicznych sposobem podanym w patencie St.Zjednoczonych nr 2.873.276 lub metoda ekstrakcji.Obecnosc duzych ilosci katalizatora w mieszani¬ nie reakcyjnej, powyzej 10% w przeliczeniu na mol, utrudnia izolacje produktu z powodu jego utleniania przez katalizator. Stwierdzono jednak, ze mozna izolowac 6-dezoksytetracykline z takich mieszanin reakcyjnych prowadzac proces bez do¬ stepu powietrza.W celu oznaczenia przyblizonego stopnia reakcji i przyblizonej wydajnosci izomerów a i /3 miesza¬ niny reakcyjne kontroluje sie za pomoca chroma¬ tografii cienkowarstwowej na plytkach pokrytych zelem krzemionkowym w sposób wyzej podany.Dokladnejsze oznaczenie stopnia reakcji i wydaj¬ nosci prowadzi sie za pomoca wysoko cisnienio¬ wego chromatografu Chromatronix 3100. Stosuje sie kolumny o wymiarach 2 m X 2,1 mm wypel¬ nione nosnikiem Dupont SAY, bedacym czwarto¬ rzedowym amoniowym, podstawionym polimerem metakrylowym pokrytym w ilosci 1% wagowo „Zipax". Ukladem rozwijajacym jest woda zawie¬ rajaca 0,001 mola kwasu etylenodwuaminocztero- octowego i octan sodowy w ilosci 0,005 mola, przy czym roztwór doprowadzony jest do pH-6,0 za pomoca kwasu octowego.Stosowana szybkosc przeplywu tego roztworu* przez kolumne wynosi 0,5 ml na minute. Instru¬ ment posiada zawór wtryskowy srednicy 20 m^.W ukladzie tym 6-dezoksy-6-desmetylo-6-metyle- no-5-hydroksytetracyklina posiada wartosc K = 3,6 a-6-dezoksy-5-hydroksytetracyklina wartosc K"= 3,0 i /?-6-dezoksy-5-hydroksytetracyklina wartosc K — = 1,8. 40 45 50 55 6011 98239 12 Jak wiadomo, do wytworzenia katalizatorów sposobem wedlug wynalazku moga byc równiez stosowane poza uprzednio wymienionymi Uganda¬ mi równiez inne ligandy. Sa nimi fosforyny (R1R2R31P, w których Rf i R2 zostaly "uprzednio zdefiniowane, a R31 oznacza R3 lub OR3, w którym R3 zostalo uprzednio zdefiniowane), NO, sulfidy, sulfony, sulfotlenki, S02, HS03- i S03~.Poza kompleksami wyzej opisanego typu, mia¬ nowicie kompleksami skoordynowanymi, które sa przynajmiej umiarkowanie rozpuszczalne w stoso¬ wanym rozpuszczalniku, osiaga sie równiez korzysci - z homogenicznej i heterogenicznej katalizy przez zastosowanie skoordynowanego kompleksu rodu, który moze byc nierozpuszczalny lub ograniczenie rozpuszczalny w srodowisku reakcji.Oczywiste jest, ze klasyfikacja skoordynowanych kompleksów na zasadzie ich rozpuszczalnosci jest calkowicie wzgledna i zalezy od zastosowanego" ukladu rozpuszczalników. Dlatego mozliwa jest, droga rozsadnego doboru rozpuszczalnika, rekla- syfikacja kompleksów z rozpuszczalnych na nieroz¬ puszczalne. Z drugiej strony, sa kompleksy opisa¬ nego typu wykazujace ograniczona rozpuszczalnosc w wiekszosci rozpuszczalników i wystepuja w mie¬ szaninie reakcyjnej jako oddzielna faza. Takie nierozpuszczalne kompleksy dzialaja przy pomocy mechanizmu, który nie jest jeszcze zrozumialy, ale który uzalezniony jest od koordynacyjnego wia¬ zania ligandu z metalem.Skoordynowane kompleksy rodu, charakteryzujace sie ograniczona rozpuszczalnoscia zwiazane sa z nierozpuszczalnym polimerem, szczególnie polime¬ rem zawierajacym grupy fosfinowe. Polimer z ka¬ talizatorem rodowym otrzymuje sie przez dziala¬ nie na chlorometylowany styreno-dwuwinyloben- zeno-kopolimer polaczeniem fosfino-litowym (LiPR1R2R3), za pomoca którego chlor zastapiony zostaje fosfina. Ten styreno-dwuwinylobenzenowy kopolimer moze zawierac zmienne ilosci wiazan usieciowanych. Polimery zawierajace fosfine opi¬ sane zostaly przez Grubbs'a i wsp. J. Am. Chem.Soc. 93, 3062 (1971) oraz przez Capka i wsp. Tetra- hedron Letters nr 50, 4787 (1971).Innym rodzajem polimeru zawierajacego fosfine jest usieciowany polimer polistyreno-dwuwinylo- benzenowy opisany przez Heitz'a i wsp. Angew.Chem., 11, 298 (1972), wydanie miedzynarodowe.Polimery takie otrzymuje sie droga bromowania polimeru polistyreno-dwuwinylobenzenowego, a nastepnie dzialania sola sodowa odpowiedniej fos- finy. Otrzymane produkty róznia sie od pochod¬ nych chlorometylowanego styreno-dwuwinyloben- zenu tym, ze czasteczka fosfiny przylaczona jest bezposrednio do pierscienia benzenowego.Opisane metody otrzymywania moga byc stoso- •wane w szeregu takich polimerów.- Na polimer fos- finowy dziala sie RhCl3.3H20 lub inna odpowied¬ nia sola w etanolowym roztworze i otrzymuje sie skoordynowany kompleks zwiazany z polimerem lub na chlorometylowany kopolimer dziala sie rów¬ nowazna iloscia odpowiedniego kompleksu fosfino- rodowego i po kilku dniach otrzymuje sie polimer zwiazany z kompleksem.Skoordynowane kompleksy o ograniczonej roz¬ puszczalnosci oraz kompleksy zwiazane z polime¬ rem poza wyzej wymienionymi korzysciami pozwa¬ laja na ich latwe usuniecie z mieszaniny reakcyj- nej, w której wystepuja. Ponadto wydzielenie po¬ zadanych produktów jest uproszczone i w zwiazku z tym w reakcji uwodornienia moze byc stosowa¬ ny duzy nadmiair kompleksu bez obawy powsta¬ nia trudnosci przy izolowaniu produktów. w sposobie wedlug wynalazku dogodnymi sub- stratami moga byc równiez etery sililowe 6-mety- lenotetracyklin. Etery takie otrzymuje sie sposo¬ bem opisanym w J. Chem. Soc. (C), 636 (1970) lub sposobem nieco zmodyfikowanym. Jedna z mody- fikacji tej metody polega na tym, ze trójmetylosi- lilowanie chlorowodorku 6-desmetylo-6-dezoksy-6- metylenó-5-hydroksytetracykliny za pomoca trój- metylochlorosilanu prowadzi sie przy stosunku molowym 1 : 5, w czterohydrofuranie i w obecnosci trójetyloaminy (uzytej z 20% nadmiarem). Reakcja przebiega w temperaturze ponizej 30°C w ciagu 45 minut, przy czym nastepuje O-trójmetylosililo- wanie grup hydroksylowych wyjsciowego zwiazku w pozycjach 5 ,10, 12 i 12a. Produkt wydziela sie przez oddsaczenie chlorowodorku trójetyloaminy, a nastepnie odparowanie rozpuszczalnika pod zmniejszonym cisnieniem do chwili wydzielania sie osadu barwy bialej.Grupy sililowe, jesli nie zostana usuniete w trak- cie reakcji', latwo usuwa sie z produktu po redukcji przez dzialanie rozcienczonego kwasu lub rozpusz¬ czalnika zawierajacego grupy hydroksylowe.Enolowe grupy hydroksylowe w pozycjach 11 lub 12a moga byc chronione przez ich estryfiko- wanie, a nastepnie przeprowadzanie w enamine sposobem opisanym w patencie St. Zjednoczonych nr 3.239.499.Sposób wedlug wynalazku w szczególnosci wy¬ jasniaja nastepujace przyklady: 40 Przyklad I. a-6-dezoksy-5-hydroksytetracy- klina. 0,1 g (0,515 mmola) dimeru chlorobis(ety- leno)rodu(I) rozpuszczonego w 10 ml odgazowanego benzenu wprowadza sie za pomoca strzykawki, 45 pod oslona azotu, do trójszyjnej kolby pojemnosci 1P0 ml, polaczonej z aparatem do uwodornienia, po czym dodaje sie roztwór 0,3 g (1,14 m mola) trójfenylofosfiny w 10 ml odgazowanego benzenu i po zastapieniu azotu wodorem zawartosc kolby 50 miesza sie w ciagu 20 minut w temperaturze po¬ kojowej. Po tym czasie do kolby wprowadza sie roztwór 0,4 g (0,91 mmola) 6-desmetylo-6-dezo- ksy-6-metyleno-5-hydroksytetracykliny w 10 ml eteru metylowego glikolu etylenowego i pod cis- 55 nieniem 1,1 atmosfery wodoru miesza sie energicz^ nie przez 18 godzin. Koniec reakcji ustala sie za pomoca chromatografii cienkowarstwowej na plyt¬ kach pokrytych zelem krzemionkowym zbuforo- wanym buforem cytrynianowo-fosforanowym o 60 pH—6,0, rozwijanych w 95% roztworze wodnym czterohydrofuranu. W ukladzie tym 6-desmetyló- 6 dezoksy-6-metyleno-5-hydroksytetracyklina wy¬ kazuje Rf = 0,31, a-6-dezoksy-5-hydroksytetracy- klina Rf = 0,5 i ^-6-dezoksy-5-hydroksytetracykli- 65 na Rf = 0,25. Wysokocisnieniowa chromatografia13 98239 14 cieczowa mieszaniny reakcyjnej w podanym wyzej ukladzie wykazuje stosunek epimerów a do/? = 92:8.Surowy produkt 6-dezoksytetracyklin otrzymuje sie z wydajnoscia 85%. Autentycznosc produktu sprawdza sie przez odparowanie mieszaniny re¬ akcyjnej do sucha w temperaturze 50°C i pod cisnieniem 1 mm Hg, a pozostalosc rozpuszcza sie w mieszaninie 10 ml metanolu, 10 ml 1 n kwasu solnego i 10 ml chloroformu. Powstala faze wodna oddziela sie, przemywa 10 ml chloroformu, po czym dodaje sie 2 ml 10% wodnego roztworu kwasu sulfpsalicylowego. Powstaly gumowaty osad od¬ dziela sie i rekrystalizuje z uwodnionego metanolu.Otrzymuje sie 0,01 g sulfosalicylanu a-6-dezoksy- -hydroksytetracykliny. Produkt ten w badaniach chromatograficznych i widmowych (w nadfiolecie i podczerwieni) nie wykazuje róznic w porównaniu z wzorcowym preparatem sulfosalicylanu a-6-de- zoksy-5-hydroksytetracykliny.Przyklad II.* Postepuje sie analogicznie jak w przykladzie I z tym, ze trójfenylofosfine zaste¬ puje sie równowazna iloscia dwufenylometylofos- finy. W wyniku reakcji uwodornienia trwajacej 60 godzin stwierdza sie chromatograficznie, ze sto¬ sunek epimerów a do /? równy jest 71 : 29. Porów¬ nawcze badania w nadfiolecie otrzymanego po re¬ dukcji roztworu z roztworem o znanym stezeniu wykazaly obecnosc 6-dezoksy-5-hydroksytetracyk- lin w ilosci 70%.W wyniku drugiej próby przeprowadzonej z uzy¬ ciem 6-metyleno-5-hydroksytetracykliny w postaci chlorowodorku otrzymano surowy produkt, w którym epimer a wystapil w przewazajacej ilosci.Przyklad III. 6 a-dezoksy-5-hydroksytetra- cyklina. Do trójszyjnej kolby okraglodennej, za¬ opatrzonej w mieszadlo magnetyczne, chlodnice zwrotna z trójdroznym kurkiem i korek, umieszczo¬ nej w boksie z rekawami wypelnionym azotem wprowadza sie 0,272 g (1,04 mmola) trójfenylofos- finy i 0,1 g (0,52 mmola) dimeru chlorobis(etyleno) rodu. Po zamknieciu kolby i wyjeciu jej z boksu dodaje sie 20 ml odgazowanego benzenu za pomoca strzykawki, a nastepnie zawartosc kolby miesza sie w ciagu 10 minut, po czym kolbe podlacza sie do aparatury z wodorem, przedmuchuje azotem i na¬ pelnia wodorem, po czym wprowadza sie roztwór 2,49 g (5,2 mmola) chlorowodorku 6-desmetylo-6- dezoksy-6-metyleno^5-hydroksytetracykliny w od- gazowanym N,N-dwumetyloformamidzie za pomoca strzykawki. Nastepnie mieszanine reakcyjna pod cisnieniem wodoru wynoszacym 1 atmosfere i przy ogrzaniu do temperatury 75°C miesza sie w ciagu 7 godzin. Po uplywie 6,5 godziny pobrana próbka w ilosci 0,05 ml, rozcienczona metanolem do obje¬ tosci 5 ml w wysoko-cisnieniowej" chromato¬ grafii cieczowej wykazala obecnosc okolo 95% epimeru a i okolo 0,7% epimeru /?.Po ochlodzeniu mieszaniny reakcyjnej do tem¬ peratury pokojowej przenosi sie ja pod oslona azotu do rozdzielacza i dodaje sie 20 ml chloro¬ formu z 40 ml wody. Po wytrzasnieciu faze wodna usuwa sie, a do fazy organicznej dodaje sie 20 ml chloroformu, po czym prowadzi sie trzykrotna ekstrakcje 40 ml porcjami wody. Polaczone eks¬ trakty wodne ekstrahuje sie nastepnie 10 ml chlo¬ roformu i po jego oddzieleniu roztwór chlorofor- . mowy dgrzewa sie pod azotem w celu usuniecia resztek chloroformu. Nastepnie w atmosferze azotu dodaje sie 50 ml 10% roztworu kwasu sulfosali- cylowego i mieszajac ochladza sie do temperatury pokojowej. Wydzielony osad sulfosalicylanu odsa¬ cza sie i po wysuszeniu pod zmniejszonym cisnie- io niem otrzymuje sie 3,12 g produktu.Przyklad IV. Postepuje sie sposobem poda¬ nym w przykladzie III stosujac w miejsce trójfe- nylofosfiny nastepujace ligandy PR^R^ przy czym Me- oznacza metyl, a Et- oznacza etyl.Ri 4-CH3C6H4 | 4-CH3OC6H4 | 4-CIC6H4 | 3-CIC6H4 | 2-CIC6H4 | 2-CH3OC6H4 | 3-CH3OC6H4 2-CH3CeH4 3-CH3CeH4 | 4-Me2NC6H4 | 4-Et2NC6H4 | CóH5 1 C6H5 C6H5 | C6H5 | C6H5 | C6H5 4-H2NC6H5 4-CH3C6H4 4-CH3C6H4 | C6H5 1 C6H5 | C6H5 4-Me2NC6H4 4-FC6H4 | C6H5 C6H5 C6H5 C6H5 | C6H5 C6H5 C6H5 QH5 C6H5 4-CH3C6H4 4-CH3C6H4 C6H5 R2 4-CH3C6H4 4-CH3OC6H4 4-CIC6H4 4-CIC6H4 2-CIC6H4 2-CH3OC6H4 3-CH3OC6H4 2-CH3CeH4 3-CH3CeH4 4-Me2NC6H4 4-Et2NC6H4 C6H5 | QH5 C6H5 C6H5 C6H5 C6H5 4-H2NC6H5 4-CH3C6H4 4-CH3C6H4 4-BrC6H4 4-BrC6H4 4-CH3OC6H4 4-Me2NC6H4 4-FC6H4 C6H5 C6H5 4-CH3OC6H4 4-CH3C6H4 4-BrC6H4 4-CH3C6H4 4-CH3OC6H4 4-CH3OC6H4 4-CH3OC6H4 4-CH3C6H/l 4-CH3C6H4 C7H7 R3 4-CH3C6H4 1 4-CH3OC6H4 1 4-CIC6H4 1 3-CIC6H4 | 2-CIC6H4 | 2-CH3OC6H4 | 3-CH3OC6H4 | 2-CH.3CGH4 3-CH3CeH4 4-Me2NC6H4 ] 4-Et2C6H4 4-Me2NC6H4 | 4-CIC6H4 | 4-BrC6H4 | 4-CH3OC6H4 1 4-CH3C6H4 4-Me2NC6H4 C6H5 | 4-CH3OC6H4 4-CIC6H4 4-CH3OC6H4 4-Me2NC6H4 4-CH3C6H4 C6H5 | 4-FC6H4 CH3 C2H5 | CH3 CH3 C2H5 | C2H5 1 C2H5 | n-C3H7 n-C4H9 CH3 C7H7 | C2H598239 16 We wszystkich przypadkach otrzymany produkt zawieral a-6-dezoksy-5-hydroksytetracykline w przewazajacej ilosci.Przyklad V. W wypelnionym azotem boksie z rekawami umieszcza sie butle Parra pojemnosci 500 ml, zaopatrzona w kurek do pobierania prób, ze stali kwasoodpornej. Do butli tej wprowadza sie 0,05 g (0,26 mmola) chlorku bis(etyleno)rodu oraz 0,19 g (0,52 mmola) tris(4-chlorofenylo)fosfiny, po czym laczy sie ja z aparatura do uwodornienia, wypelniajac urzadzenie azotem. Za pomoca strzy¬ kawki wprowadza sie nastepnie 20 ml etanolu i za¬ wartosc butli wstrzasa sie w atmosferze azotu przez 15 minut, po czym za pomoca strzykawki dodaje sie zawiesine 12,45 g (26 mmoli) chlorowo¬ dorku 6-desmetylo-6-dezoksy-6-metyleno-5-hydro- ksytetracykliny w 70 ml etanolu i aparature trzy¬ krotnie przeplukuje sie wodorem. Po napelnieniu butli wodorem do cisnienia 3,5 atmosfery ogrzewa sie ja w czasie okolo 30 minut do temperatury 75°C i w tej temperaturze prowadzi sie proces uwodornienia przez 18 godzin. Próbki pobierano w odstepach czasu 1, 2 i 4 godzin, w badaniach chromatograficznych wykazaly konwersje substratu wynoszaca odpowiednio 30%, 55% i 85%. Na pod- stawie chromatografii cienkowarstwowej oraz wy¬ soko cisnieniowej chromatografii cieczowej stwier¬ dzono, ze po uplywie 18 godzin reakcja przebiegla calkowicie.Mieszanine reakcyjna chlodzi sie i zakwasza, wy¬ sycajac roztwór gazowym chlorowodorem i po 30 minutowym mieszaniu wydzielony osad saczy sie, przemywa etanolowym roztworem chlorowodoru, a nastepnie suszy pod zmniejszonym cisnieniem w temperaturze 60°C. Otrzymuje sie 10,5 g (82%) chlorowodorku a-6-dezoksy-5-hydroksytetracykliny w postaci pólwodzianu-pólalkoholanu. Po zagesz¬ czeniu przesaczu uzyskuje sie dodatkowo 1,4 g (11%) produktu. Calkowita wydajnosc (11,9 g) wy-' nosi wiec 93%. Badania przy uzyciu wysokocisnie¬ niowej chromatografii cieczowej wykazaly w pro¬ duktach brak substratu wyjsciowego i /?-epimer w ilosci 0,6%.Przyklad VI. Postepuje sie sposobem poda¬ nym w przykladzie III stosujac jako substraty rózne sole 6-desmetylo-6-dezoksy-6-metyleno-5- hydroksytetracykliny (6-MOTC) oraz fosfiny (PR1R2R3) zestawione ponizej. Uzyskuje sie mie¬ szaniny epimefów, w których epimer a wystepuje w przewazajacej ilosci.P(RlR2R3)3 1 6-MOTC (sól) HBr HBr [cytrynian 1 p-toluenosulfonian 1p-toluenosulfonian H2S04 1 winian 1 jablczan 1 p-toluenosulfonian 1 p-toluenosulfonian Ri C0H5 4-CIC6H4 C6H5 4-MeOC6H4 2-CH3C6H4 QH5 C6H5 C6H5 2-CIC6H4 4-Me2NC6H4 R2 C6H5 4-CIC6H4 C6H5 4-MeOC6H4 2-CH3C6H4 C6H5 C6H5 C6H5 2-CIC6H4 4-Me2NC6H4 R3 C6H5 | 4-CIC6H4 QH5 | 4-MeOC6H4 2-CH3CeH4 C6H5 4-BrC6H4 | 4-Me2NC6H4 | 2-CIC6H4 | 4-Me2NC6H4 Me — oznacza metyl.Przyklad VII. Redukcja lla-chloro-6-desme- tylo-6-dezoksy-6-metyleno-5-hydroksytetracykliny.Do kolby zawierajacej 50 ml odgazowanego meta¬ nolu, polaczonej z butla wodorowa wprowadza sie w temperaturze pokojowej, w atmosferze azotu 1,9545 g (3,04 mmola) p-toluenosulfonianu lla-chlo- ro-6-desmetylo-6-dezoksy-6-metyleno-5-hydroksy- tetracykliny i 280,9 mg (0,304 mmola) chlorotris (trójfenylofosfino) rodu (I), po czym kolbe przeplu¬ kuje sie azotem, a nastepnie wypelnia wodorem do cisnienia 3,15 atmosfery i mieszanine reakcyjna w postaci zawiesiny wstrzasa sie w temperaturze 30°C przez 68 godzin. Po tym czasie wysokocisnieniowa chromatografia cieczowa wykazuje obecnosc /?-epi- meru w mieszaninie reakcyjnej wahajaca sie w granicach od 1,5% do 2%.Do roztworu dodaje sie nastepnie w atmosferze azotu 10 ml 1 molarnego metanolowego roztworu 50 55 60 65 tanolu. Otrzymuje sie 1,5713 g produktu. Z prze- mywek i przesaczu usuwa sie metanol, a wydzie¬ lony osad saczy sie i suszy. Calkowita wydajnosc a epimeru wynosi 89%'.Przyklad VIII. Postepuje sie sposobem po¬ danym w przykladzie VII z tym, ze zamiast chlo- rotris(trójfenylofosfino)rodu(I) stosuje sie bromotris (trójfenylofosfino)rod(I), przy czym uzyskuje sie podobne wyniki.Przyklad IX. Chlorowodorek 6-a-dezoksy- -hydroksytetracykliny. W butli do uwodornienia, w atmosferze azotu umieszcza sie nastepujace rea¬ genty: 5 g (10,4 mmola) chlorowodorku 6-desmety- lo-6-metyleno-5-hydroksytetracykliny, 25 mg (0,027 kwasu sulfosalicylowego, a nastepnie wody, az do zmetnienia roztworu i miesza sie w atmosferze azotu w ciagu 2 godzin. Wydzielony osad barwy zóltej odsacza sie i przemywa mala objetoscia me-98239 17 18 mmola) chlorotris(trójfenylofosfino)rodu(I), 12,5 mg bromku potasowego i 50 ml odgazowanej miesza¬ niny etanolu z wocTa w stosunku 9:1. Po prze¬ plukaniu azotem butle napelnia sie wodorem w temperaturze pokojowej do cisnienia 4,48 atmo- 5 sfery. Mieszanine reakcyjna ogrzewa sie nastepnie w temperaturze 70°C przez 15,5 godziny, po czym chlodzi sie ja do temperatury pokojowej. Za po¬ moca wysokocisnieniowej chromatografii cieczowej w plynie pofedukcyjnym stwierdza sie obecnosc 10 /?-epimeru w ilosci 2,5% oraz a-epimeru w ilosci 97,5%.W celu wydzielenia produktu, przy mieszaniu przepuszcza sie przez plyn gazowy, suchy chloro¬ wodór do chwili zmetnienia roztworu, po czym po- 15 zostawia sie na 3 godziny, a wydzielony w tym czasie osad saczy sie i suszy. Otrzymuje sie1 3,65 g produktu, co stanowi 73% wydajnosci. W badaniach przy uzyciu wysokocisnieniowej chromatografii cie¬ czowej stwierdzono obecnosc 81,74% epimeru a, 20 0,81%i epimeru /? oraz 5,77% substratu wyjsciowego.Z przesaczu po pewnym czasie uzyskuje sie do¬ datkowo 551 mg produktu zawierajacego 56,57% epimeru «, 0,52% epimeru fl i 1,73%: substratu wyjsciowego. Uzycie w reakcji jodku potasowego 25 zamiast bromku potasowego daje identyczne wy¬ niki.Przyklad X. Postepuje sie sposobem poda¬ nym w przykladach III i V stosujac jako produkt wyjsciowy chlorowodorek 6-desmetylo-6-dezoksy- 30 6-metylenotetracykliny. Otrzymuje sie w przewa¬ zajacej ilosci a-6-dezoksytetracykline.Przyklad XI. Stosujac sposób podany w przykladzie VII z uzyciem lla-chloro-6-desmetylo'^ 6-dezoksy-6-metylenotetracykliny zamiast pochód- 35 nej zawierajacej grupe hydroksylowa w pozycji 5 uzyskuje sie w przewazajacej ilosci a-6-dezoksyte- tracykline.Przyklad XII. Redukcja chloru w pozycji lla.W butli polaczonej z wytrzasarka Parra umieszcza 40 sie 20 mg (0,0216 mmola) chlorotris(trójfenylofosfi- no)rodu(I), 2 g (3,9 mmola) 1 la-chloro-6-desme- tylo-6-dezoksy-6^metyleno-5-hydirobsytetracykliny w 30 ml odgazowanego metanolu, po czym butle przeplukuje sie wodorem i po jej napelnieniu wo- 45 dorem w temperaturze pokojowej do cisnienia 3,15 atmosfery wstrzasa sie w temperaturze 70°C przez godzin. Po tym czasie zawartosc kolby chlodzi sie do temperatury pokojowej. W plynie poreduk- cyjnym za pomoca wysokocisnieniowej chromato- 50 grafii cieczowej stwierdza sie dominujaca obecnosc 6-desmetylo-6-dezoksy-6-metyleno-5-hydroksytera- cykliny oraz sladowe ilosci a-6- i /?-6-dezoksy-5- -hydroksytetracykliny. Produktu wyjsciowego nie stwierdzasie. 55 Podane wyniki uzyskuje sie stosujac zamiast chlorotris(trójfenylofosfino)rod'u(I) chlorotris(trój)4- -chlorofenylo(fosfino)rod(I) * Przyklad XIII. Postepuje sie sposobem po danym w przykladzie IX stosujac aparature wyso¬ kocisnieniowa oraz cisnienia 126, 175 i 280 atmo¬ sfer. We wszystkich przypadkach uzyskuje sie praktycznie te same wyniki.Przyklad XIV. Redukcja lla-chloro-6-des- 65 60 metylo-6-dezoksy-6^metyleno-5-hydroksytetracy- kliny. W autoklawie cisnieniowym w temperatu¬ rze pokojowej, w atmosferze azotu, umieszcza sie 1 g (1,949 mmola) chlorowodorku 6-desmetylo-6- -dezoksy-6-metyleno-5-hyd]xksytetracykliny, 13 mg (0,01949 mmola) chlorotris (trójfenylofosfino)rodu (I), 10 mg jodku potasowego, 18 ml odgazowanego metanolu i 2 ml wody, po czym po przeplukaniu azotem autoklaw napelnia sie wodorem do cisnienia 119 atmosfer i przy ogrzaniu do temperatury 70°C zawartosc autoklawu miesza sie w ciagu 4,5 godzi¬ ny. Po ochlodzeniu do temperatury pokojowej plyn poredukcyjny rozciencza sie w atmosferze azotu 50 ml metanolu, dodaje sie 20 ml 10% metanolowe¬ go roztworu kwasu sulfosalicylowego i 10 ml wo¬ dy, po czym miesza sie dokladnie i saczy. Osad sulfosalicylanu przemywa sie zimna mieszanina metanolu i wody (50—30 ml), a nastepnie suszy.Otrzymuje sie 1,048 g produkitu.W wyniku porównawczych badan otrzymanego preparatu w nadfiolecie przy dlugosci fali 349 mp wykonanych w 0,01 n metanolowych roztworach chlorowodorku wobec standardu stwierdzono obe¬ cnosc a-6-dezoksy-5-hydroksytetracykliny w ilosci 88,29%. PL