Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia elektrod krazkowych z miedzi chromowej oraz innych stopów utwardzanych dyspersyjnie /wy¬ dzieleniowo/ i ewentualnie zgniotem.Znany dotychczas sposób produkcji elektrod krazkowych z miedzi chromowej polega na tym, ze przygotowane zgodnie z okreslonymi wymoga¬ mi skladniki wsadowe przetapia sie w piecu to- pielnym. Ciekly metal odlewa sie do wlewnic o przekroju prostokatnym. Odlane wlewki po obcie¬ ciu górnej czesci sa skórowane. Tak przygotowa¬ ne wlewki o ciezarze okolo 600 kg zagrzewa sie do temperatury 000^940°C i walcuje na goraco z grubosci 120 mm na okreslony wymiar. Po prze- walcowaniu na goraco material jest ponownie na¬ grzewany do temperatury 960—;1200°C przez 2,5— —3 godzin, po czym gwaltownie studzony w wo¬ dzie.W zaleznosci od przeznaczenia i wymiarów elek¬ trod krazkowych dalszy proces produkcyjny pro¬ wadzony jest jednym z trzech podstawowych spo- • sobów: 1. przesycony material obcina sie na zadany wymiar, a nastepnie poddaje sie procesowi sta¬ rzenia w temperaturze 480°C przez 2,5 godziny, 2. przesycony material poddaje sie procesowi starzenia w temperaturze 480°C przez 2,5 godziny, a nastepnie walcuje sie na zimno i obcina na za¬ dany wymiar, 3. przesycony material walcuje sie na zimno. i» obcina na zadany wymiar a nastepnie poddaje sie procesowi starzenia w temperaturze 480°C przez 2,5 godziny.Tak przygotowany material posiada ksztalt kwadratu lub prostokata oraz wymagana grubosc.Z tego materialu wycina sie krazki, którym po dalszej obróbce wiórowej nadaje sie ostateczny ksztalt elektrody.Sposób wytwarzania elektrod krazkowych z mie¬ dzi chromowej oraz innych stopów utwardzanych dyspersyjnie i ewentualnie zgniotem wedlug wy¬ nalazku polega na tym, ze proces odlewania pro¬ wadzi sie w sposób ciagly lub pólciagly z szyb-, koscia najkorzystniej 100 mm/minute. Szybkosc odlewania uzalezniona jest ód przekroju wlewka, wydajnosci chlodzenia, rodzaju stopu i jest tak dobrana aby w trakcie tego procesu zachodzilo calkowite przesycanie stopu.Odlane tym .sposobem wlewki maja przekrój ko¬ lowy lub pierscieniowy. Wlewki te sa dzielone na krazki o zadanej grubosci, po czym wstepnie ob¬ rabiane wiórowo. W zaleznosci od warunków pra¬ cy elektrody krazkowej przesycane krazki pod¬ daje sie najpierw znanemu procesowi starzenia w temperaturze 420 do 480°C przez 2,5 godziny, a nastepnie formuje sie w matrycy na zimno, lub odwrotnie, przesycone krazki najpierw formuje sie w matrycy na zimno, a nastepnie starzy sie w temperaturze 420 do 480°C przez 2,5 godziny. For¬ mowanie w matrycy na zimno prowadzi sie w 97 35397 3 3 celu nadania krazkowi zblizonego ksztaltu i ogra¬ niczenia ostatecznej obróbki wiórowej do .niezbed¬ nego minimum oraz w celu poprawienia jakosci i podwyzszenia twardosci elektrody. Dalszym eta¬ pem procesu, po przeprowadzeniu starzenia i ma- 5 frycowego formowania na zimno, w dowolnej ko¬ lejnosci, jest ostateczna obróbka wiórowa elektro¬ dy.Wynalazek obejmuje takze alternatywny sposób wytwarzania elektrod krazkowych. Zgodnie z tym 10 sposobem proces odlewania prowadzi sie odsrod¬ kowo do wlewnicy wirujacej. Szybkosc odlewania uzalezniona jest od wymiarów elektrody krazko¬ wej i wynosivnajkorzystniej 15 kg cieklego meta¬ lu na minute, przy szybkosci obrotowej wlewnicy, 15 najkorzystniej 300 obr./min. Otrzymany produkt poddaje sie po wstepnej obróbce wiórowej proce¬ sowi starzenia w temperaturze 420 do 480°C przez 2,5 godziny ewentualnie procesowi zimnego for¬ mowania po lub przed starzeniem, a nastepnie 20 koncowej obróbce wiórowej.Sposób wedlug wynalazku charakteryzuje sie mala pracochlonnoscia nie wymaga prowadzenia procesu walcowania na goraco i zimno. Unika sie przez to znacznego upalu chromu bedacego sklad- 25 nikiem stopowym anizotropii wlasnosci majacych bezposredni wplyw na wartosc uzytkowa wytwa¬ rzanych tym sposobem elektrod krazkowych oraz uzyskuje sie znaczna oszczednosc materialu.Poza tym sposób wytwarzania elektrod wedlug 30 wynalazku pozwala na eliminacje odrebnie prowa¬ dzonego procesu przesycania. W sposobie wedlug wynalazku ten zabieg technologiczny zachodzi w trakcie procesu odlewania i krzepniecia, co mozli¬ we jest przy zastosowaniu odpowiednio dobranych » parametrów procesu.Sposób wytwarzania elektrod krazkowych we¬ dlug wynalazku przedstawiono dokladnie w poniz¬ szych przykladach wykonania.Przyklad 1. Skladniki stopowe, którymi sa 40 miedz katodowa, odpady miedzi, odpady miedzi chromowej nalezy roztopic pod przykryciem wegla drzewnego. Po roztopieniu kapiel .nalezy odtlenic, a nastepnie dodawac porcjami zaprawe miedzi chromowej, Skladniki stopowe nalezy tak dobrac 45 aby po odlewaniu otrzymac nastepujacy sklad -chemiczny stopu (PN-70/H-87033, PN-74/H-82120): Cr — 0,4—1,2% wagowych * Bi max — 0,002% Pb max — 0,01% „ f0 Sb max — 0,005% As max — 0,01% Femax — 0,05% „ Ni max — 0,2% „ Sn max — 0,05% „ 55 S max — 0,01% P max — 0,05% suma zanieczyszczen max 0,30% wagowych Cu — reszta.Ciekly metal nalezy odlac do krystalizatorów o przekroju kolowym w spoób pólciagly z szybkoscia najkorzystniej 100 mm na minute w krystalizato- rze sluzacym do odlewania wlewków o srednicy zewnetrznej 200 mm. Odlany i ostudzony wlewek nalfezy pociac na krazki o grubosci 40 mm. Na- Q5 4 stepnie nalezy na kazdym krazku zmierzyc prze-' wodnosc elektryczna przy pomocy Sigmatestu Forstera.Krazki na których stwierdzono przewodnosc elektryczna od 18 m/Q • mm2 do 24 m/Q • mm8 poddawane sa wstepnej obróbce wiórowej polega¬ jacej na zdjeciu naskórka odlewniczego oraz na nadaniu krazkowi ksztaltu niezbednego do matry¬ cowego formowania na zimno.Po tej operacji krazki nalezy zestarzyc w tem¬ peraturze 480°C przez 2,5 godziny, a nastepnie o- studzic w wodzie oraz mierzyc przewodnosc elek¬ tryczna.Po stwierdzeniu przewodnosci elektrycznej Wyz¬ szej od 44 m/Q • mm2 nalezy zestarzone krazki poddac matrycowaniu formowaniu na zimno na prasie hydraulicznej, po czym obrobic wiórowe o- trzymany pólwyrób nadajac mu ksztalt zblizony do ostatecznego. Otrzymane tym sposobem krazki powinny posiadac twardosc mierzona metoda Vickersa lub Brinella wyzsza od 110 kG/mm2 oraz przewodnosc elektryczna wyzsza od 43 m/Q • mm2.Przyklad 2. W tym przykladzie przedstawio¬ no alternatywny sposób wykonania elektrod kraz¬ kowych o srednicach zewnetrznych powyzej 350 mm, polegajacy na tym, ze proces topienia nalezy przeprowadzic tak jak w przykladzie 1, natomiast odlewanie nalezy przeprowadzic sposobem odsrod¬ kowym do wlewnicy wirujacej. W tym celu ciekly metal po roztopieniu nalezy przelac z pieca to- pielnego do wygrzanej kadzi przykrywajac po¬ wierzchnie cieklego metalu pozbawionym wilgoci weglem drzewnym. Nastepnie ciekly metal nalezy przelewac z kadzi do wlewnicy wirujacej z szyb¬ koscia 15 kg cieklego metalu na minute przy szyb¬ kosci obrotowej wlewnicy 300 obrotów na minute.Wymiary odlanego tym sposobejn krazka wyno¬ sza: srednica zewnetrzna 700 mm, srednica we¬ wnetrzna 200 mm, grubosc 45 mm.Po ostudzeniu, odlane kregi poddaje sie bada¬ niom przewodnosci elektrycznej przykladowo przy uzyciu Sigmatestu Forstera. Kregi na których stwierdzono przewodnosc elektryczna od 18 m/Q • • mm2 do 24 m/Q • mm2 poddawane sa wstepnej obróbce wiórowej polegajacej na zdjeciu naskórka odlewniczego i nadaniu elektrodzie odpowiedniego ksztaltu.Po tej operacji odlane kregi nalezy zestarzyc w temperaturze 480°C przez 2,5 godziny i ostudzic w wodzie. Po tej operacji przewodnosc elektrycz¬ na powinna wynosic powyzej 44 m/Q • mm2, a twardosc mierzona metoda Vickersa lub Brinella powinna byc wyzsza od 80 kG/mm2. Stosowac mozna w zaleznosci od potrzeb i wymiarów goto¬ wych elektrod takze matrycowe formowanie na zimno podobnie jak w przykladzie 1. PL