Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania oczyszczonych roztworów ekstraktów w wieloetapo¬ wym procesie uplynniania wegla przez wirowanie.Surowy ekstrakt weglowy otrzymany w jednym z etapów procesu uplynniania wegla, musi byc poddany dokladnemu oczyszczeniu z cial stalych, zwlaszcza z substancji mineralnych i nieprzereagowanego wegla. Dopie¬ ro oczyszczony ekstrakt poddaje sie dalszej obróbce chemicznej w procesie uplynniania wegla.Znany dotychczas, na przyklad z opisu patentowego polskiego nr 11901, sposób oddzielania cial stalych od oleju polega na tym, ze mieszanine wiruje sie z dodatkiem cieczy, które rozpuszczaja oleje majace byc oddzielone. Sposobem tym moga byc odzyskiwane oleje ze szlamu i pozostalosci po uwodornieniu wegla bru¬ natnego, korzystnie przy zastosowaniu srodków zwilzajacych dla dodatkowego ulatwienia separacji. Oddzielanie cial stalych z surowego roztworu ekstraktu weglowego przed uwodornieniem jest znacznie trudniejsze, niz w przypadku separacji po uwodornieniu, poniewaz otrzymuje sie tutaj zwiazki chemiczne o znacznie wiekszej lepkosci. Zagadnienie to zostalo rozwiazane za pomoca ciaglych wirówek talerzowo-dyszowych i sedymentacyj¬ nych ze slimakiem do ciaglego usuwania osadu, przedstawionych na przyklad w patentach USA nr 3687837 i 3790467. Jednak i w tym przypadku powodzenie uzyskuje sie tylko przy zastosowaniu dodatkowego rozpusz¬ czalnika do rozcienczania surowego roztworu ekstraktu weglowego. Dodatkowy rozpuszczalnik podwyzsza znacznie koszty separacji i sam musi byc z kolei oddzielony, a tym samym jego stosowanie jest ekonomicznie nieuzasadnione.Z tego wzgledu dotychczas oddziela sie czesci stale od surowych roztworów ekstraktów weglowych za pomoca filtracji prózniowej i cisnieniowej. Filtracja jest sposobem skutecznym i niezawodnym lecz uciazliwym i malo wydajnym, co spowodowane jest duza opornoscia osadu. Wada tych sposobów jest równiez koniecznosc stosowania znacznego cisnienia w procesie filtracji oraz zatykanie sie przegród filtracyjnych, które przez to musza byc czesto regenerowane lub wymieniane.Celem wynalazku jest usuniecie powyzszych wad i niedomagali oraz uzyskanie czystego roztworu ekstraktu weglowego bez dodatkowego rozpuszczalnika, z duza wydajnoscia po najnizszych kosztach.97 744 Powyzszy cel udalo sie osiagnac dzieki zastosowaniu sposobu wedlug wynalazku. Istota wynalazku polega na tym, ze surowy roztwór ekstraktu weglowego poddaje sie intensywnemu wirowaniu przy szybkosci obwodo¬ wej od 10 m/sek do 150 m/sek i temperaturach od 100°C do 350°C, odbierajac oczyszczony roztwór ekstraktu weglowego na przelew. Istotna cecha wynalazku jest stosowanie do oddzielania czesci stalych z roztworów surowych ekstraktów weglowych, odpowiedniej temperatury, duzych sil odsrodkowych, oraz podanej metody odprowadzenia oczyszczonego roztworu. Zaleta sposobu wedlug wynalazku jest bardzo duza wydajnosc procesu oddzielania, a ponadto uzyskanie oczyszczonego roztworu ekstraktów weglowych wysokiej jakosci.Przyklad I. 10kg surowego roztworu ekstraktu weglowego podgrzanego do temperatury 200°C, wprowadza sie w sposób ciagly z szybkoscia 0,5 kg/min do wirówki z bebnem sedymentacyjnym na przelew, o pojemnosci roboczej 2 litry, zaopatrzonej w plaszcz grzewczy i podgrzanej do temperatury 200°C. Calosc poddaje sie wirowaniu z szybkoscia obwodowa 42 m/sek, utrzymujac ciagle temperature 200°C. Po 20 minutach nastepuje oczyszczenie roztworu. Z wsadu o zawartosci 1,32% substancji mineralnej otrzymuje sie oczyszczony roztwór ekstraktu weglowego o zawartosci 0,02% substancji mineralnej przy wydajnosci 0,320 t/godz/m2 po¬ wierzchni sedymentacyjnej.Przyklad II. 10kg surowego roztworu ekstraktu weglowego podgrzanego do temperatury 200°C, wprowadza sie w sposób ciagly z szybkoscia 2 kg/min do wirówki, opisanej w przykladzie I i podgrzanej do temperatury 100°C. Calosc poddaje sie wirowaniu z szybkoscia obwodowa 42 m/sek utrzymujac ciagle tempera¬ ture 200° C, Po 5 minutach nastepuje oczyszczenie roztworu. Z wsadu o zawartosci 1,32% substancji mineralnej otrzymuje sie oczyszczony roztwór ekstraktu weglowego o zawartosci 0,04 substancji mineralnej przy wydajno¬ sci 1,280 t/godz/m2 powierzchni sedymentacyjnej.Przyklad III. 10kg surowego roztworu ekstraktu weglowego podgrzanego do temperatury 200°C, wprowadza sie w sposób ciagly z szybkoscia 4 kg/min do wirówki, opisanej w przykladzie I i podgrzanej do temperatury 200°C. Calosc poddaje sie wirowaniu z szybkoscia obwodowa 47 m/sek, utrzymujac ciagle tempera¬ ture 200°C. Po 2,5 minutach nastepuje oczyszczenie roztworu ekstraktu weglowego. Z wsadu o zawartosci 1,32% substancji mineralnej, otrzymuje sie oczyszczony roztwór ekstraktu weglowego o zawartosci 0,04% sub¬ stancji mineralnej przy wydajnosci 2,560 t/godz/m2 powierzchni sedymentacyjnej.Przyklad IV. 10kg surowego roztworu ekstraktu weglowego podgrzanego do temperatury 225°C, wprowadza sie w sposób ciagly z szybkoscia 0,5 kg/min do wirówki opisanej w przykladzie I i podgrzanej do temperatury 225°C. Calosc poddaje sie wirowaniu z szybkoscia obwodowa 42 m/sek, utrzymujac ciagle tempera¬ ture 225° C. Po 20 minutach nastepuje oczyszczenie roztworu. Z wsadu o zawartosci 1,32 substancji mineralnej otrzymuje sie oczyszczony roztwór ekstraktu weglowego o zawartosci 0,01% substancji mineralnej przy wydajno¬ sci 0,320 t/godz/m2 powierzchni sedymentacyjnej. PL