Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadzenie do pomiaru przemieszczen katowych elementu.Zagadnienie dokladnego pomiaru przemieszczen katowych jest jednym z istotnych problemów tech¬ nicznych zwiazanych z dokladnoscia wykonywania elementów metoda podzialowa. Wzrastajace wyma¬ gania dokladnosciowe stawiane wykonanym ele¬ mentom a w zwiazku z tym i metodom pomiaro¬ wym sprawiaja, ze prace nad rozwiazaniem za¬ pewniajacym osiagniecie tych dokladnosci sa szcze¬ gólnie intensywne.Najczesciej spotykane rozwiazania konstrukcyjne przyrzadów do pomiaru przemieszczen katowych oparte sa na zasadzie odczytu kreskowego lub ko¬ dowego wzorca katowego. Sa to na przyklad teodo¬ lity, katomierze optyczne, obrotowe przetworniki kata itp., gdzie wzorzec kata* stanowi ich integral¬ na i najwazniejsza czesc skladowa. Wada tych roz¬ wiazan jest scisle uzaleznienie zdolnosci rozdziel¬ czej i dokladnosci przyrzadu od dokladnosci jego wykonania, a w szczególnosci od dokladnosci wzor¬ ca katowego. Decyduje to o nieproporcjonalnie du¬ zym koszcie przyrzadu przy na ogól niewysokich dokladnosciach pomiaru kata, spowodowanych trudnosciami w dokladnym wykonaniu wzorca.Wedlug wynalazku sposób pomiaru wzajemnych przesuniec katowych punktu ruchomego wzgledem nieruchomego charakteryzuje sie tym, ze wielkosc zmiany polozen katowych punktów jesf okreslona wzajemnym przesunieciem dwóch sygnalów elek- trycznych o stalej czestotliwosci, tak ze miara Ka¬ ta zawartego miedzy tymi polozeniami jest suma liczb wzajemnych przesuniec calych okresów i fa¬ zy niezgodnosci sygnalów w polozeniu koncowym, okreslonej jako liczba impulsów z generatora po¬ mocniczego o wysokiej stalej czestotliwosci zawar¬ ta miedzy jednoimiennymi zboczami tych sygna¬ lów elektrycznych. Dlugosc okresów sygnalów elek¬ trycznych o stalej czestotliwosci przed i po dokona¬ niu przesuniecia jest stala wielkoscia Okresu syg¬ nalów generatora pomocniczego.Rozwiazanie nie uzaleznia dokladnosci pomiaru od dokladnosci wykonania wzorca. Podwyzszenie dokladnosci pomiaru uzyskuje sie na drodze elek¬ tronicznej.Urzadzenie wedlug wynalazku zawiera umieszczo¬ ne wspólosiowo nieruchomy generator indukcyjny sygnalu w postaci cewek nawinietych na uzebionym wiencu oraz taki sam ruchomy generator i umiesz¬ czony wewnatrz nich wykonany z materialu fer¬ romagnetycznego inny wieniec. Liczba zebów w wiencach jest taka sama. Kola napedzane sa za posrednictwem sprzegla silnikiem synchronicznym.Przedmiot wynalazku zostanie blizej objasniony w przykladzie wykonania na rysunku.Urzadzenie sklada sie z obudowy 6, w której wspólosiowo umieszczone sa nieruchomy, wewnetrz¬ nie uzebiony wieniec 4, taki sam ruchomy wie¬ niec 5 i umieszczony wewnatrz nich zewnetrznie uzebiony wieniec 3, wszystkie o tej samej liczbie 97 900 \97 900 3 zebów. Wieniec 3 napedzany jest silnikiem synchro¬ nicznym 1 przez równobiezne elastyczne sprzeglo 2, zasilanym przez dzielnik czestotliwosci z gene¬ ratora pomocniczego o wysokiej czestotliwosci. W ten sposób zapewniono stala liczbe impulsów z generatora pomocniczego przypadajaca na jeden okres sygnalów z wienców 4 i 5. Wience 4 i 5 po¬ siadaja nawiniete uzwojenia zasilane pradem sta¬ lym w celu wytworzenia pola magnetycznego. Ruch obrotowy wienca 3 powoduje zaindukowanie w uzwojeniach wienców sygnalów zmiennych o cze¬ stotliwosci równej czestotliwosci wirowania razy liczba zebów. Obudowa czujnika 6 jest zamocowana do jednego z elementów pary obrotowej, których wzajemne przesuniecia katowe maja byc mierzone, natomiast ruchomy wieniec 5 lozyskowany w obu¬ dowie 6, przez elastyczne sprzeglo 7 polaczony jest z drugim elementem pary.Pomiar przy uzyciu opisanego czujnika odbywa sie w ten sposób, ze elektronicznym licznikiem re- wersyjnym zlicza sie róznice liczb sygnalów z wienców 4 i 5 powstala na skutek wzajemnego przesuwania katowego tych wienców. Jest to zgrub¬ ne ustalenie mierzonego przemieszczania katowego o kat: r 211 - 10« n(p-rad) gdzie: Z — liczba zebów wiency 4 i 5, n — rózni¬ ca liczb impulsów sygnalów z wienców 4 i 5.Pomiar dokladny odbywa sie po ustaniu ruchu przez pomiar przesuniecia fazy sygnalów z wienca 4 i 5 przy czym miara przesuniecia jest liczba im¬ pulsów z generatora pomocniczego jaka miesci sie miedzy jednoimiennymi zboczami tych sygnalów.Poniewaz stosunek okresów sygnalów z wienców 4 i 5 do okresu sygnalu z generatora pomocniczego jest wielkoscia stala i równa na przyklad N, mie¬ rzone przesuniecie fazy bedzie proporcjonalne do kata: „ = ^DjJO^ m ( d) T Z - N gdzie: nj — liczba impulsów generatora pomocni¬ czego zawarta miedzy jednoimiennymi zboczami sygnalów z wienców 4 i 5.Calkowite mierzone przemieszczenie katowe ele¬ mentów pary obrotowej bedzie równe sumie katów z obu pomiarów i wyniesie: 9 = 9' + 9" = -^ (n +-^j • 106 (irad Szczególnym korzystnym przypadkiem jest jesli wirujacy wieniec 3 posiada jeden wystep przewo¬ dzacy strumien magnetyczny, natomiast wience 4 i 5 wykonane sa w postaci pojedynczych cewek indukcyjnych o specjalnej konstrukcji. Kat wza¬ jemnego polozenia wienców 4 i 5 proporcjonalny do fazy przesuniecia sygnalów generowanych w cew¬ kach, moze byc okreslony jak poprzednio liczba impulsów generatora pomocniczego zawartych mie- io dzy jednoimiennymi zboczami tych sygnalów. Przy zachowaniu stalego stosunku okresu sygnalu i wienca 4 lub 5 do okresu sygnalu z generatora po • mocniczego i TÓwnego N', kat ten mozna okreslic z zaleznosci: 211 • 106 N' l(firad) gdzie: 1 — liczba impulsów z generatora pomocni¬ czego zawarta miedzy jednoimiennymi zboczami sygnalów z cewek 4 i 5. PL