Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowych katalizatorów do syntezy poliuretanów o ogól¬ nym wzorze: [/CH3/2NCH2CH2]k HmN/CH2CHaOH/n [CH2CHaOCHaCHaN/CH3/a Jp, w którym k,m = 0, 1, 2; np. =0, 1, 2, 3 zas (k + m + n + p) = 3. Katalizatory te charakteryzuja sie wyjatkowa aktywnoscia i selektywnoscia dzialania w syntezie wszystkich typów zywic poliuretanowych, przy czym szczególnie aktywnie przyspieszaja proces wytwarzania spienionych odmian tych tworzyw.Znane katalizatory stanowia zwiazki o strukturze I Urzedowych amin oraz zwiazki metaloorganiczne.Wsród katalizatorów pierwszego typu najwieksze znaczenie maja takie aminy jak: trójetylenodwuamina (DABCO), N-metylo- i N-etylo-morfolina, N,N'-dwumetylo i N,N'dwuetylopiperazyna, trójetyloamina, N,N-dwu- metyloetanoloamina, N,N-dwuetylocykloheksyloamina, 1-/0-hydroksyetylo/-4-metylopiperazyna oraz ich homo- logi i pochodne. Sposród katalizatorów drugiego typu stosowane sa glównie organiczne zwiazki cyny, a przede wszystkim zas dwuoctan i dwulaurynian dwubutylocyny oraz 2-etylokapronian i kaprylan cynawy. Katalizatory te posiadaja wiele wad, do których nalezy przede wszystkim ich mala selektywnosc dzialania. Niektóre natomiast katalizatory aminowe posiadaja znaczna preznosc par i lotnosc, co powoduje, ze otrzymane przy ich uzyciu tworzywa poliuretanowe a zwlaszcza pianki nabieraja specyficznego nieprzyjemnego zapachu.Wada katalizatorów cynoorganicznych jest glównie to, ze pozostaja w powstalej zywicy i z uplywem czasu wywoluja w niej niepozadane zmiany. Wad tych pozbawione sa w duzej mierze nowe, katalitycznie czynne zwiazki organiczne wytworzone sposobem wedlug wynalazku, które dzieki duzemu ciezarowi czasteczkowemu, wykazuja mala lotnosc i sa praktycznie pozbawione charakterystycznego dla amin przykrego zapachu.Wytwarzanie katalitycznie aktywnych zwiazków organicznych o ogólnym wzorze: [/CH3/2 NCH2CH2 |k HmN/CH2CH2OH/n[CH2CH2OCH2CH2N/ CH3/2]P, w którym litery k, m, n oraz p posiadaja wyzej podane znaczenie* sposobem wedlug wynalazku polega na tym, ze poddaje sie kondensacji N,N-dwumetylo-/0-chloroety - lo/-amine z jednoetanoloamina, dwuetanoloamina lub trójetanoloamina, wzglednie mieszaninami tych amin w srodowisku inertnego rozpuszczalnika organicznego wobec zasad nieorganicznych. Wyjsciowa N,N-dwumetylo- ¦//?- chloroetylo/amine kondensuje sie z wybrana etanoloamina lub mieszanina w dowolnym stosunku molowym,2 97 893 co stwarza mozliwosc wytwarzania ukladów katalitycznych o bardzo róznorodnych i z góry zaprogramowanych wlasciwosciach. ¦ Istota wynalazku jest wytwarzanie katalizatorów, których wlasnosci wynikaja ze skladu jakosciowego i ilosciowego etanoloamin oraz ich stosunku równowaznikowego do wyjsciowej N,N-dwumetylo-/0-chloroetylo/- ¦aminy. « Stosowanie katalizatorów wedlug wynalazku powoduje skrócenie czasu zelowania oraz eliminuje nieprzy¬ jemny zapach pianki. ¦ Przyklad I. Do reaktora zaopatrzonego w mieszadlo, termometr, wkraplacz i chlodnice zwrotna, wprowadzono 3,05 kg jednoetanoloaminy, 6 kg stalego, rozdrobnionego wodorotlenku sodowego i 6,5 kg toluenu, po czym podniesiono temperature ukladu do 110°C i mieszajac wkroplono 5,37 kg N,N-dwumetylo-/0- ehloroetyloAaminy w postaci 47% roztworu w toluenie. Po zakonczeniu tej operacji mieszanine reakcyjna ogrzewano do temperatury wrzenia i utrzymywano w tej temperaturze jeszcze przez 10 godzin. Nastepnie odparowano rozpuszczalnik, zas pozostalosc poddano destylacji prózniowej, zbierajac frakcje wrzaca w tempera¬ turze 105—130°C pod cisnieniem 5 mm Hg. Wydajnosc produktu w przeliczeniu na wyjsciowa jednoetanoloami- ne wynosila 70%. Otrzymana substancje stosuje sie w procesie syntezy spienionych tworzyw poliuretanowych jako czynnik przyspieszajacy silnie zelowanie mieszaniny reakcyjnej. < Przyklad II. Proces prowadzono analogicznie jak w przykladzie I, z tym, ze zamiast jednoetanoloami¬ ny zastosowano 3,5 kg dwuetanoloaminy i 4 kg stalego, rozdrobnionego NaOH, do którego dodano w temperatu¬ rze 110°C 3,6 kg N,N-dwumetylo/-/3-chloroetylo/-aminy w postaci 50% roztworu w toluenie. Calosc ogrzewano w ciagu 6 godzin, nastepnie oddestylowano toluen a pozostalosc poddano destylacji prózniowej, zbierajac frakcje wrzaca w temperaturze 150-180°C pod cisnieniem 5 mm Hg. Wydajnosc produktu w przeliczeniu na wyjsciowa dwuetanoloamine wyniosla 82%. Otrzymana substancje stosuje sie w charakterze katalizatora w procesie wytwarzania spienionych zywic poliuretanowych, jak w przykladzie ).Przyklad IM. Proces prowadzono analogicznie jak w przykladzie I, z tym, ze zamiast jednoetanolo¬ aminy zastosowano trójetanoloamine w ilosci 7,45 kg zas staly, rozdrobniony wodorotlenek sodu wprowadzono w ilosci 6 kg. Do mieszaniny tej wkroplono w temperaturze 110°C 6,0 kg N,N-dwumetylo-/0- chloroetylo/-aminy w postaci 50% roztworu w toluenie, po czym ogrzewano calosc przez 5 godzin w temperaturze wrzenia rozpuszczalnika. Po odpedzeniu tego ostatniego, pozostalosc poddano destylacji prózniowej, zbierajac frakcje wrzaca w temperaturze 180-205°C pod cisnieniem 3 mm Hg. Wydajnosc produktu w przeliczeniu na wyjsciowa trójetanoloamine wyniosla 94%. Otrzymany preparat stosuje sie w procesie wytwarzania spienionych zywic poliuretanowych w charakterze czynnika powodujacego szybkie zelowanie mieszaniny reakcyjnej. PL PL